Bằng chủ trương khuyến khích đi kèm các cơ chế, chính sách hỗ trợ, nhiều nông, lâm sản ở Bắc Kạn vốn trước đây chỉ quảng canh, thiếu đầu ra nay được chế biến sâu. Nhờ đó, số lượng sản phẩm nông, lâm sản sau chế biến tăng nhanh, nhiều sản phẩm độc đáo, có thị trường tiêu thụ rộng rãi, góp phần hình thành và duy trì bền vững chuỗi sản xuất.
Tại Khu công nghiệp Thanh Bình, huyện Chợ Mới, Công ty TNHH Kẻ Gỗ là một trong những đơn vị tiên phong trong sản xuất xanh. Với đặc thù toàn bộ sản phẩm gồm dao, thìa, nĩa bằng gỗ đều xuất sang châu Âu và Mỹ cho nên khâu sản xuất được thực hiện nghiêm ngặt theo các tiêu chuẩn rất cao. Gỗ nguyên liệu đầu vào được thu mua từ những vùng rừng trồng sản xuất trên địa bàn. Trải qua các khâu sơ chế bằng máy móc hiện đại, nguyên liệu được đưa vào khâu tạo hình sản phẩm thô, cuối cùng đưa vào phòng hoàn thiện và đóng gói. “Quy trình sản xuất không phát sinh nước thải hay khí thải gây hại môi trường. Tất cả đều phải đáp ứng những tiêu chuẩn rất cao từ đối tác quốc tế”, Giám đốc công ty Trịnh Đức Kiên khẳng định. Nhờ nhà máy của Công ty TNHH Kẻ Gỗ, những cây mỡ vốn là nguyên liệu thông thường ở Bắc Kạn đã “lột xác” thành sản phẩm hiện diện trên các chuyến bay quốc tế. Đây là minh chứng rõ nét cho tiềm năng chế biến sâu nếu có đầu tư bài bản, gắn với nhu cầu thị trường.
Nhận thấy tiềm năng của các loại nông sản địa phương có thể chế biến thành các sản phẩm tốt cho sức khỏe, Hợp tác xã Nghiên cứu phát triển dược và mỹ phẩm Bắc Kạn (thành phố Bắc Kạn) đã lựa chọn khởi nghiệp bằng việc chế biến các loại trà, tinh bột kháng (còn gọi là tinh bột đề kháng) từ các loại nông sản bản địa như bí đao, chuối tây, tinh bột nghệ... Hợp tác xã đã đầu tư máy móc hiện đại, nhà xưởng đạt tiêu chuẩn để sản xuất các sản phẩm mới; ứng dụng công nghệ từ các khâu sấy, trộn, đóng gói... Hội viên hợp tác xã được tham dự các lớp tập huấn, nhất là được Viện Nghiên cứu phát triển dược và mỹ phẩm chuyển giao khoa học-kỹ thuật. Hiện nay, hợp tác xã có hai sản phẩm OCOP 3 sao là trà bí thơm và sản phẩm tinh bột kháng TBKBAKA. Năm 2024, hợp tác xã đã sản xuất hơn 8.400 sản phẩm, khối lượng nguyên liệu tiêu thụ khoảng 5 tấn chuối tiêu xanh mỗi tháng, qua đó nâng cao thu nhập cho các thành viên và hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm cho nông dân trên địa bàn tỉnh. Theo kết quả nghiên cứu, trong quả chuối xanh của tỉnh Bắc Kạn có hàm lượng tinh bột kháng vượt trội so với chuối xanh khác (tại các tỉnh phía bắc), từ đó Viện Nghiên cứu phát triển dược và mỹ phẩm lựa chọn Bắc Kạn là vùng trồng nguyên liệu cho sản xuất tinh bột kháng của đơn vị.
