“Mặt trời đêm thế kỷ” với hình tượng vua Quang Trung-Nguyễn Huệ

“Mặt trời đêm thế kỷ” là vở diễn mới nhất vừa được Nhà hát Cải lương Việt Nam hoàn thành. Với sự khéo léo trong khai thác kịch bản và thể hiện nội tâm nhân vật, vở diễn đã góp thêm một dấu ấn nghệ thuật thành công ở mảng đề tài lịch sử.
Cảnh trong vở cải lương “Mặt trời đêm thế kỷ”.
Cảnh trong vở cải lương “Mặt trời đêm thế kỷ”.

Vở cải lương “Mặt trời đêm thế kỷ” được Nghệ sĩ Nhân dân Hoàng Quỳnh Mai đạo diễn, Nghệ sĩ Ưu tú Phan Ngọc Chi chuyển thể dựa trên kịch bản cùng tên của tác giả Lê Duy Hạnh. Đây cũng là một trong ba kịch bản đã giúp tác giả Lê Duy Hạnh nhận Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật năm 2001.

Thể hiện hình tượng trung tâm là hoàng đế Quang Trung-Nguyễn Huệ, nhưng vở diễn không đi sâu khai thác những chiến công oanh liệt của ông mà tập trung tái hiện một Nguyễn Huệ đầy nhân văn với những suy tư, trăn trở về trách nhiệm của mình trước vận mệnh đất nước, dân tộc.

Đây là giai đoạn Nguyễn Huệ còn là Bắc Bình Vương, đóng quân ở Phú Xuân (Huế). Thế nước khi ấy, đàng trong thì Nguyễn Ánh cầu viện quân Xiêm đánh chiếm Gia Định, đàng ngoài thì Lê Chiêu Thống chạy sang cầu viện nhà Thanh.

Nguyễn Nhạc ngủ quên trên chiến thắng, chỉ muốn giữ một phủ Quy Nhơn, ngày đêm say sưa tiệc tùng, ca múa. Vũ Văn Nhậm lộng quyền tham lam, khiến dân cơ cực lầm than. Gạt bỏ tình riêng, Nguyễn Huệ buộc phải đem quân ra bắc trừng trị Vũ Văn Nhậm...

Vở diễn lý giải hàng loạt những khó khăn mà vị “anh hùng áo vải” Nguyễn Huệ đã phải đối mặt trước khi quyết định lên ngôi hoàng đế, xuất quân ra bắc chặn đứng cuộc xâm lăng của quân Thanh. Đây là quãng thời gian anh em nhà Tây Sơn không còn nắm chặt tay nhau nữa, Nguyễn Huệ phải trải qua nhiều nỗi đau chia ly, mất mát, nhưng ông đã luôn đưa ra những quyết định, lựa chọn trên cơ sở đặt quyền lợi của nhân dân, vận mệnh quốc gia lên hàng đầu, tựa như vầng mặt trời chiếu sáng cả màn đêm thế kỷ...

Nghệ sĩ Nhân dân Hoàng Quỳnh Mai chia sẻ, những kịch bản của tác giả Lê Duy Hạnh luôn có sức hấp dẫn đặc biệt với người làm sân khấu, bởi kịch bản nào cũng chất chứa tầng tầng, lớp lớp những triết lý sâu xa, đòi hỏi người dàn dựng phải vỡ từng con chữ, từng lời thoại để xây dựng hành động kịch tương ứng.

“Mặt trời đêm thế kỷ” cũng vậy, theo nữ đạo diễn, dù đây là kịch bản về đề tài lịch sử nhưng vẫn còn nguyên giá trị thời sự trong cuộc sống hôm nay. Đó là bài học về tinh thần yêu nước, thương dân, sự công minh, chính trực, đặc biệt là tinh thần “quân pháp bất vị thân”, xử lý sai phạm không có vùng cấm...

