Mô hình Australia và làn sóng buộc các "ông lớn" công nghệ trả tiền cho báo chí

Cách đây 5 năm, Australia đã tìm ra cách để buộc các tập đoàn công nghệ lớn vốn đang chần chừ phải bắt đầu trả tiền cho những tin tức làm gia tăng giá trị cho các nền tảng của họ.

Bộ quy tắc thương lượng sử dụng tin tức của Australia đã phát huy hiệu quả. Chính sách này buộc Google và Meta phải đàm phán với các cơ quan báo chí, giúp duy trì việc làm tại các tòa soạn, đồng thời khuyến khích các bang, quốc gia theo đuổi những khuôn khổ pháp lý tương tự.

Ngày 5/5 vừa qua, Chính phủ Australia đã đề xuất một phiên bản mới, hứa hẹn sẽ một lần nữa truyền cảm hứng cho các nhà hoạch định chính sách vốn đang tìm cách bảo vệ sự tồn tại của ngành tin tức địa phương.

Mô hình Australia

Phiên bản sửa đổi sẽ được áp dụng đối với Google, Meta và TikTok. Theo hãng thông tấn AP, chính sách này dự kiến mang lại cho các cơ quan báo chí từ 144 triệu đến 179 triệu USD mỗi năm, tương đương với giai đoạn cao điểm của chính sách ban đầu. Kể từ năm 2021 đến nay, tổng cộng khoảng 700 triệu USD đã được chi trả.

​Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng đề xuất của Australia vẫn còn nhiều điểm chưa hoàn thiện. Ông Rod Sims, Cựu Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh và Người tiêu dùng Australia, đã viết trên tờ The Guardian rằng, văn bản cần được cải thiện để bảo đảm không bỏ sót các nhà xuất bản vừa và nhỏ. Ngoài ra, đề xuất này cũng gần như không đề cập đến việc các công ty trí tuệ nhân tạo (AI) chiếm dụng và “xào nấu” lại nội dung tin tức.

Dù vậy, bản đề xuất và cuộc tranh luận mà nó thúc đẩy vẫn là những diễn biến tích cực. Chúng có thể tiếp thêm động lực cho nỗ lực toàn cầu của ngành báo chí và những người ủng hộ nhằm xử lý một thị trường "méo mó" đang cản trở cơ hội thành công của báo chí trên không gian mạng.

Theo nhà báo Brier Dudley của tờ The Seattle Times (Mỹ), điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận của Australia là dựa trên nhận thức rằng tin tức có giá trị và các cơ quan báo chí cần được trả tiền cho việc sử dụng nội dung đó.

Cũng giống như phim ảnh, âm nhạc, sách và các sản phẩm có bản quyền khác, tin tức được xuất bản chuyên nghiệp không nên bị sử dụng miễn phí. Điều này càng đúng đối với các công ty trị giá hàng nghìn tỷ USD, vốn hưởng lợi từ sự hiện diện của tin tức đáng tin cậy trên nền tảng của họ.

​Việc định lượng giá trị tin tức không đơn giản và có thể khiến các cuộc thảo luận chính sách rơi vào bế tắc. Australia để cho các cơ quan báo chí và nền tảng tự thương lượng các thỏa thuận chi trả, thay vì áp đặt một cơ chế cụ thể. "Mô hình Australia" cũng sử dụng cách tiếp cận dựa trên thị trường, kết hợp "chiếc gậy và củ cà rốt" để khuyến khích các cuộc đàm phán đó.

​Nếu đàm phán thành công, Chính phủ sẽ không can thiệp. Nếu các công ty công nghệ trì hoãn hoặc từ chối tham gia, như từng xảy ra ở nơi khác, Australia sẽ áp thuế tương đương 2,25% doanh thu của công ty đó tại nước này. Khoản thu sẽ được dùng để tài trợ cho các tổ chức báo chí dựa trên số lượng nhà báo mà họ sử dụng.