Để khơi dậy tiềm năng và thúc đẩy công nghiệp chế biến nông, lâm sản, Bắc Kạn triển khai nhiều giải pháp, trong đó chủ chốt là việc dùng ngân sách hỗ trợ nghiên cứu ứng dụng khoa học-công nghệ vào chế biến và xây dựng các cụm công nghiệp để thu hút đầu tư. Đi kèm với đó là các cơ chế, chính sách hỗ trợ về vốn, hạ tầng, xây dựng thương hiệu, quảng bá sản phẩm… tạo sức hút để nhiều doanh nghiệp mạnh dạn chuyển đổi, mở rộng ngành nghề, nhiều hợp tác xã tham gia đầu tư máy móc để chế biến sâu. Hiện trong Khu công nghiệp Thanh Bình có 5 nhà máy chế biến gỗ đang hoạt động, sản phẩm chủ yếu là ván gỗ dán, ván sàn và các sản phẩm gia dụng dùng một lần chế biến từ gỗ; hầu hết được xuất khẩu sang các thị trường như Mỹ, Hàn Quốc, Malaysia, Nhật Bản…
Nhiều doanh nghiệp địa phương khi tham gia lĩnh vực này không chỉ mở rộng được sản xuất mà còn đưa chế biến nông, lâm sản trở thành “nghề chính”, như: Công ty cổ phần Curcumin Bắc Hà là một trong những đơn vị đi đầu tại Việt Nam cho ra đời sản phẩm tinh nghệ dạng bột và dạng dung dịch hòa tan hoàn toàn trong nước, độ tinh khiết 95-98%; Công ty TNHH Hà Diệp với sản phẩm trà hoa vàng… Nhiều hợp tác xã trở nên có “tên tuổi” nhờ chế biến sâu nông sản, như: Hợp tác xã Nông nghiệp Tân Thành có các sản phẩm nghệ được cấp chứng nhận sản phẩm OCOP 3 sao; miến dong của Hợp tác xã Tài Hoan được công nhận sản phẩm OCOP 5 sao, xuất khẩu sang thị trường châu Âu được đánh giá cao...
Với mục tiêu trở thành một trong những trung tâm chế biến sâu về nông, lâm sản, dược phẩm, dược liệu, gỗ và các sản phẩm khác của vùng, Bắc Kạn đã lựa chọn một số sản phẩm chế biến chủ lực của tỉnh gắn với phát triển vùng nguyên liệu. Theo đó, tỉnh kêu gọi các doanh nghiệp, nhà đầu tư đầu tư một số dự án, như: sản xuất ván dán công suất từ 20.000 m3/năm trở lên tại các huyện Ba Bể, Na Rì, Chợ Đồn; sản xuất gỗ, đồ gỗ phục vụ trong nước và xuất khẩu công suất 5.000-10.000 m3/năm; sản xuất chế biến các sản phẩm từ gỗ, tre, nứa; chế biến rau quả, nước giải khát sử dụng nguyên liệu địa phương;...
Tỉnh duy trì hoạt động ổn định và tập trung chỉ đạo phát triển vùng nguyên liệu cung cấp cho các nhà máy sản xuất, chế biến gỗ hiện có tại Khu công nghiệp Thanh Bình, bảo đảm vận hành đủ công suất thiết kế 215.000 m3 ván dán/năm và 170 triệu sản phẩm thìa, dao, dĩa gỗ/năm. Cùng với đó, khuyến khích chuyển đổi mô hình hộ cá thể chế biến gỗ, lâm sản sang mô hình hợp tác xã, doanh nghiệp.
Trên cơ sở vùng nguyên liệu và các cơ sở chế biến miến dong hiện có cùng với phát triển vùng nguyên liệu trồng cây dong riềng, Bắc Kạn đang hướng đến phát triển các cụm sản xuất miến tập trung tại Na Rì, Ba Bể, thành phố Bắc Kạn với tổng công suất hơn 4.000 tấn miến/năm; đồng thời khuyến khích các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất nghiên cứu, phát triển thêm các sản phẩm. Tỉnh cũng tăng cường liên kết chuỗi sản xuất từ khâu trồng, chế biến tinh bột và chế biến thành sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn, sản lượng để đưa vào các trung tâm thương mại, siêu thị lớn và hướng tới xuất khẩu.
Giám đốc Sở Công thương Bắc Kạn Hà Sỹ Thắng cho biết, tỉnh đang đẩy nhanh tiến độ dự án mở rộng Khu công nghiệp Thanh Bình và các cụm công nghiệp Nam Bằng Lũng, Thanh Thịnh, Vằng Mười, Chu Hương để tạo mặt bằng thu hút các doanh nghiệp chế biến nông, lâm sản đầu tư thứ cấp. Đối với các hợp tác xã, tiếp tục triển khai chính sách hỗ trợ về kết cấu hạ tầng, máy móc, thiết bị, kết nối quảng bá, tiêu thụ sản phẩm để các đơn vị mạnh dạn bước vào chế biến sâu nông, lâm sản.
Hiện nay, Bắc Kạn có tới 245 sản phẩm OCOP, trong đó phần lớn tạo ra từ công nghiệp chế biến nông, lâm sản; nhiều sản phẩm đã xuất khẩu. Đây là nền tảng để địa phương tiếp tục hướng tới mở rộng công nghiệp chế biến nông, lâm sản từ chế biến sâu, tiến tới chế biến các sản phẩm có hàm lượng ứng dụng khoa học-công nghệ cao, đáp ứng những yêu cầu khắt khe trong thời gian tới.