Nữ đạo diễn cho biết, vở diễn là thành quả dàn dựng, tập luyện trong suốt 4 tháng qua của toàn bộ ê-kíp thực hiện. “Ra mắt đúng vào dịp kỷ niệm 1 năm ngày mất của tác giả Lê Duy Hạnh, “Mặt trời đêm thế kỷ” còn là nén tâm nhang của các nghệ sĩ để tưởng nhớ và tri ân ông-người luôn nặng lòng và có nhiều đóng góp cho sự phát triển sân khấu Việt Nam”, Nghệ sĩ Nhân dân Hoàng Quỳnh Mai bày tỏ.

Để những lát cắt lịch sử và thông điệp về tình yêu nước, trách nhiệm công dân trở nên gần gũi, dễ tiếp cận hơn đối với thế hệ trẻ hôm nay, ê-kíp sáng tạo đã có những xử lý tinh tế khi đẩy tiết tấu vở diễn nhanh hơn, mạnh hơn, đồng thời đưa vào những màn múa, hát ru bài chòi Bình Định, tiếng kèn tuồng, tiếng trống trận để tạo nên âm hưởng miền đất võ Tây Sơn.

Bên cạnh đó, với thế mạnh khai thác tâm lý nhân vật, Nghệ sĩ Nhân dân Hoàng Quỳnh Mai đã dành nhiều “đất” để các diễn viên bộc lộ sâu sắc những diễn biến nội tâm, khơi dậy sự đồng cảm nơi người xem. Nhất là với vai diễn chính Nguyễn Huệ-Quang Trung, nghệ sĩ Văn Thuân đã vào vai rất “ngọt”, đặc biệt khi thể hiện những đau đớn, dằn vặt, trăn trở giữa nghĩa nước, tình nhà. Các diễn viên đều thể hiện được lối diễn nhập tâm, giàu cảm xúc, đã để lại nhiều dấu ấn trong lòng khán giả.

Thêm một điểm cộng cho “Mặt trời đêm thế kỷ” là thiết kế sân khấu tối giản nhưng giàu sức gợi do Nghệ sĩ Nhân dân Đạt Tăng thực hiện. Không sử dụng bục bệ cồng kềnh, rườm rà, xuyên suốt vở diễn chỉ là hình ảnh chiếc ngai vàng, bao quanh là vầng mặt trời, hàm ý ngồi trên ngai vàng phải có cái tâm của vầng mặt trời tỏa ánh dương soi sáng... Nghệ sĩ Nhân dân Hoàng Quỳnh Mai cho biết sắp tới vở diễn “Mặt trời đêm thế kỷ” sẽ được giới thiệu rộng rãi tới công chúng yêu cải lương.

Có thể bạn quan tâm

Không gian văn hóa làng trong đời sống đương đại. (Ảnh: NGỌC LIÊN)

Gắn phát triển với bảo tồn, phát huy giá trị không gian văn hóa làng Việt

Chủ trương sắp xếp thôn, tổ dân phố theo Nghị quyết số 105/NQ-CP ban hành Chương trình hành động thực hiện Kết luận số 210-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị trong thời gian tới, đang được triển khai rộng rãi tại nhiều địa phương.

Nhà thơ Lữ Mai giao lưu với các em học sinh Trường tiểu học Bình Minh.

Gieo bốn mùa yêu thương tới mầm non tương lai

Trong buổi sinh hoạt dưới cờ diễn ra vào tuần đầu tiên của tháng tư tại Trường tiểu học Bình Minh (80 Thợ Nhuộm, Hà Nội), nhà thơ-nhà báo Lữ Mai đã mang đến những câu chuyện giản dị về thiên nhiên, khơi gợi tình yêu gia đình, cộng đồng và nuôi dưỡng sự tự tin, sáng tạo trong mỗi học sinh.

Thiết kế Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng 2026. (Ảnh: Ban tổ chức DIFF 2026)

Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng 2026 sẽ có nhiều điểm mới về công nghệ trình diễn

Theo Ban tổ chức Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng 2026 (DIFF 2026), với chủ đề “Da Nang-United Horizons-Những chân trời kết nối”, lần đầu tiên sân khấu DIFF có hệ vòm nâng hạ khổng lồ cùng tổ hợp ánh sáng-LED-laser đa tầng được đưa vào vận hành, hứa hẹn tạo nên những đại cảnh bùng nổ bên sông Hàn.

