Nâng cao năng lực ứng phó thiên tai

Thời gian qua, hệ thống khí tượng thủy văn và phòng, chống thiên tai ở nước ta đã có những bước tiến quan trọng. Các mô hình số trị với độ phân giải cao, vận hành trên siêu máy tính CRAY cho phép cung cấp dữ liệu dự báo thời tiết chi tiết trên lưới tính 3kmx3km.

Dự báo viên phân tích dữ liệu trên hệ thống smartmet phục vụ việc ra bản tin dự báo, cảnh báo sớm thiên tai tại Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn quốc gia. (Ảnh: HOÀI LINH)
Dự báo viên phân tích dữ liệu trên hệ thống smartmet phục vụ việc ra bản tin dự báo, cảnh báo sớm thiên tai tại Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn quốc gia. (Ảnh: HOÀI LINH)

Cùng với đó, việc tích hợp dữ liệu đa nguồn từ vệ tinh, ra-đa, trạm quan trắc tự động đến hệ thống định vị sét đã giúp hình thành hệ thống giám sát thời tiết theo thời gian thực. Nhờ đó, các hiện tượng nguy hiểm như dông, lốc, mưa đá có thể được cảnh báo trước từ 30 phút đến 3 giờ với độ chính xác ngày càng cải thiện.

Một bước tiến rất được quan tâm, theo dõi là ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Các mô hình AI không chỉ giúp tự động nhận dạng vị trí, cường độ bão mà còn có khả năng học từ dữ liệu lịch sử để cải thiện dự báo. Trong ngắn hạn, hiệu quả dự báo cường độ bão đã được cải thiện từ 10-20% . Trong lĩnh vực thủy văn, các mô hình dự báo lũ, xâm nhập mặn theo lưu vực sông, kết hợp dữ liệu quốc tế, nhất là trên lưu vực sông Mekong, đã giúp kéo dài thời gian cảnh báo lên nhiều ngày, tạo điều kiện cho các địa phương chủ động ứng phó. Hiện nay, các hệ thống cảnh báo lũ quét, sạt lở đất thời gian thực, cập nhật theo giờ và chi tiết đến cấp xã, đang từng bước đưa công nghệ đến gần hơn với người dân.

Dù đã có nhiều tiến bộ, khoảng cách giữa yêu cầu thực tiễn và năng lực dự báo vẫn còn lớn. Trước hết là nguồn nhân lực khoa học-công nghệ chưa theo kịp yêu cầu phát triển. Mạng lưới quan trắc chưa đồng bộ, dữ liệu thiếu liên thông, thiếu chuẩn dữ liệu mở. Kinh phí đầu tư nghiên cứu còn thấp, thiếu cơ chế tài chính linh hoạt, khó xã hội hóa. Bên cạnh đó, còn thiếu cơ chế khuyến khích, thu hút nhà khoa học, tổ chức nghiên cứu tham gia. Chưa có chính sách hỗ trợ thử nghiệm, ứng dụng công nghệ mới trong điều kiện thực tế.

Ở khía cạnh kỹ thuật, công nghệ dự báo quỹ đạo bão đã có những cải thiện nhất định, nhưng sai số vẫn còn đáng kể; trong khi đó, năng lực dự báo cường độ bão gần như không có bước tiến rõ rệt suốt 15 năm qua. Dự báo mưa của các mô hình số trị tốt nhất hiện nay vẫn có độ chính xác ở mức thấp. Với hạn 1-3 ngày đối với ngưỡng mưa lớn hơn 50 mm/24h chỉ đạt được ở mức tỷ lệ chính xác là 15-20%. Thời hạn dự báo sớm được đỉnh lũ trên các sông Bắc Bộ, Trung Bộ vẫn còn hạn chế. Chưa thể cảnh báo lũ quét, sạt lở đất chi tiết đến từng vị trí khu dân cư, công trình do thiếu số liệu quan trắc địa chất, địa hình thời gian thực.

Cần tập trung vào bốn trụ cột chính: Làm chủ công nghệ lõi, nhất là AI và mô hình dự báo tổ hợp; phát triển hệ thống quan trắc thông minh thời gian thực; tăng cường năng lực xử lý dữ liệu lớn (Big data) và nâng cao hiệu quả truyền tải thông tin cảnh báo đến người dân. Trước hết, cần nâng cao độ chính xác dự báo cường độ bão, phấn đấu giảm sai số xuống dưới 7m/s, đồng thời cải thiện khả năng nhận diện và dự báo các hiện tượng tăng cấp đột ngột của bão trên Biển Đông.

