Gỡ rào cản, mở rộng cơ hội tiếp cận trợ giúp pháp lý
Qua gần 8 năm triển khai thi hành, Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 đã thể hiện tính nhân văn sâu sắc của Đảng và Nhà nước về chủ trương “không để ai bị bỏ lại phía sau” trong lĩnh vực pháp luật và thực thi pháp luật, đặc biệt là nhóm đối tượng người yếu thế; góp phần quan trọng trong việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật cũng như thực thi pháp luật, nâng cao nhận thức pháp luật trong nhân dân.
Tuy nhiên, trong quá trình triển khai Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, nhiều quy định đã bộc lộ những hạn chế nhất định.
Cụ thể: Người khuyết tật, cha đẻ, mẹ đẻ, vợ, chồng, con của liệt sĩ và người có công nuôi liệt sĩ chỉ được trợ giúp pháp lý khi đáp ứng thêm điều kiện “có khó khăn về tài chính”. Trên thực tế, việc xác định điều kiện này không ít lần phát sinh vướng mắc, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý của những người vốn thuộc nhóm cần được Nhà nước ưu tiên bảo vệ.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý được Quốc hội khóa XVI thông qua ngày 23/4/2026, có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Một trong những điểm mới nổi bật là sửa đổi quy định về người được trợ giúp pháp lý theo hướng mở rộng diện thụ hưởng, trong đó bỏ điều kiện “có khó khăn về tài chính” đối với: Người có công với cách mạng; cha đẻ, mẹ đẻ, vợ, chồng, con của liệt sĩ và người có công nuôi liệt sĩ; người nhiễm chất độc da cam; người khuyết tật…
Theo Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp), việc sửa đổi Luật Trợ giúp pháp lý nhằm bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận trợ giúp pháp lý của người dân, phù hợp với tình hình và điều kiện kinh tế-xã hội của đất nước; nâng cao tính chuyên nghiệp, hiệu quả của công tác trợ giúp pháp lý.
Thực tiễn thời gian qua cho thấy, số lượng những người này giảm dần theo thời gian. Việc bỏ yêu cầu họ phải có thêm điều kiện “có khó khăn về tài chính” hoàn toàn phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế-xã hội hiện nay của đất nước, phù hợp với quy định của pháp luật hiện hành như: Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng, Luật Người khuyết tật và các chính sách tri ân, nhân đạo của Đảng, Nhà nước cũng chủ trương “mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý phù hợp với điều kiện của đất nước” tại Nghị quyết số 27-NQ/TW.
Đưa chính sách đồng hành cùng thân nhân liệt sĩ
Từ góc nhìn của những người hành nghề luật, luật sư Lê Thu Hà (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) cho rằng, việc mở rộng diện trợ giúp pháp lý cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với chất lượng cung cấp dịch vụ. Khi không còn phải chứng minh điều kiện khó khăn về tài chính, người có công với cách mạng và thân nhân liệt sĩ sẽ có thêm cơ hội tìm đến các tổ chức trợ giúp pháp lý ngay từ khi phát sinh vấn đề.
Thực tiễn hoạt động trợ giúp pháp lý cho thấy, nhiều người thuộc nhóm yếu thế thường gặp khó khăn trong việc tự mình bảo vệ quyền lợi. Một người cao tuổi, người khuyết tật hoặc thân nhân liệt sĩ có thể không nắm rõ trình tự, thủ tục pháp lý; thậm chí không biết mình có quyền yêu cầu Nhà nước cung cấp dịch vụ trợ giúp pháp lý miễn phí. Vì vậy, cùng với việc mở rộng đối tượng thụ hưởng, công tác truyền thông, phổ biến chính sách cần được đẩy mạnh để người dân biết, hiểu và chủ động tiếp cận quyền của mình.