Quang cảnh khai mạc Lễ hội chùa Long Đọi Sơn năm 2026.

Ninh Bình: Bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể quốc gia - Lễ hội chùa Long Đọi Sơn

Chùa Long Đọi Sơn tọa lạc trên núi Đọi linh thiêng, thuộc phường Tiên Sơn, tỉnh Ninh Bình. Ngôi chùa được xây dựng trên đỉnh núi Đọi, trong khuôn viên 2ha vườn rừng. Hằng năm, Lễ hội chùa Long Đọi Sơn được tổ chức từ ngày 18-21/3 âm lịch, với các nghi lễ truyền thống và nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao.

Bà Phan Cẩm Tú (thứ 3 từ trái sang) tại buổi tọa đàm về bản quyền do Báo Nhân Dân tổ chức. (Ảnh: HỒNG QUÂN)

Bảo vệ bản quyền tác giả: Nỗi niềm người làm điện ảnh

Là người có nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ bản quyền điện ảnh, bà Phan Cẩm Tú (Ủy viên Ban Thường vụ Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam, chuyên gia tư vấn, Hiệp hội Điện ảnh Hoa Kỳ) chia sẻ những nỗi niềm của những người làm sáng tạo trước thực trạng vi phạm bản quyền hiện nay.

Du khách tham quan nhà người Hà Nhì tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam. (Ảnh: THANH DUNG)

Giữ gốc, nối nghề trong nhịp sống số

Trước nguồn nguyên vật liệu tự nhiên khan hiếm, đội ngũ thợ am hiểu kỹ thuật dựng nhà ngày càng thưa vắng, nhiều ngôi nhà truyền thống của các dân tộc thiểu số ở nước ta đã không còn giữ được hình thái ban đầu… 

Quần thể di tích Cố đô Huế, không gian di sản tiêu biểu trong hành trình “Hộ chiếu du lịch”. (Ảnh: Sở Du lịch thành phố Huế)

Đổi mới cách tiếp cận di sản

Bảo vệ và phát huy giá trị di sản không chỉ là gìn giữ nguyên trạng, mà còn đòi hỏi những phương thức tiếp cận phù hợp với bối cảnh mới.

Đại diện lãnh đạo thành phố Hà Nội trao Bằng công nhận di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố cho di tích Nhà thờ họ Hoàng và Công bộ Viên ngoại lang Hoàng Viết Bàn.

Hà Nội trao bằng xếp hạng cấp thành phố cho di tích văn hóa lịch sử làng La Xuyên, xã Cổ Đô

Nhân dân thôn La Xuyên, xã Cổ Đô, thành phố Hà Nội vừa tổ chức Lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố Nhà thờ họ Hoàng và Công bộ Viên ngoại lang Hoàng Viết Bàn. Buổi lễ có sự tham dự của đại diện lãnh đạo Cục Di sản (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), Sở Dân tộc và Tôn giáo, Sở Nội vụ Hà Nội.

Bìa tác phẩm "Đời như tiểu thuyết" của tác giả Trương Đức Minh Tứ.

Những phận người không hư cấu trong Đời như tiểu thuyết

"Đời như tiểu thuyết" của Trương Đức Minh Tứ không phải là cuốn sách để tìm một cốt truyện theo nghĩa thông thường. Ở đó là những con người cụ thể, những đời sống đã diễn ra, với đủ biến cố, chia ly, lựa chọn, day dứt, hy sinh và cả những cuộc kiếm tìm kéo dài đến tận cuối đời. 

Các đồng chí lãnh đạo tỉnh cùng đông đảo cựu chiến binh, chiến sĩ Điện Biên tham quan triển lãm "Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại".