Ông Nguyễn Xuân Hiển,

Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia

Do vậy, để nâng cao hiệu quả dự báo cảnh báo, ông Nguyễn Xuân Hiển, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia cho biết, cần tập trung vào bốn trụ cột chính: làm chủ công nghệ lõi, nhất là AI và mô hình dự báo tổ hợp; phát triển hệ thống quan trắc thông minh thời gian thực; tăng cường năng lực xử lý dữ liệu lớn (Big data) và nâng cao hiệu quả truyền tải thông tin cảnh báo đến người dân. Trước hết, cần nâng cao độ chính xác dự báo cường độ bão, phấn đấu giảm sai số xuống dưới 7m/s, đồng thời cải thiện khả năng nhận diện và dự báo các hiện tượng tăng cấp đột ngột của bão trên Biển Đông.

Cùng với đó, dự báo mưa định lượng cần được nâng lên một bước mới, hướng tới đạt tỷ lệ chính xác hơn 60% đối với các ngưỡng mưa phổ biến và hơn 40% đối với các ngưỡng mưa lớn nguy hiểm, qua đó nâng cao hiệu quả cảnh báo lũ và ngập lụt. Một nhiệm vụ nền tảng là xây dựng hệ thống dữ liệu học chi tiết, đồng bộ từ dữ liệu lưới khí tượng và quan trắc thực tế, tạo cơ sở cho việc phát triển và ứng dụng các mô hình AI trong dự báo bão và mưa lớn tại Việt Nam.

Cần đẩy mạnh ứng dụng AI trong nhận dạng, phân tích và cảnh báo lũ lớn trên các lưu vực sông trước từ 2-5 ngày dựa trên các kịch bản mưa nguy hiểm; kết hợp chặt chẽ giữa các mô hình thủy văn-thủy lực với công nghệ AI để nâng cao chất lượng dự báo lũ trong hạn ngắn và cực ngắn.

Cần đẩy mạnh ứng dụng AI trong nhận dạng, phân tích và cảnh báo lũ lớn trên các lưu vực sông trước từ 2-5 ngày dựa trên các kịch bản mưa nguy hiểm; kết hợp chặt chẽ giữa các mô hình thủy văn-thủy lực với công nghệ AI để nâng cao chất lượng dự báo lũ trong hạn ngắn và cực ngắn.

Bên cạnh yếu tố công nghệ, theo ông Lê Công Thành, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, một trong những định hướng quan trọng là đưa thông tin dự báo và cảnh báo thiên tai đến người dân nhanh nhất, dễ tiếp cận nhất, thông qua các nền tảng số, các ứng dụng trên thiết bị di động và hệ thống truyền thông đa kênh.

Có thể bạn quan tâm

[Video] Cảnh báo lũ trên các sông khu vực Bắc Bộ và từ Thanh Hóa đến Quảng Trị

[Video] Cảnh báo lũ trên các sông khu vực Bắc Bộ và từ Thanh Hóa đến Quảng Trị

Từ đêm 18/8 đến ngày 21/8, trên các sông khu vực Bắc Bộ và từ Thanh Hóa đến Quảng Trị có khả năng xuất hiện một đợt lũ, với biên độ lũ lên từ 2-5m. Cơ quan chuyên môn cảnh báo nguy cơ cao xảy ra lũ quét, sạt lở đất tại vùng núi, trung du và ngập lụt cục bộ tại các khu vực trũng thấp, đô thị ven sông.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 19/8/2026: Áp thấp nhiệt đới gây sóng lớn, Bắc Bộ và Trung Bộ mưa trên diện rộng

[Video] Dự báo thời tiết ngày 19/8/2026: Áp thấp nhiệt đới gây sóng lớn, Bắc Bộ và Trung Bộ mưa trên diện rộng

Hôm nay, áp thấp nhiệt đới cách đảo Hải Nam (Trung Quốc) khoảng 350 km gây thời tiết xấu trên biển. Trong đất liền, khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ bước vào đợt mưa lớn diện rộng, khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ tiếp tục có nắng, còn Nam Bộ đề phòng mưa dông về chiều tối.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 18/8/2026: Mưa lớn diện rộng kéo dài nhiều ngày tại Bắc Bộ và Trung Bộ

