Khả năng tổ chức thực hiện sẽ quyết định những điều kiện ấy có chuyển hóa thành tăng trưởng hay không.
Minh bạch từ “đầu bài”
Một con đường mới có thể rút ngắn khoảng cách giữa Gia Lai với thị trường. Nhưng để tiếp tục thu hút nhà đầu tư, địa phương cần giải quyết những vấn đề phía sau tuyến đường. Công nghiệp chế biến, năng lượng tái tạo, nông nghiệp công nghệ cao, đô thị và du lịch được kỳ vọng thu hút thêm nguồn lực khi hạ tầng cải thiện.
Điều đáng quan tâm là dự án nào được triển khai, nhà máy nào đi vào hoạt động, bao nhiêu việc làm được tạo ra và bao nhiêu giá trị được giữ lại tại địa phương. Từ khi đề xuất đến lúc vận hành, một dự án phải trải qua chặng đường dài. Đất đai, giải phóng mặt bằng, quy hoạch, thủ tục đầu tư, xây dựng và năng lực tài chính của nhà đầu tư đều có thể trở thành điểm nghẽn. Một dự án chậm không chỉ làm tăng chi phí vốn của doanh nghiệp mà còn chậm tạo việc làm, sản phẩm và nguồn thu cho địa phương.
Giai đoạn 2026-2030, tỉnh Gia Lai đặt mục tiêu huy động khoảng 610.000-650.000 tỷ đồng vốn đầu tư toàn xã hội, bình quân 122.000-130.000 tỷ đồng mỗi năm. Quy mô này đặt ra yêu cầu lớn về khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế địa phương. Nếu ngân sách nhà nước chiếm khoảng 25%, phần còn lại phải huy động từ khu vực tư nhân, FDI, ODA, PPP và các nguồn tín dụng khác. Theo cơ cấu dự kiến, vốn tư nhân và FDI chiếm khoảng 62%, ODA, PPP và tín dụng xanh khoảng 13%. Điều đó cho thấy ngân sách nhà nước không thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu đầu tư. Hạ tầng công phải tạo nền tảng rõ ràng để vốn tư nhân đi vào sản xuất, kinh doanh.
Ông Phạm Văn Binh, Ủy viên Hội đồng quản trị Tập đoàn Đức Long Gia Lai chia sẻ, doanh nghiệp không ngại khó nhưng cần được tiếp cận thông tin rõ ràng ngay từ đầu, nhất là về quy hoạch, pháp lý quỹ đất, hạ tầng kết nối và trình tự thủ tục. Cơ chế hợp tác công-tư (PPP) cũng cần được áp dụng linh hoạt, rõ ràng. Nhà nước chịu trách nhiệm giải phóng mặt bằng sạch, đầu tư đường kết nối; doanh nghiệp tập trung nguồn lực phát triển hạ tầng dịch vụ và quản trị vận hành. Cách làm này giúp giảm gánh nặng ngân sách, phát huy nguồn vốn tư nhân.
“Một dự án được chuẩn bị tốt cần có thông tin pháp lý rõ, quỹ đất cụ thể, hạ tầng kết nối và trình tự thủ tục đủ để doanh nghiệp có thể tính toán ngay từ đầu. Khi doanh nghiệp biết mình sẽ đầu tư vào đâu, cần làm những gì, làm việc với cơ quan nào và mất bao nhiêu thời gian, quyết định xuống vốn cũng trở nên rõ ràng và nhanh gọn hơn”, ông Binh cho biết.
Khơi thông dòng chảy, đón tương lai
Tiến sĩ Trần Du Lịch, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tiền tệ quốc gia khuyến nghị cần công khai thông tin và chuẩn hóa hồ sơ dự án. Khi thông tin đầy đủ, doanh nghiệp không mất nhiều thời gian tìm hiểu hoặc làm việc với từng cơ quan để xác định tình trạng pháp lý của dự án. Qua đó, thời gian chuẩn bị đầu tư được rút ngắn, chi phí giảm và môi trường kinh doanh minh bạch hơn. Trong cuộc cạnh tranh giữa các địa phương, ưu đãi đầu tư chỉ là một trong những yếu tố doanh nghiệp cân nhắc. Thời gian giải quyết thủ tục, mức độ rõ ràng của thông tin và khả năng dự đoán tiến độ ngày càng quan trọng. Doanh nghiệp cần nhìn thấy con đường mình sẽ đi trước khi quyết định bỏ vốn.
