Gói kích thích đầu tiên
Đây là gói kích thích kinh tế đầu tiên dưới thời nữ Thủ tướng Takaichi, người mới nhậm chức cách đây một tháng. Tính cả phần chi tiêu của chính quyền địa phương và khu vực tư nhân, tổng quy mô gói hỗ trợ lên tới 42.800 tỷ yên, cao hơn mức 39.000 tỷ yên của năm trước. Bên cạnh các biện pháp giảm gánh nặng lạm phát ngắn hạn, Chính phủ Nhật Bản cũng đặt mục tiêu tăng cường đầu tư vào những lĩnh vực chiến lược như đóng tàu và trí tuệ nhân tạo (AI), với kỳ vọng những khoản đầu tư này sẽ giúp nâng cao tăng trưởng dài hạn.
Một số biện pháp cụ thể trong gói hỗ trợ, gồm trợ cấp tiền mặt 20.000 yên cho mỗi trẻ em, với tổng số tiền khoảng 400 tỷ yên; phát phiếu mua gạo hoặc phiếu quà tặng trị giá 3.000 yên cho mỗi người; giải quyết tác động của việc bãi bỏ thuế xăng tạm thời và tăng ngưỡng thu nhập không chịu thuế nhằm giảm gánh nặng tài chính cho các gia đình. Trong bối cảnh giá thực phẩm duy trì ở mức cao, Chính phủ Nhật Bản sẽ bố trí 2.000 tỷ yên hỗ trợ các địa phương triển khai các biện pháp nhằm giảm chi phí sinh hoạt. Gói kích thích kinh tế cũng dành 500 tỷ yên trợ cấp hóa đơn điện và gas trong ba tháng đầu năm 2026 để giúp giảm trung bình khoảng 7.000 yên chi phí năng lượng cho mỗi gia đình.
Để tài trợ cho gói kích thích, Chính phủ Nhật Bản dự kiến xây dựng ngân sách bổ sung 17.700 tỷ yên cho tài khóa hiện tại và cố gắng thúc đẩy thông qua trước khi kỳ họp Quốc hội hiện nay kết thúc vào tháng 12. Con số này vượt mức 13.900 tỷ yên trong ngân sách bổ sung của năm trước dưới thời cựu Thủ tướng Shigeru Ishiba, phản ánh lập trường chi tiêu mạnh mẽ của nữ Thủ tướng đầu tiên trong lịch sử Nhật Bản.
Trong những năm gần đây, ngân sách bổ sung của Nhật Bản đều vượt quá 10.000 tỷ yên, cao hơn nhiều so mức vài nghìn tỷ yên trước đại dịch Covid-19. Tuy nhiên, một số nhà kinh tế vẫn bày tỏ lo ngại về hiệu quả của gói kích thích kinh tế này. Họ cảnh báo rằng, việc kích cầu trong giai đoạn lạm phát có thể khiến giá tiêu dùng tăng nhanh hơn và gây sức ép tài chính đối với nhiều gia đình.
Tác động với thị trường
Gói kích thích kinh tế quy mô lớn đã thúc đẩy việc bán ra đồng yên và trái phiếu Chính phủ Nhật Bản, phản ánh quan ngại của thị trường về tình hình tài khóa xấu đi của “đất nước mặt trời mọc” vốn đã ở mức tệ nhất trong số các nền kinh tế phát triển. Các chuyên gia kinh tế bày tỏ quan ngại về gói kích thích kinh tế có thể chưa đúng thời điểm do nợ công Nhật Bản vượt hơn gấp đôi GDP.
Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản Satsuki Katayama cảnh báo về đà giảm giá mạnh của đồng yên thời gian gần đây và cho biết chính phủ có thể cân nhắc phương án can thiệp tiền tệ để bảo đảm sự ổn định của thị trường. Bà Katayama nhấn mạnh, Chính phủ Nhật Bản sẽ thực hiện các biện pháp cần thiết phù hợp tình hình thực tế. Đồng yên Nhật Bản đang ở mức thấp nhất trong 10 tháng so USD. Lần gần đây nhất Nhật Bản can thiệp thị trường ngoại hối là hồi tháng 7 năm ngoái.
Đồng yên liên tục mất giá do lo ngại Thủ tướng Takaichi sẽ tăng phát hành trái phiếu để bù đắp thâm hụt ngân sách và thúc đẩy tăng trưởng, bất chấp tình trạng tài khóa đang ở mức yếu nhất trong Nhóm các nước công nghiệp phát triển hàng đầu thế giới (G7). Tuy nhiên ở khía cạnh khác, đồng yên yếu mang đến lợi ích cho các doanh nghiệp xuất khẩu, vốn là một động lực tăng trưởng quan trọng của Nhật Bản. Ở chiều ngược lại, việc đồng yên yếu cũng khiến giá nhập khẩu tăng và gây tác động tiêu cực đến quốc gia phụ thuộc nhiều vào năng lượng và thực phẩm nhập khẩu như Nhật Bản.
Dư luận Nhật Bản đang đồn đoán khả năng Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) sẽ nâng lãi suất thời gian tới để giảm tác động tiêu cực của đồng yên yếu. Tại phiên điều trần ở Quốc hội mới đây, Thống đốc BOJ Kazuo Ueda thừa nhận đà giảm giá của đồng yên đang ảnh hưởng tiêu cực đến giá tiêu dùng, tác động mạnh đến chi tiêu sinh hoạt của các gia đình.
Từ cuối năm 2012, khi cố Thủ tướng Shinzo Abe lên nắm quyền, đồng yên bắt đầu xu hướng giảm trong bối cảnh chính phủ khi đó thực hiện chính sách “Abenomics” theo hướng nới lỏng tiền tệ mạnh mẽ, chi tiêu tài khóa quy mô lớn và thúc đẩy chiến lược tăng trưởng. Nữ Thủ tướng đương nhiệm được coi là người kế nhiệm tư tưởng chính trị của ông Abe với quan điểm nới lỏng tài khóa và thực hiện lập trường cứng rắn về an ninh.
