Đối mặt với nguy cơ mai một của nghề làm nón truyền thống, nhiều năm qua, nghệ nhân Tạ Thu Hương đã kiên trì xây dựng Hợp tác xã Mây tre nón lá Thu Hương (xã Thanh Oai, Hà Nội), từng bước đem lại sinh khí mới cho làng nghề.
Hợp tác xã đã liên kết hàng chục hộ gia đình sản xuất trong làng thành một mạng lưới hiệu quả. Các hộ được nhận nguyên liệu từ hợp tác xã, sản xuất theo đúng mẫu mã và tiêu chuẩn chất lượng. Hợp tác xã vừa bảo đảm đầu ra cho sản phẩm, vừa tăng cường chuyển giao kỹ thuật, thường xuyên tổ chức tập huấn, nâng cao tay nghề cho các thành viên.
Bà Hương cho biết, để bảo tồn, phát triển làng nghề, tạo thu nhập cho người dân, nón làng Chuông phải thay đổi, cải tiến mẫu mã, chất lượng, phù hợp với thị hiếu mới. Cùng với thị trường trong nước, hợp tác xã nắm bắt xu thế thị trường nước ngoài, chủ động tìm hướng xuất khẩu. Nhờ đó, các thành viên có thu nhập ổn định, yên tâm gắn bó với nghề truyền thống.
Theo thống kê, Hà Nội hiện có 2.524 hợp tác xã đang hoạt động, gồm 1.532 hợp tác xã nông nghiệp, 897 hợp tác xã phi nông nghiệp và 95 quỹ tín dụng nhân dân. Khu vực kinh tế tập thể trên địa bàn Thủ đô có hơn 618.000 thành viên, tạo việc làm cho hơn 63.500 lao động với tổng tài sản 4.709 tỷ đồng.
Bên cạnh đó, 22 liên hiệp hợp tác xã với 120 đơn vị thành viên góp phần tăng cường liên kết sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh của các hợp tác xã. Sáu tháng đầu năm 2026, thành phố đã thành lập mới 87 hợp tác xã.
Phó Chủ tịch phụ trách Liên minh Hợp tác xã thành phố Nguyễn Tiến Phong cho biết, khu vực kinh tế tập thể của Thủ đô tiếp tục duy trì tốc độ phát triển tích cực, từng bước khẳng định vai trò là thành phần quan trọng trong kinh tế-xã hội.
Nhiều hợp tác xã làng nghề đã mạnh dạn đổi mới sáng tạo, phát triển sản phẩm OCOP, gắn sản xuất với du lịch trải nghiệm và xuất khẩu; qua đó nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường và tạo thêm nhiều việc làm.
Nhiều đơn vị chủ động đổi mới phương thức quản trị, mở rộng liên kết sản xuất, ứng dụng khoa học-công nghệ, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, góp phần nâng cao thu nhập cho thành viên và đóng góp tích cực vào xây dựng nông thôn mới.
Đến nay, Hà Nội có 68 hợp tác xã ứng dụng công nghệ cao với các mô hình nhà màng, hệ thống tưới tiết kiệm, cảm biến kết nối vạn vật (IoT); 134 hợp tác xã phát triển 448 sản phẩm OCOP đạt từ 3-5 sao; 84 hợp tác xã xây dựng chuỗi liên kết với doanh nghiệp và 70 hợp tác xã tham gia chuỗi cung ứng nông sản an toàn.
Tuy nhiên, khu vực kinh tế tập thể, hợp tác xã còn nhiều khó khăn, bất cập. Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Thanh Mai Nguyễn Quý Uẩn cho rằng, hợp tác xã nông nghiệp đang đối mặt các “điểm nghẽn” về quản trị, nguồn nhân lực, cơ sở vật chất và tổ chức sản xuất. Kinh phí quản lý hợp tác xã còn hạn chế, không đủ duy trì bộ máy hoạt động. Đội ngũ cán bộ già hóa, trong khi lao động trẻ chưa gắn bó với nông nghiệp. Việc ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số gặp nhiều khó khăn; nhiều hợp tác xã sản xuất manh mún. Ông Uẩn đề xuất thành phố có các chính sách hỗ trợ nâng cao năng lực quản trị và thu hút đội ngũ trí thức trẻ tham gia phát triển hợp tác xã.
Giám đốc Hợp tác xã Sản xuất hương làng nghề Xà Cầu Nguyễn Tiến Thi phản ánh, nhiều hợp tác xã chưa có trụ sở làm việc ổn định; thành phố cần rà soát quỹ tài sản công, ưu tiên bố trí cho các hợp tác xã thuê dài hạn từ 5-20 năm, tạo điều kiện để các đơn vị yên tâm đầu tư phát triển sản xuất.
Bên cạnh đó, cần nghiên cứu cơ chế sáp nhập các hợp tác xã quy mô nhỏ, hoạt động kém hiệu quả nhằm hình thành các hợp tác xã có quy mô lớn hơn, đủ năng lực cạnh tranh. Hiện quá trình đô thị hóa khiến diện tích đất nông nghiệp bị thu hẹp, nhiều hợp tác xã mất nguồn thu từ các dịch vụ nông nghiệp, đối mặt nguy cơ hoạt động cầm chừng nếu không có hướng chuyển đổi phù hợp.
Theo Liên minh Hợp tác xã thành phố Hà Nội, năm 2026, thành phố chủ trương ưu tiên phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã gắn với chuỗi giá trị sản xuất, “kinh tế xanh”, kinh tế tuần hoàn, du lịch trải nghiệm, ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất, tiêu dùng; hỗ trợ phát triển bền vững, nâng cao vai trò, vị trí của khu vực kinh tế tập thể trong nền kinh tế.
Thành phố khuyến khích phát triển mới các tổ chức kinh tế tập thể, hợp tác xã có chất lượng và đa dạng về quy mô, lĩnh vực hoạt động; hỗ trợ phát triển các mô hình hợp tác xã hoạt động hiệu quả, trở thành kiểu mẫu, tạo sức lan tỏa trong khu vực kinh tế tập thể của Thủ đô.