Ở góc độ quản lý, Cục trưởng Du lịch quốc gia Việt Nam Nguyễn Trùng Khánh nhấn mạnh, liên kết vùng cần có thước đo hiệu quả cụ thể như số dự án được triển khai, số sản phẩm du lịch liên vùng bán ra thị trường, lượng khách lưu trú thực tế và mức tăng trưởng doanh thu hằng năm. Các chỉ số này cũng có thể áp dụng cho hạ tầng và logistics: Thời gian vận chuyển hàng hóa ra cảng được rút ngắn bao nhiêu, cước vận chuyển giảm bao nhiêu, có thêm bao nhiêu nhà máy chế biến sâu đi vào hoạt động, kho lạnh được hình thành ở đâu, du khách lưu trú thêm bao nhiêu ngày và doanh nghiệp địa phương có thêm bao nhiêu cơ hội tham gia chuỗi cung ứng. Cần sớm thành lập cơ quan điều phối liên vùng có thẩm quyền đủ mạnh để thống nhất trong việc ra quyết định quy hoạch, điều tiết nguồn lực ngân sách và giám sát chất lượng dịch vụ du lịch.
Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai Phạm Anh Tuấn, nâng cao hiệu quả điều hành phải bắt đầu từ việc siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính. Địa phương phải thực hiện đến cùng các cam kết với nhà đầu tư; thủ tục thuộc thẩm quyền phải được giải quyết đúng hạn. “Cán bộ nào có hành vi nhũng nhiễu, cố tình kéo dài thời gian xử lý hồ sơ hoặc né tránh trách nhiệm sẽ bị xem xét, xử lý nghiêm túc và thay thế ngay. Một môi trường đầu tư lành mạnh, minh bạch không chỉ bảo vệ quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp mà còn là uy tín của chính quyền địa phương”, ông Tuấn khẳng định.
Xét đến cùng, cải cách hành chính không nằm ở số lượng văn bản được ban hành hay số thủ tục được cắt giảm trên giấy. Doanh nghiệp cần biết hồ sơ của mình đang ở đâu, ai chịu trách nhiệm và bao giờ được giải quyết. Khi một dự án ngưng trệ, cần xác định rõ nguyên nhân: Nhà đầu tư chưa đủ năng lực, thủ tục còn vướng hay các cơ quan chưa phối hợp hiệu quả. Xác định rõ trách nhiệm đối với từng hồ sơ, dự án sẽ tạo cơ sở xử lý dứt điểm các điểm nghẽn.
Quy mô nguồn lực dự kiến cho giai đoạn 2026-2030 càng lớn, yêu cầu về khả năng hấp thụ vốn càng cao. Do vậy, địa phương phải tạo điều kiện để vốn chuyển thành tài sản, nhà máy, hoạt động sản xuất, kho bãi, dịch vụ, sản phẩm và việc làm. Nếu vốn đăng ký lớn nhưng dự án triển khai chậm, tác động đến tăng trưởng sẽ không tương xứng.
Việc mở các trục giao thông hướng biển sẽ rút ngắn khoảng cách giữa vùng nguyên liệu với nhà máy chế biến và đầu mối tiêu thụ, giúp hàng hóa tiếp cận cảng biển nhanh hơn. Qua đó, cao nguyên và biển có thể được kết nối trong một hành trình dài hơn.
Trên Quốc lộ 19, từng đoàn xe từ cao nguyên vẫn miệt mài xuôi về biển, chở theo nông sản và cả những kỳ vọng của người nông dân, doanh nghiệp. Những con đường mới sẽ rút ngắn khoảng cách từ nương rẫy đến thị trường. Nhưng đi nhanh hơn chưa đủ, điều quan trọng là làm sao giữ lại nhiều hơn giá trị tạo ra trên vùng đất này. Khi đó, những hành lang giao thông mới có thể trở thành hành lang phát triển, nối vùng sản xuất với thị trường, nối cao nguyên với biển, mở rộng cơ hội cho người dân và doanh nghiệp.