​Cơ chế "thuế-trợ cấp" này là điểm mới. Trước đó, chính sách ban đầu yêu cầu trọng tài phân xử nếu các bên không thể hoặc không muốn đàm phán thỏa thuận.

​Bà Danielle Coffey, Giám đốc điều hành của Liên minh Tin tức/Truyền thông nhận định: “Đây là một đề xuất rất mạnh mẽ, mặc dù có thể còn khiếm khuyết ở một số khía cạnh, nhưng tôi nghĩ đó là một bước đi đúng hướng”.

​“Tôi cho rằng điều này tiếp tục củng cố kỳ vọng và quyền pháp lý trong việc nhận thanh toán cho nội dung của chúng tôi - và đó luôn là điều tích cực. Còn chi tiết cụ thể mới là yếu tố quyết định”, bà nói thêm.

​Trong một cuộc phỏng vấn, ông Rod Sims cho biết dự thảo đề xuất có những thay đổi dường như trao thêm quyền thương lượng cho các công ty công nghệ. Tuy nhiên, ông vẫn đang tiếp tục nghiên cứu kỹ các điều chỉnh và mục tiêu của chính sách.

Làn sóng buộc Big Tech trả tiền cho báo chí

Đến nay, Google và Meta vẫn phản đối chính sách của Australia. Họ đã phản ứng dữ dội khi Australia soạn thảo chính sách ban đầu và dọa rời khỏi quốc gia này. Nhiều công ty cũng đưa ra những cảnh báo tương tự khi các chính sách kiểu Australia được đề xuất tại Canada, hai bang California và Oregon (Mỹ). Một số bên liên quan, bao gồm các tổ chức phi lợi nhuận và một số cơ quan báo chí nhận tài trợ từ các công ty công nghệ, cũng góp phần làm gia tăng sự chia rẽ và bất định.

Trong thời gian qua, nhiều công ty đã trả tiền cho một số cơ quan báo chí lớn, nhưng không muốn chi trả cho phần còn lại. Meta thậm chí đã chặn tin tức trên nền tảng của mình tại Canada để tránh phải thanh toán.

​Canada đã thông qua một chính sách tương tự nhưng đồng ý thu khoảng một nửa số tiền so với yêu cầu ban đầu. Tại Mỹ, chính sách của bang Oregon đã thất bại tại cơ quan lập pháp chỉ với một phiếu ủng hộ vào năm ngoái. Chính sách của bang California thì "chết yểu" sau khi Thống đốc Gavin Newsom đạt được thỏa thuận với Google, dẫn đến một chương trình trợ cấp bị đánh giá là còn nhiều vấn đề và thiếu kinh phí.

​Tuy nhiên, nhận thức rằng các công ty công nghệ cần phải chi trả đang dần lan rộng. Theo báo cáo mới của Trung tâm Báo chí và Tự do của Viện Thị trường mở, các nhà cung cấp đang phát triển công cụ nhằm hỗ trợ thanh toán khi các công ty AI quét tin, dù hiệu quả còn chưa rõ ràng và mức phí có vẻ cao.

Bà Courtney Radsch, đồng tác giả báo cáo và là Giám đốc Trung tâm, cho rằng vấn đề chi trả liên quan AI “dường như là một khoảng trống lớn” trong dự thảo của Australia, nhưng nó vẫn thúc đẩy những nguyên tắc quan trọng cần áp dụng với các nền tảng công nghệ.

Chẳng hạn, “không thể đơn giản lấy sản phẩm và công việc của người khác rồi đem bán, điều mà về cơ bản họ (các công ty công nghệ) đang làm”.

“Tôi cảm thấy Australia đang ngầm thừa nhận rằng các doanh nghiệp hoạt động tại nước này phải tuân thủ một tập hợp các chuẩn mực và yêu cầu nhất định... Và một phần trong đó là, nếu bạn hoạt động trong lĩnh vực thông tin với công cụ tìm kiếm và mạng xã hội, bạn phải đóng góp vào sự bền vững của lợi ích công mà báo chí đại diện”, bà Courtney Radsch nói với tạp chí điện tử Editor & Publisher.