Các bộ trưởng sáu nước trên đề nghị nước Chủ tịch luân phiên Liên minh châu Âu (EU) là Ireland đưa vấn đề này ra thảo luận tại một cuộc họp sắp tới của Hội đồng các Bộ trưởng Kinh tế và Tài chính EU (Ecofin) ở Dublin.
Mục tiêu của sáng kiến là huy động một phần lợi nhuận tăng vọt của các tập đoàn năng lượng khi giá dầu, nhiên liệu và biên lợi nhuận lọc dầu tăng mạnh, qua đó giúp các chính phủ trang trải chi phí của cú sốc năng lượng mà không phải tiếp tục nới rộng thâm hụt ngân sách. Đề xuất xuất hiện đúng vào thời điểm lợi nhuận của nhiều “ông lớn” dầu khí tăng vọt. Riêng TotalEnergies đạt lợi nhuận ròng 11,2 tỷ USD trong nửa đầu năm 2026, tăng 73% so cùng kỳ năm trước.
Đây không phải lần đầu tiên châu Âu tranh luận về việc đánh thuế “siêu lợi nhuận”. Sau cú sốc năng lượng năm 2022, EU từng áp dụng cơ chế đóng góp đoàn kết đối với lợi nhuận vượt trội của các doanh nghiệp nhiên liệu hóa thạch, với mức thu tối thiểu 33% đối với phần lợi nhuận chịu thuế cao hơn 20% so mức trung bình các năm trước. Tuy nhiên, việc thu và sử dụng nguồn tiền này vẫn chủ yếu do từng quốc gia thành viên quyết định. Lần này, 6 nước muốn hướng tới một khuôn khổ chung ở cấp độ EU nhằm tránh tình trạng các sắc thuế quốc gia manh mún và cạnh tranh lẫn nhau.
Áp lực tài khóa hiện nay cũng lớn hơn nhiều so năm 2022. Khu vực đồng euro bước vào cú sốc năm 2026 với nợ công vẫn ở mức cao, trong khi chi phí vay mượn tăng lên. Vì vậy, đánh thuế phần lợi nhuận phát sinh từ khủng hoảng được xem là lựa chọn dễ chấp nhận hơn về chính trị so việc tung ra các gói trợ giá đại trà hoặc giảm mạnh thuế nhiên liệu.
Cú sốc tại eo biển Hormuz đã nhanh chóng lan từ thị trường dầu mỏ tới các trạm xăng ở châu Âu. Nguồn cung bị thắt chặt, giá dầu thô và các sản phẩm tinh chế tăng, trong khi các tập đoàn dầu khí tích hợp, hoạt động từ khai thác, kinh doanh dầu thô, lọc dầu đến phân phối, có thể hưởng lợi ở nhiều khâu. Tại TotalEnergies, bộ phận lọc dầu và hóa dầu đạt 2,3 tỷ USD lợi nhuận hoạt động điều chỉnh trong quý II, tăng 24%, nhờ biên lợi nhuận cao hơn và hoạt động kinh doanh dầu thô thuận lợi.
Ngược lại, người tiêu dùng là bên trực tiếp gánh chi phí. Giá dầu diesel tại Pháp từng tăng từ 1,72 euro (khoảng 2 USD)/lít cuối tháng 2 lên gần 2,40 euro/lít vào thời điểm căng thẳng nhất. Dù giá dầu đã hạ nhiệt, giá nhiên liệu tại các trạm xăng Pháp vẫn cao hơn khoảng 10% so trước chiến sự. Trong 20 ngày đầu tháng 5, mức tiêu thụ nhiên liệu giảm 14% so cùng kỳ năm 2025 khi người dân cắt giảm các chuyến đi, tăng đi chung xe và làm việc từ xa.
Trước sức ép dư luận, TotalEnergies đã áp dụng trở lại chính sách giới hạn giá tại các trạm xăng ở Pháp, ở mức 1,99 euro/lít xăng và 2,25 euro/lít diesel. Tuy nhiên, các nhà phân phối độc lập không có khả năng tương tự vì không sở hữu mỏ dầu hay nhà máy lọc dầu để bù đắp lợi nhuận bị giảm ở khâu bán lẻ. Đây cũng là một lý do 6 nước EU muốn đánh thuế trực tiếp vào phần lợi nhuận bất thường được tạo ra ở những khâu hưởng lợi lớn nhất từ khủng hoảng.
