Chủ động tham gia quá trình chuyển đổi
Là vùng đất trù phú, giữ vai trò quan trọng trong sản xuất lúa gạo, thủy sản và trái cây của cả nước nhưng Đồng bằng sông Cửu Long cũng là khu vực đang chịu nhiều sức ép từ biến đổi khí hậu. Xâm nhập mặn, hạn hán, sạt lở bờ sông, bờ biển, những mùa lũ thất thường không còn là câu chuyện xa xôi, mà đã đi vào đời sống hằng ngày của nhiều cộng đồng dân cư.
Trong bối cảnh ấy, yêu cầu đặt ra không chỉ là thích ứng trước mắt, mà còn phải chuẩn bị một lực lượng có kiến thức, kỹ năng và tinh thần chủ động để tham gia quá trình chuyển đổi. Từ thực tế đó, năm 2023, Hội đồng Anh phối hợp Ngân hàng HSBC triển khai dự án “Kỹ năng về Khí hậu - Hạt giống cho chuyển đổi xanh” tại một số quốc gia, trong đó có Việt Nam. Ở Đồng bằng sông Cửu Long, dự án được triển khai cùng Viện Mekong, Trường đại học Cần Thơ, hướng đến việc kết nối thanh niên, giáo dục, doanh nghiệp và các bên liên quan trong khu vực.
Sau ba năm triển khai, dự án đã tăng cường năng lực cho 142 tập huấn viên nòng cốt từ 13 tổ chức địa phương thông qua bộ công cụ Kỹ năng về Khí hậu của Hội đồng Anh. Từ mạng lưới này, kiến thức và phương pháp hành động vì khí hậu đã được lan tỏa tới hơn 1.600 thanh niên trong khu vực. Năm 2026, chương trình tiếp tục mở rộng trọng tâm trao quyền cho nữ thanh niên và các nhóm ít có cơ hội tham gia hoạt động đổi mới sáng tạo nhằm nâng cao năng lực khởi nghiệp và đóng góp cho cộng đồng.
Theo bà Isobel Cecil, Quản lý toàn cầu chương trình, các mô hình hợp tác quốc tế như vậy tạo điều kiện để thanh niên có thêm sự tự tin, kinh nghiệm thực tiễn và khả năng tham gia vào các sáng kiến bền vững. Còn ông James Shipton, Giám đốc Hội đồng Anh tại Việt Nam cho rằng, việc kết nối các góc nhìn đa dạng trong đối thoại về biến đổi khí hậu sẽ giúp thu hẹp khoảng cách văn hóa, đồng thời thúc đẩy sự tôn trọng đối với phát triển bền vững.
Sáng kiến bắt đầu từ đời sống
Từ nền tảng kỹ năng được trang bị, 15 sáng kiến hành động xã hội do thanh niên dẫn dắt đã được hỗ trợ triển khai. Ở Trà Vinh, nhóm sinh viên Trường đại học Trà Vinh thực hiện dự án “Túi giấy chống thấm từ lục bình và vỏ tôm”. Từ những thứ tưởng như bỏ đi, nhóm sinh viên đã chiết tách cellulose từ lục bình, kết hợp với chitosan từ vỏ tôm để tạo ra loại túi giấy có khả năng chống thấm, kháng khuẩn. Còn tại Cần Thơ, một nhóm bạn trẻ chọn giải bài toán nước ngọt trong điều kiện xâm nhập mặn. Dự án “Xây dựng và thiết kế hệ thống tách nước ngọt từ nước nhiễm mặn bằng năng lượng mặt trời” sử dụng bộ thu nhiệt mặt trời ống chân không để khử mặn nước lợ với công suất hơn 150 lít mỗi ngày, mô hình này hướng đến các hộ dân ở vùng nhiễm mặn, vùng ven biển hoặc hải đảo, nơi nguồn nước sinh hoạt còn thiếu ổn định. Điều đáng nói là dự án không dừng ở yếu tố kỹ thuật, mà còn giúp người dân hình dung rõ hơn về khả năng ứng dụng năng lượng tái tạo trong thích ứng với biến đổi khí hậu.
Một sáng kiến khác lại đi theo hướng giáo dục bằng nghệ thuật. Dự án “Cánh Lạc” xây dựng bộ sách tranh song ngữ Việt - Anh, kèm mã QR audio, kể về hành trình của gia đình Sếu đầu đỏ. Từ câu chuyện của loài chim di cư đang chịu nhiều tác động bởi mất môi trường sống và ô nhiễm, thông qua các buổi truyền thông tại Vườn quốc gia Tràm Chim, dự án đã đưa câu chuyện bảo tồn đến gần hơn với người trẻ. Ở đó, biến đổi khí hậu không còn là những khái niệm khô cứng, mà hiện lên qua hình ảnh một đàn chim, một vùng đất ngập nước, một môi trường sống đang cần được gìn giữ.
Điểm chung của các sáng kiến là không quá xa lạ với đời sống, không bắt đầu từ những điều lớn lao, mà từ những vấn đề nhìn thấy được mỗi ngày. Từ những mô hình còn đang thử nghiệm, có thể thấy một điều khi được trao cơ hội, người trẻ hoàn toàn có thể tham gia vào quá trình chuyển đổi xanh bằng những cách làm thiết thực. Họ không chỉ là nhóm chịu tác động của biến đổi khí hậu, mà còn có thể trở thành chủ thể đưa ra giải pháp.