[Video] Dự báo thời tiết ngày 18/8/2026: Mưa lớn diện rộng kéo dài nhiều ngày tại Bắc Bộ và Trung Bộ

Hôm nay, Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ bước vào đợt mưa lớn diện rộng do tác động của dải hội tụ nhiệt đới kết hợp với hội tụ gió trên cao, cục bộ có nơi mưa rất to. Đợt mưa dự báo kéo dài đến hết ngày 21/8; trong khi nhiều nơi ở Trung Trung Bộ và Duyên hải Nam Trung Bộ vẫn còn nắng nóng.

(Ảnh minh họa: QUANG TIẾN)

Cảnh báo lũ quét, sạt lở đất do mưa lớn tại Lai Châu

Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, trưa và chiều nay (17/8), tỉnh Lai Châu tiếp tục có mưa vừa, mưa to, cục bộ có nơi mưa rất to. Cơ quan khí tượng cảnh báo nguy cơ xảy ra lũ quét trên các sông, suối nhỏ, sạt lở đất trên sườn dốc tại nhiều xã/phường thuộc địa phương trên.

Ảnh minh họa. (Ảnh: BM)

Hướng tới net zero từ những cuộc họp

Mỗi cuộc họp, hội nghị hay hội thảo đều phát sinh khí nhà kính từ các điện năng, điều hòa không khí, đi lại, ăn uống, in ấn và hàng loạt vật dụng phục vụ sự kiện.

(Ảnh minh họa: THÀNH ĐẠT)

Thời tiết ngày 17/8: Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ ngày nắng, từ đêm nay bước vào đợt mưa lớn trên 450mm

Dự báo, ngày 17/8, nhiều khu vực trên cả nước tiếp tục có mưa dông, Bắc Bộ và Trung Bộ ngày nắng, có nơi nắng nóng gay gắt. Từ đêm nay, Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ bước vào đợt mưa lớn diện rộng, cục bộ có nơi trên 450mm/đợt, tiềm ẩn nguy cơ lũ quét, sạt lở đất và ngập úng cục bộ.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 17/8/2026: Bắc Bộ đón mưa lớn vào tối và đêm , Trung Bộ nắng nóng gay gắt, Nam Bộ còn mưa dông

[Video] Dự báo thời tiết ngày 17/8/2026: Bắc Bộ đón mưa lớn vào tối và đêm , Trung Bộ nắng nóng gay gắt, Nam Bộ còn mưa dông

Nắng nóng vẫn duy trì tại nhiều khu vực trong hôm nay, nhưng mưa lớn đang có xu hướng gia tăng từ chiều tối. Bắc Bộ và Thanh Hóa - Hà Tĩnh có khả năng xuất hiện mưa lớn diện rộng, cục bộ mưa rất to; trong khi Quảng Trị - Huế và Duyên hải Nam Trung Bộ tiếp tục nắng nóng, còn Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ có mưa dông rải rác.

(Ảnh minh họa)

Trung Bộ nắng nóng gay gắt trong 2 ngày tới, cảnh báo tình trạng kiệt sức, đột quỵ do sốc nhiệt

Dự báo, ngày 16 và 17/8, khu vực từ Nghệ An đến thành phố Đà Nẵng, phía đông các tỉnh từ Quảng Ngãi đến Đắk Lắk và Khánh Hòa tiếp tục có nắng nóng, có nơi nắng nóng gay gắt với nhiệt độ cao nhất phổ biến 35-37 độ C, có nơi trên 37 độ C. Hiện nắng nóng diện rộng trên khu vực Trung Bộ có xu hướng giảm dần.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 16/8/2026: Nắng nóng tiếp tục ở miền Trung, Bắc Bộ chuẩn bị bước vào đợt mưa lớn

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 16/8/2026: Nắng nóng tiếp tục ở miền Trung, Bắc Bộ chuẩn bị bước vào đợt mưa lớn

Thời tiết ba miền đang có sự phân hóa rõ rệt: miền Bắc mưa dông về đêm trước khi bước vào đợt mưa lớn từ khoảng 18/8; miền Trung tiếp tục nắng nóng, có nơi trên 37 độ; trong khi Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ chịu tác động của gió mùa Tây Nam mạnh, mưa dông xuất hiện nhiều nơi.