Lấy chất lượng thực chất làm thước đo giáo dục

Nhân dịp này, phóng viên Báo Nhân Dân đã phỏng vấn Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn về những nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm của ngành trong năm học mới.

Phóng viên: Năm học 2025-2026, ngành giáo dục và đào tạo đã tham mưu cho Đảng, Nhà nước ban hành nhiều chủ trương, chính sách phát triển giáo dục và đào tạo. Bước vào năm học 2026-2027, đâu là những nhiệm vụ trọng tâm và mục tiêu mà ngành muốn tạo chuyển biến rõ nét, thưa Bộ trưởng?

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: Năm học này có ý nghĩa đặc biệt, là năm học đầu tiên sau Đại hội XIV của Đảng, đồng thời chuyển mạnh từ tạo nền tảng sang tổ chức thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo (Nghị quyết số 71), với yêu cầu cao hơn về chất lượng và kết quả thực chất.

Một năm qua, chúng ta đã thực hiện khối lượng công việc lớn về thể chế, chính sách và chuẩn bị nguồn lực. Đến giữa tháng 8/2026, 35/76 nhiệm vụ cụ thể trong chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 71 đã hoàn thành, không có nhiệm vụ quá hạn; nhiều chính sách lớn được ban hành, triển khai.

Từ nền tảng đó, năm học 2026-2027 phải tạo chuyển biến rõ nét trong tổ chức thực hiện. Ngành giáo dục và đào tạo tập trung bảo đảm các điều kiện thiết yếu cho dạy và học, nhất là “đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên”, mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục có chất lượng; đổi mới thực chất quản trị nhà trường, đội ngũ nhà giáo, nội dung, phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá; xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, trung thực, nhân văn; chấn chỉnh bệnh thành tích, gian lận trong kiểm tra, thi cử; đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Phóng viên: Nghị quyết số 71 đặt ra những yêu cầu, kỳ vọng lớn đối với sự nghiệp giáo dục và đào tạo trong giai đoạn mới. Bước vào năm học 2026-2027, Bộ trưởng kỳ vọng những chuyển biến nào sẽ được nhìn thấy rõ hơn trong các nhà trường và đối với người học?

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: Những kết quả vừa qua chủ yếu mới tạo nền tảng và điều kiện cho đột phá. Từ năm học 2026-2027, điều quan trọng là đưa những thay đổi về thể chế, chính sách và nguồn lực thành chuyển biến có thể nhìn thấy trong từng nhà trường, lớp học và người học.

Tôi kỳ vọng, trước hết là sự thay đổi trong hoạt động dạy và học. Học sinh phải được học để hiểu, làm được và trưởng thành, chứ không chỉ để đạt điểm cao hay vượt qua một kỳ thi. Nhà trường cần giảm hành chính hóa, hội họp, báo cáo và những việc hình thức; tăng quyền chủ động về chuyên môn đi cùng trách nhiệm về chất lượng. Người thầy chuyển mạnh từ truyền đạt kiến thức sang dẫn dắt tư duy, truyền cảm hứng, phát hiện năng lực, giáo dục nhân cách và hướng dẫn người học sử dụng tri thức, công nghệ có trách nhiệm. Quản trị nhà trường theo hướng phân cấp, phân quyền phải đi cùng năng lực thực thi, công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình; cơ quan quản lý chuyển từ kiểm tra nặng về hồ sơ, thủ tục sang hướng dẫn, hỗ trợ và giám sát theo kết quả. Đồng thời, phải bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục, không để học sinh bị hạn chế cơ hội học tập vì thiếu trường, lớp, giáo viên; xây dựng văn hóa và kỷ cương giáo dục, để “thầy ra thầy, trò ra trò”, trung thực trở thành giá trị cốt lõi. Học thật phải tạo ra năng lực thật; thi thật phải đánh giá đúng năng lực; nhân tài thật phải được phát hiện, bồi dưỡng và tạo điều kiện cống hiến.

Thước đo cuối cùng của Nghị quyết số 71 không phải là số văn bản hay đầu việc đã hoàn thành, mà là chính sách đã làm thay đổi việc dạy, việc học và sự phát triển của con người như thế nào. Khi thầy, cô giáo có điều kiện làm nghề tốt hơn, học sinh được phát triển tốt hơn, đó mới là chuyển biến thực chất mà nghị quyết hướng tới.

Phóng viên: Thưa Bộ trưởng, việc sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục sẽ tác động như thế nào đến nhà trường và đội ngũ nhà giáo? Bộ Giáo dục và Đào tạo có định hướng gì để các nhà trường ổn định, hoạt động hiệu quả và bảo đảm quyền lợi của đội ngũ giáo viên trong năm học tới?

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: Ngay từ đầu, chúng tôi xác định rõ: Sắp xếp không phải để giảm đầu mối bằng mọi giá, càng không phải là phép cộng cơ học giữa các cơ sở giáo dục. Mục tiêu là tổ chức hệ thống hợp lý hơn, sử dụng hiệu quả đội ngũ, cơ sở vật chất và nguồn lực đầu tư; đồng thời bảo đảm, mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục có chất lượng cho người học.

