Ngừng tim khi chơi thể thao và những điều cần lưu ý
Ngày 26/4, Bệnh viện Đà Nẵng thông tin các bác sĩ của đơn vị đã kịp thời cứu sống một người đàn ông khoảng 50 tuổi bị ngưng tuần hoàn khi đang chơi pickleball tại một sân thể thao trên địa bàn. Điều này làm cho nhiều người chơi pickleball lo lắng.
Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, nhiều bạn trẻ coi pickleball là môn “giải trí nhẹ”, người trung niên xem là lựa chọn an toàn hơn đá bóng, tennis, chạy bộ đường dài. Tuy nhiên, so với đi bộ nhanh hay đạp xe nhẹ, pickleball đặt gánh nặng lớn hơn lên tim vì kiểu vận động bùng nổ ngắt quãng: đang đứng yên phải bật chạy, đổi hướng, bật nhảy. Tim và mạch máu liên tục phải thích nghi với sự thay đổi nhịp tim, huyết áp.
Phân tích lý do thời tiết, bác sĩ Hoàng cho biết, ở Việt Nam, nhiều sân đặt ngoài trời, thời tiết nóng ẩm, dễ mất nước và muối. Người chơi – nhất là người trẻ – thường chỉ mang theo chai nước lọc, ít quan tâm bù điện giải. Khi cơ thể thiếu kali, natri, magiê, cơ bắp dễ chuột rút, tim cũng dễ rối loạn nhịp hơn, đặc biệt trong những pha gắng sức cuối trận.
Thời điểm chơi cũng làm nguy cơ khác nhau. Người trẻ hay chọn chơi tối muộn sau giờ làm, có khi sau một ngày thiếu ngủ, ăn uống thất thường. Người lớn tuổi lại hay chơi sáng sớm hoặc chiều tối lạnh, khi mạch máu co lại mạnh, huyết áp dễ tăng.
"Cả hai nhóm đều mắc chung một sai lầm: đánh xong là vào tắm ngay, uống nước lạnh, hoặc tiếp tục ngồi lai rai, nói chuyện, uống bia mà không để ý cơ thể đang cần nghỉ ngơi và bù nước, bù điện giải đúng cách", bác sĩ Hoàng nói.
Phân tích về chuyên môn, bác sĩ Hoàng cho biết, ngừng tim đột ngột là tình trạng tim bất ngờ ngừng bơm máu hiệu quả, khiến nạn nhân ngã gục, mất ý thức, ngừng thở trong vài giây. Điều này có thể xảy ra với cả người trẻ lẫn người trung niên, nhưng cơ chế phía sau có khác nhau.
Ở người trung niên, lớn tuổi, thủ phạm hàng đầu là bệnh mạch vành. Nhiều người mang sẵn mảng xơ vữa trong động mạch nuôi tim mà không biết, vì ngày thường vẫn sinh hoạt bình thường. Khi vào trận, nhịp tim và huyết áp tăng, thành mạch chịu lực căng lớn. Lớp vỏ mỏng phủ ngoài mảng xơ vữa có thể nứt, làm phần lõi mỡ bên trong lộ ra, kích hoạt quá trình đông máu. Cục máu đông hình thành nhanh, bít tắc lòng mạch, gây nhồi máu cơ tim cấp.
Cơ tim thiếu máu đột ngột làm hệ thống điện trong tim hỗn loạn. Khác biệt về dẫn truyền giữa vùng thiếu máu và vùng bình thường tạo điều kiện cho vòng luẩn quẩn điện học, dẫn đến rối loạn nhịp thất nguy hiểm như nhịp nhanh thất, rung thất. Lúc này, tim không còn bơm được máu mà chỉ “rung lên”, huyết áp tụt, não thiếu oxy, người bệnh gục xuống. Nếu không được ép tim và sốc điện kịp thời, vài phút sau tế bào não bắt đầu tổn thương không hồi phục.
Ở người trẻ, câu chuyện thường liên quan đến “lỗi hệ thống” bẩm sinh: bệnh cơ tim phì đại, bất thường cấu trúc mạch vành, rối loạn kênh ion di truyền, hội chứng Brugada, QT kéo dài…
Những bệnh này hiếm khi được phát hiện nếu người trẻ không đi khám, vì ngày thường họ vẫn sinh hoạt, vận động như bình thường. Chỉ đến khi tim bị đặt dưới áp lực - chơi pickleball cường độ cao, thiếu ngủ, uống nhiều cà phê, dùng thêm thực phẩm tăng cơ, đốt mỡ - hệ thống điện trở nên bất ổn và phát sinh loạn nhịp ác tính. Ngừng tim khi đó là “giọt nước tràn ly” của một trái tim bẩm sinh đã có vấn đề.
