Do đó, tỉnh Ninh Bình đã chủ động đầu tư đồng bộ hệ thống công trình thủy lợi nhằm nâng cao năng lực phòng, chống thiên tai phục vụ tưới tiêu, bảo đảm an ninh lương thực và phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững.
Chủ động trước biến đổi khí hậu
Ngay sau khi bão số 3 (WIPHA) đổ bộ, các đơn vị thủy lợi trong tỉnh đã khẩn trương kích hoạt phương án “4 tại chỗ”, đồng loạt vận hành 305 máy tại 71 trạm bơm cùng 36 cống tiêu để ứng cứu cho hơn 18.000 ha lúa mùa mới gieo cấy. Trạm bơm Liễu Tường (xã Khánh Trung), một trong những cửa ngõ tiêu úng chính vận hành 5 máy bơm liên tục, giúp tiêu thoát nước nhanh ra sông Đáy.
Chị Đinh Thị Bưởi, cán bộ vận hành trạm cho biết, chỉ sau ba ngày sau bão, diện tích ngập đã cơ bản kịp khôi phục sản xuất. Tại Trạm bơm Quy Hậu nằm trên địa bàn xã Kim Sơn có hơn 430 ha lúa của các Hợp tác xã nông nghiệp Quang Thiện, Âu Hòa, Hùng Tiến… bị ngập cục bộ đã được tiêu úng nhờ hệ thống 12 máy bơm công suất lớn vận hành gần 300 giờ liên tục. Trạm bơm Cổ Quàng (xã Phát Diệm) cũng huy động tối đa công suất 12 tổ máy, phục vụ tiêu nước cho hai xã Khánh Nhạc và Khánh Hội.
Chi nhánh thủy lợi Yên Khánh quản lý 14 trạm bơm với 66 máy công suất lớn, phục vụ khoảng 8.000 ha lúa và hoa màu tại 6 xã cũng đã vận hành toàn bộ máy móc tiêu kiệt nước đệm, ngăn ngừa ngập úng kéo dài.
Hệ thống công trình đồng bộ, hiện đại
Theo Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Ninh Bình Vũ Trần Kiên, toàn hệ thống hiện đã tiếp nhận, quản lý khai thác 549 máy bơm tại 113 trạm, 220 cống dưới đê, 8 hồ đập lớn với tổng dung tích hơn 35 triệu m³, phục vụ gần 47.000 ha sản xuất và 30.000 ha tiêu thoát nước cho vùng nông thôn, đô thị. Ngoài ra, hơn 200 trạm bơm dã chiến tại các hợp tác xã nông nghiệp đã góp phần xử lý kịp thời tình huống thiên tai bất thường.
Trên thực địa, các công trình thủy lợi mới như Trạm bơm Cống Chanh (24.000 m³/giờ), Yên Lâm và Yên Phú (mỗi trạm 4.000 m³/giờ) đã sớm đi vào khai thác, đáp ứng yêu cầu phòng, chống ngập úng và tưới tiêu ổn định. Đặc biệt, hồ Yên Thắng, công trình chứa tới 7 triệu m³ nước đóng vai trò điều tiết, ngăn lũ, cấp nước mùa khô và bảo đảm an toàn vùng hạ du.
Ông Vũ Văn Khang, Tổ trưởng quản lý hồ Yên Thắng cho biết: “Chúng tôi luôn theo dõi, cập nhật lượng mưa, duy trì mực nước an toàn, sẵn sàng điều tiết khi có yêu cầu xả lũ”.
Trong giai đoạn 2021-2025, Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng công trình Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Ninh Bình được giao thực hiện 67 dự án với tổng vốn hơn 3.000 tỷ đồng. Trong đó, Dự án xây dựng âu Kim Đài được ví như “tấm van vàng” kiểm soát mặn và điều tiết nước cho toàn khu vực phía nam tỉnh Ninh Bình.
Công trình gồm 6 cửa cống rộng 8m, âu thuyền theo chuẩn quốc gia, hệ thống đo mực nước, tín hiệu điều khiển hiện đại… đã bảo đảm giữ ngọt vào mùa khô, ngăn mặn trong vụ chiêm xuân cho các xã phía đông bắc tỉnh, đồng thời hỗ trợ giao thông thủy liên vùng sông Vạc, sông Đáy.
Cùng với đó, dự án xây dựng hệ thống cống kiểm soát mặn và nâng cấp đê Dưỡng Điềm kết hợp đường cứu hộ liên xã đã góp phần bảo vệ hơn 2.500 ha đất nông nghiệp. Tuyến đê được gia cố, đường cứu hộ được nâng cấp dài hơn 6km cùng hệ thống cống, cầu, bờ kè được xây dựng mới giúp kiểm soát mặn sâu, ngăn triều và phục vụ công tác cứu nạn mùa mưa lũ. Nhiều tuyến đê được nâng cấp, xử lý triệt để các điểm xung yếu.
Tuyến đê hữu sông Hoàng Long và sông Đáy đoạn Bái Đính-Kim Sơn dài hơn 45 km; đê tả sông Hoàng Long đoạn Gia Viễn dài gần 24 km; đê tuyến Đức Long-Gia Tường- Lạc Vân dài 11,9 km… đều được củng cố, góp phần nâng cao khả năng chống lũ, đặc biệt sau bão Yagi năm 2024. Hệ thống sông Hoàng Long, sông Đáy được nạo vét triệt để với chiều dài hơn 75 km từ Gián Khẩu ra cửa biển Đáy, khơi thông dòng chảy, cải thiện thoát lũ và giao thông thủy.
Việc xử lý điểm sạt lở tại các tuyến đê xung yếu như đê Tả sông Vạc, đê Lộ Xuyên, núi Vái Giời… cũng đã được thực hiện khẩn trương, kịp thời bảo vệ an toàn cho dân cư vùng ven sông. Ông Trịnh Văn Sinh xã Khánh Trung chia sẻ, mưa bão năm nay đến dồn dập nhưng nhờ trạm bơm mới ruộng không bị úng, lúa cấy bén rễ nhanh, bà con rất yên tâm.
Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Ninh Bình Nguyễn Đình Đức chia sẻ, việc đầu tư các công trình không chỉ để ứng phó với biến đổi khí hậu mà còn tạo nền tảng lâu dài cho an ninh nguồn nước, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế-xã hội địa phương.