Hoàn thành phương án tổ chức mới chỉ là bước đầu. Quan trọng hơn là từng trường sau sắp xếp phải vận hành thông suốt, đội ngũ ổn định, cơ sở vật chất và tài sản được sử dụng hiệu quả, hoạt động chuyên môn không bị gián đoạn, quyền lợi của học sinh và giáo viên được bảo đảm. Bộ sẽ tiếp tục yêu cầu các địa phương kiện toàn tổ chức, nhân sự; bàn giao tài chính, tài sản, hồ sơ, dữ liệu; bố trí đội ngũ và bảo đảm các điều kiện giáo dục, an toàn trường học.

Đồng thời, phải rà soát, điều tiết hợp lý đội ngũ giữa nơi thừa và nơi thiếu; tuyển dụng kịp thời số biên chế đã được giao nhưng chưa tuyển. Có thể điều động, biệt phái, dạy liên trường, bố trí theo cụm trường; bố trí cán bộ quản lý dôi dư đủ điều kiện trở lại giảng dạy hoặc thực hiện nhiệm vụ chuyên môn phù hợp. Mọi phương án phải dựa trên năng lực, chuyên môn, nhu cầu thực tế và hạn chế xáo trộn không cần thiết.

Phóng viên: Trong năm học 2026-2027, ngành giáo dục và đào tạo sẽ có những giải pháp đột phá nào để đào tạo nhân lực chất lượng cao, nhất là nhân lực trong các ngành khoa học-công nghệ chiến lược mà đất nước đang có nhu cầu?

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: Sắp xếp hệ thống cơ sở đào tạo là cần thiết, nhưng mới là điều kiện ban đầu. Đột phá thật sự nằm ở mô hình đào tạo, chất lượng đội ngũ, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, cơ chế phát hiện, bồi dưỡng nhân tài và liên kết giữa nhà trường với doanh nghiệp, viện nghiên cứu, thị trường lao động. Giáo dục phải đi trước một bước để chuẩn bị nguồn nhân lực và nhân tài cho tương lai đất nước. Năm học 2026-2027, ngành tiếp tục điều chỉnh cơ cấu đào tạo, ưu tiên STEM, khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược; phát triển các chương trình tài năng, kỹ sư, thạc sĩ chất lượng cao; tạo cơ hội để sinh viên giỏi tham gia nghiên cứu, phòng thí nghiệm, dự án công nghệ và làm việc với nhà khoa học, doanh nghiệp ngay trong quá trình học.

Đồng thời, phải hình thành chuỗi liên kết “dự báo nhu cầu nhân lực-tuyển sinh-đào tạo-nghiên cứu-doanh nghiệp-việc làm”. Doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp công nghệ cần tham gia sâu vào xây dựng chương trình, đào tạo, thực hành, nghiên cứu và đánh giá chuẩn đầu ra. Các cơ sở giáo dục đại học phải thật sự trở thành trung tâm đào tạo nhân tài, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo. Giáo dục nghề nghiệp phải gắn chặt với doanh nghiệp và thị trường lao động, đào tạo lực lượng lao động kỹ năng cao đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế; đồng thời tăng cường liên thông giữa giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học và học tập suốt đời. Mục tiêu không chỉ là tăng số người học các ngành công nghệ, mà phải hình thành lực lượng nhân lực có năng lực thực chất, có khả năng nghiên cứu, làm chủ và sáng tạo công nghệ; đồng thời phát hiện, phát triển và tạo điều kiện để người có năng lực cống hiến.

Phóng viên: Nhân dịp khai giảng năm học mới, Bộ trưởng có điều gì muốn gửi tới các nhà giáo, các em học sinh và các bậc phụ huynh?

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: Trước hết, tôi gửi lời cảm ơn và sự trân trọng tới đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục trên cả nước. Năm học vừa qua có nhiều thay đổi, đặc biệt trong sắp xếp tổ chức bộ máy, mạng lưới trường lớp và bố trí đội ngũ. Không ít thầy, cô giáo, cán bộ quản lý phải thay đổi vị trí, đơn vị hoặc nhiệm vụ nhưng vẫn chia sẻ khó khăn, giữ ổn định hoạt động của nhà trường và đặt việc học của học sinh lên trên hết.

Ngành giáo dục và đào tạo có trách nhiệm tiếp tục hoàn thiện chính sách đối với nhà giáo, cải thiện điều kiện làm việc, giảm công việc hành chính không cần thiết để các thầy cô tập trung cho chuyên môn; tạo điều kiện để mỗi nhà giáo phát triển nghề nghiệp, được xã hội tôn trọng và yên tâm gắn bó với nghề.

Tôi mong các em học để hiểu, để làm được và để trưởng thành, không chỉ vì điểm số hay một kỳ thi; trung thực với kết quả của mình, trân trọng sự tiến bộ mỗi ngày, chủ động khám phá năng lực, sở trường và nuôi dưỡng ước mơ. Mong các bậc phụ huynh tiếp tục đồng hành, tôn trọng con và tin tưởng nhà trường; kỳ vọng để con tiến bộ so với chính mình, không tạo áp lực để con phải giống một người khác.

Tôi chúc các thầy, cô giáo, các em học sinh, sinh viên và các bậc phụ huynh một năm học mới nhiều sức khỏe, niềm vui, niềm tin và những tiến bộ thực chất mỗi ngày.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn Bộ trưởng!