Cả ở người trẻ lẫn người trung niên, mất nước, mất điện giải là “kẻ tiếp tay” nguy hiểm. Khi đổ mồ hôi nhiều, kali và magiê thất thoát, tế bào cơ tim trở nên nhạy cảm hơn với kích thích điện, dễ xuất hiện nhịp ngoại tâm thu, nhịp nhanh. Nếu thêm gắng sức, thiếu ngủ, stress, chất kích thích, nguy cơ loạn nhịp ác tính càng cao. Trong trường hợp vận động quá mức, tiêu cơ vân có thể xảy ra, giải phóng lượng lớn myoglobin và kali vào máu, gây tăng kali máu cấp, dẫn đến ngừng tim nếu không xử trí kịp thời.
Để chơi pickleball an toàn
Bác sĩ Hoàng khuyến cáo, để chơi pickleball khỏe mạnh và lâu dài, với người trẻ, dù cảm thấy khỏe, bạn vẫn nên kiểm tra tim mạch cơ bản nếu có một trong các dấu hiệu sau: đau ngực, choáng, ngất khi vận động; hồi hộp, đánh trống ngực bất thường; khó thở hơn người cùng tuổi khi chơi; trong gia đình có người đột tử, nhồi máu cơ tim, đột quỵ ở tuổi còn trẻ.
Việc khám tim mạch giúp phát hiện sớm các bất thường bẩm sinh hoặc rối loạn nhịp tiềm ẩn. Bạn cũng nên xây dựng nền tảng thể lực bằng đi bộ nhanh, chạy nhẹ, tập sức mạnh, thay vì “lao vào” chơi pickleball quá nhiều buổi ngay từ đầu.
Với người trung niên và lớn tuổi, đặc biệt là người có bệnh nền, tầm soát tim mạch trước khi chơi rất quan trọng. Khám, đo huyết áp, điện tâm đồ, siêu âm tim, xét nghiệm mỡ máu, đường huyết giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ và khuyên bạn nên chơi ở mức độ nào: tập nhẹ, trung bình hay có thể thi đấu cường độ cao. Nếu đã được chẩn đoán bệnh mạch vành, tăng huyết áp, tiểu đường, cần dùng thuốc đều đặn, tái khám đúng hẹn, không tự ý bỏ thuốc vì “thấy khỏe hơn nhờ chơi thể thao”.
Về thói quen tập luyện, bác sĩ Hoàng khuyến cáo, người trẻ lẫn người trung niên nên khởi động ít nhất 10-15 phút bằng xoay khớp, đi bộ nhanh, chạy chậm; bù đủ nước và điện giải trong và sau khi chơi, không đợi tới khi khát cháy mới uống. Kết thúc trận đấu bằng đi bộ nhẹ, giãn cơ, không ngồi bệt xuống ngay. Tránh chơi khi đang sốt, mệt, thiếu ngủ, say rượu, vừa ăn quá no hoặc đang đói lả.
"Quan trọng hơn, đừng cố chơi tiếp khi cơ thể đã bật tín hiệu đỏ: đau hoặc nặng ngực, khó thở khác thường, chóng mặt, choáng, vã mồ hôi lạnh, buồn nôn. Dừng trận đấu, báo cho bạn chơi, nghỉ nơi thoáng mát. Nếu triệu chứng không giảm hoặc nặng lên, cần đi khám sớm. Với người từng có cơn đau ngực gắng sức, càng tuyệt đối không được phớt lờ", bác sĩ Hoàng cảnh báo.
Ở cấp độ sân chơi và cộng đồng, việc phổ biến kỹ năng sơ cứu, đặc biệt là ép tim ngoài lồng ngực và cách sử dụng máy sốc tim tự động (AED), nên trở thành một phần văn hóa của các câu lạc bộ pickleball. Nếu sân có điều kiện, trang bị AED và treo hướng dẫn CPR rõ ràng, dễ hiểu sẽ là “lá chắn” quan trọng bảo vệ người chơi ở mọi lứa tuổi.
