Nghệ An hiện có 3.544 tàu cá; trong đó, có 2.636 tàu cá thuộc diện quản lý theo quy định từ 6m trở lên và hơn 1.000 tàu từ 15m trở lên khai thác vùng khơi.
Những con số ấn tượng
Tính đến tháng 5/2026, Nghệ An đã hoàn thành công tác tổng kiểm kê tất cả tàu cá; trong đó, tàu từ 6m trở lên thuộc diện phải đăng ký và đều đã được cấp đăng ký đầy đủ. Toàn bộ tàu cá của tỉnh được sơn kẻ biển số, đánh dấu đúng quy định và có đến 99,92% số tàu cá đã xác nhận định danh trên hệ thống VNeID.
Việc lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS) đạt tỷ lệ 99,9%, với 1.045 trên tổng số 1.046 chiếc, còn một chiếc chưa lắp là do tàu đang đậu bờ không đi khai thác. Tất cả chủ tàu và thuyền trưởng khai thác xa bờ đều đã thực hiện ký cam kết không vi phạm vùng biển nước ngoài.
Song song với quản lý đội tàu, công tác giám sát sản lượng và ứng dụng công nghệ cũng được tỉnh triển khai mạnh mẽ. Tỉnh hiện có bốn cảng cá đã công bố mở cảng, trong đó có ba cảng cá chỉ định đủ hệ thống xác nhận nguồn gốc thủy sản từ khai thác. Tỉnh đã áp dụng hệ thống phần mềm eCDT để kiểm soát tàu ra vào cảng và giám sát sản lượng, bảo đảm tất cả sản lượng thủy sản bốc dỡ qua cảng được giám sát trên hệ thống điện tử này. Trong 5 tháng đầu năm 2026, có 1.952 tàu cá thực hiện thủ tục cập và rời cảng trên eCDT, sản lượng thủy sản bốc dỡ đạt 12.924 tấn.
Song song các biện pháp quản lý, công tác thực thi pháp luật và xử lý vi phạm hành chính cũng được các lực lượng chức năng thực hiện rất quyết liệt. Theo ông Trần Xuân Học, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An, công tác chống khai thác IUU thời gian qua đã đạt được chuyển biến tích cực, thể hiện qua hệ thống VMS được duy trì hiệu quả; ý thức chấp hành pháp luật của ngư dân được nâng lên; việc kiểm soát tàu ra vào cảng, truy xuất nguồn gốc thủy sản từng bước đi vào nền nếp... Kết quả đạt được khẳng định hiệu quả thiết thực của cơ chế phối hợp giữa Sở Nông nghiệp và Môi trường với các lực lượng, nhất là Bộ đội Biên phòng tỉnh. Qua đó góp phần quan trọng nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, giảm vi phạm trong hoạt động khai thác thủy sản, từng bước đáp ứng yêu cầu chống khai thác IUU.
Tại phường Tân Mai, địa phương có tới 375 tàu cá, gần một nửa số này là tàu có chiều dài hơn 15m, địa phương thường xuyên phối hợp chặt chẽ với đồn biên phòng trong công tác tuyên truyền, kiểm soát tàu, thuyền, vận hành cảng cá, giám sát sản lượng thủy sản cập cảng và xử lý các trường hợp mất kết nối thiết bị VMS. Ngoài hệ thống phát thanh truyền thống, địa phương còn tăng cường tuyên truyền qua cổng thông tin điện tử, mạng xã hội Zalo, Facebook và các hội nhóm cộng đồng để ngư dân dễ tiếp cận thông tin hơn. Vai trò của chi bộ hội nghề cá, tổ đội đoàn kết trên biển cũng tiếp tục được phát huy, góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của ngư dân trong quá trình khai thác trên biển.
Nhận thức của ngư dân chuyển biến rõ rệt
Xác định vai trò lực lượng nòng cốt trong chống khai thác IUU, các đơn vị tuyến biển Bộ đội Biên phòng tỉnh Nghệ An đã đẩy mạnh tuyên truyền khi thực hiện nhiệm vụ tuần tra, kiểm soát trên biển và tại gia đình ngư dân; phối hợp chặt chẽ với lực lượng liên ngành tại các cảng cá, bến cá để tổ chức kiểm tra, kiểm soát, quản lý chặt chẽ tàu thuyền ra, vào cảng cá, cập nhật cơ sở dữ liệu nghề cá Việt Nam, dữ liệu tàu cá lắp đặt thiết bị VMS và truy xuất nguồn gốc thủy sản. Duy trì nghiêm công tác kiểm tra, kiểm soát đúng quy trình (bảy kiểm, một chứng) theo quy định hiện hành đối với tất cả phương tiện thủy xuất, nhập cửa sông, cửa lạch...
Trung tá Trần Văn Long, Phó Đồn trưởng Biên phòng Quỳnh Thuận cho hay, giai đoạn đầu, ngư dân thực hiện các quy định một cách rất khiên cưỡng, thậm chí là đối phó. Nhưng giờ đây, ý thức của ngư dân đã được nâng lên rõ rệt, chủ động thực hiện các quy định, thậm chí là thêm cả biện pháp phòng ngừa vi phạm do sự cố kỹ thuật. Đặc biệt, nhiều chủ tàu chấp nhận tốn thêm kinh phí để lắp đặt hai nhà mạng, tránh trường hợp bị mất tín hiệu thiết bị giám sát hành trình (VMS) do lỗi khách quan.
Theo thống kê từ Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Nghệ An, từ đầu năm đến ngày 25/5, lực lượng chức năng nhận được thông báo vi phạm của 64 phương tiện/88 lượt. Kết quả điều tra, xác minh cho thấy, có 49 phương tiện/59 lượt không vi phạm; chín phương tiện bị xử phạt vi phạm hành chính với số tiền 1.354 triệu đồng; bảy phương tiện đang trong quá trình xác minh. Từ đầu năm đến nay, Nghệ An không ghi nhận trường hợp tàu cá vi phạm khai thác bất hợp pháp ở vùng biển nước ngoài.
Tại buổi làm việc với đoàn công tác của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về chống khai thác IUU vào cuối tháng 5 vừa qua, đồng chí Nguyễn Văn Đệ, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An cho biết, chống khai thác IUU tiếp tục được địa phương xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, hàng đầu. Do đó, Ủy ban nhân dân tỉnh sẽ tăng cường chỉ đạo quyết liệt, thực hiện nghiêm túc các nhiệm vụ chống khai thác IUU theo chỉ đạo của Trung ương và Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Đại diện lãnh đạo Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An cũng kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường tham mưu Chính phủ bố trí nguồn vốn nâng cấp hạ tầng cảng cá, ban hành quy chuẩn quốc gia về thiết bị VMS và xây dựng một phần mềm dùng chung liên thông tốt hơn để bảo đảm hiệu quả trong công tác quản lý, kiểm soát tàu cá.