Đặc sắc triển lãm “Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại” tại Điện Biên

Nhân kỷ niệm 72 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/2026), Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ (Điện Biên) tổ chức trưng bày, triển lãm 28 tác phẩm ký họa tiêu biểu về Chiến dịch Điện Biên Phủ của các họa sĩ Ngô Mạnh Lân, Phạm Thanh Tâm và Dương Hướng Minh với chủ đề “Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại”.

Nghệ nhân Nguyễn Công Đạt thực hiện in liễn làng Chuồn trong không gian Ngự Hà Viên, Huế. (Ảnh: MẠNH HÀO)

Những di sản sống của làng nghề

Có những làng nghề không mất đi hẳn nhưng lặng lẽ rút khỏi đời sống, chỉ còn lại trong ký ức của một vài người già hay trong những dấu vết mờ nhạt đâu đó.

Trần Ngọc Vàng và nghệ sĩ Thanh Thủy trong phim. (Ảnh: Galaxy Studio)

“Heo Năm Móng” đạt top 1 phòng vé điện ảnh mùa lễ 30/4

“Heo Năm Móng” nhanh chóng trở thành hiện tượng trên các diễn đàn điện ảnh và mạng xã hội, không chỉ nhờ chiến lược truyền thông hiệu quả, mà còn bởi hiệu ứng lan tỏa sau công chiếu. Sau 6 ngày ra mắt, phim chạm mốc 50 tỷ đồng, trở thành phim có doanh thu Top 1 phòng vé trong thời điểm ra mắt.

Nhà báo Hữu Việt và các diễn giả Phạm Thị Kim Oanh, Phan Cẩm Tú tại buổi tọa đàm. (Ảnh: HỒNG QUÂN)

Bảo vệ bản quyền từ góc nhìn của lĩnh vực điện ảnh

Trong các lĩnh vực văn hóa nghệ thuật, điện ảnh là một trong số những loại hình bị vi phạm bản quyền nhiều nhất. Ở kỷ nguyên số, công nghệ và trí tuệ nhân tạo là sự tiến bộ nhưng cũng là những công cụ đắc lực để sao chép và phát tán sản phẩm điện ảnh, gây ảnh hưởng nặng nề nhiều mặt.

Phối cảnh công trình biểu tượng bông lúa Cà Mau.

Giá trị văn hóa từ "Biểu tượng bông lúa" ở Cà Mau

Sự phát triển của một địa phương trong kỷ nguyên mới không chỉ được đong đếm một cách cơ học bằng những con đường rải nhựa, hay những cây cầu bê-tông nối nhịp đôi bờ. Tầm vóc và sức sống của một vùng đất còn được khắc họa đậm nét qua những biểu tượng văn hóa mang tầm nhìn chiến lược.

Cảnh trong vở kịch ngắn “Chuyện nhà chị Tín” của Nhà hát Kịch Việt Nam biểu diễn tại Bảo tàng Hồ Chí Minh. (Ảnh: THƯƠNG NGUYỄN)

Mở lối để sân khấu tiếp cận công chúng

Không thiếu những cuộc thi, liên hoan được tổ chức rầm rộ, những vở diễn mới liên tục ra mắt mỗi năm, nhưng sân khấu nước ta vẫn đang loay hoay đi tìm khán giả. Lý do tình trạng này là bởi các đơn vị chức năng chưa xây được nhịp cầu đủ mạnh để kết nối với công chúng trong môi trường truyền thông đang thay đổi từng ngày.

Các văn nghệ sĩ trong chuyến đi thực tế tại mỏ than ở Quảng Ninh vào dịp Ngày Thơ Việt Nam năm 2026. (Ảnh: THIÊN AN)

Chuyển động mới của văn học viết về công nhân

Trong dòng chảy của văn học đương đại, đề tài công nhân từng là mạch nguồn quan trọng, được khai thác nhiều, nhưng cũng có giai đoạn gần như vắng bóng. Vài năm trở lại đây, mảng đề tài này được quan tâm hơn, không còn bó hẹp trong khuôn mẫu cũ mà thể hiện góc nhìn đa chiều, gắn với nhịp vận động của xã hội hiện đại.