ở tỉnh Thái Nguyên. (Ảnh: Bộ Tư pháp)
Câu chuyện về bà Nguyễn Thị Thanh, 97 tuổi, một người mẹ liệt sĩ ở tỉnh Thái Nguyên, được cán bộ trợ giúp pháp lý trực tiếp đến gia đình gặp gỡ, lắng nghe và hướng dẫn thực hiện các quyền tố tụng trong một vụ án dân sự là một minh chứng sinh động cho ý nghĩa của chính sách nhân văn này. Trong hoàn cảnh người được trợ giúp pháp lý tuổi cao, sức khỏe giảm sút, đặc biệt lại là thân nhân liệt sĩ, việc tiếp cận dịch vụ pháp lý miễn phí không chỉ là quyền lợi theo luật định, mà còn là một biểu hiện cụ thể của sự quan tâm, tôn trọng và bảo vệ đối với người yếu thế trong xã hội; sự ghi nhận, tri ân của Đảng, Nhà nước, xã hội đối với những người đã có thân nhân hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Ông Nguyễn Hồng Hà (ở Hưng Yên, có bố là liệt sĩ hy sinh năm 1968) bày tỏ, đây là một chính sách hết sức nhân văn, thể hiện sự tri ân sâu sắc của Đảng, Nhà nước đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Theo ông Hà, sự hỗ trợ này không chỉ mang ý nghĩa về vật chất mà còn là điểm tựa tinh thần, giúp các gia đình có thêm cơ hội tiếp cận công lý và các dịch vụ pháp lý cần thiết, tiếp thêm niềm tin và động lực để các gia đình tiếp tục hành trình tìm kiếm hài cốt người thân đã hy sinh vì Tổ quốc.
Ông Hà chia sẻ, trong thực tế, hành trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ cho bố ông vẫn còn không ít khó khăn, nhất là khi thông tin về nơi hy sinh không đầy đủ, hồ sơ thất lạc hoặc địa danh đã thay đổi theo thời gian. Vì vậy, ông mong muốn chính sách trợ giúp pháp lý mới sẽ được triển khai hiệu quả, tạo điều kiện để các gia đình thân nhân liệt sĩ được tư vấn, hướng dẫn về thủ tục, hồ sơ, quyền và nghĩa vụ liên quan trong quá trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ; đồng thời hỗ trợ kết nối với các cơ quan chức năng, tổ chức, cá nhân có liên quan.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, để chính sách sớm đi vào cuộc sống, việc triển khai Luật cần được chuẩn bị đồng bộ, các cơ quan chức năng cần tuyên truyền, phổ biến pháp luật; bố trí nguồn lực phù hợp; nâng cao năng lực đội ngũ thực hiện trợ giúp pháp lý và phát huy vai trò của chính quyền cơ sở trong việc phát hiện, giới thiệu, hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý; khuyến khích người dân chủ động tìm hiểu và sử dụng dịch vụ trợ giúp pháp lý.
Đặc biệt, cần chú trọng đưa thông tin về trợ giúp pháp lý đến tận cơ sở, nhất là vùng sâu, vùng xa, nơi người dân còn hạn chế về khả năng tiếp cận thông tin pháp luật.
Tháng 7, khi cả nước hướng về Ngày Thương binh-Liệt sĩ 27/7, câu chuyện trợ giúp pháp lý cho thân nhân liệt sĩ càng mang ý nghĩa đặc biệt. Đây cũng là thời điểm các cấp, các ngành và toàn xã hội tiếp tục chung tay thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin. Trong hành trình ấy, sự đồng hành về pháp lý, từ tư vấn thủ tục, hướng dẫn hồ sơ đến hỗ trợ kết nối các cơ quan có thẩm quyền, có thể giúp thân nhân liệt sĩ tháo gỡ bớt những vướng mắc, khó khăn trong quá trình thực hiện.
Khi chính sách trợ giúp pháp lý đến đúng đối tượng, đúng thời điểm và được thực hiện bằng tinh thần trách nhiệm và cả mệnh lệnh từ trái tim thì pháp luật không chỉ dừng lại ở những quy định trên giấy mà thực sự trở thành điểm tựa, giúp các gia đình vững tin hơn trên hành trình đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với tên tuổi của mình sau nhiều thập kỷ.
![[Infographic] Căn cứ tái thẩm và quy trình của Tòa án nhân dân tối cao](https://cdn.nhandan.vn/images/9bRmDdO8XECBKGMSvh6-8NaXYkFW0Xtj6GkrYtjUl49MjFFJwz8zYcgYbU-X50wj/cover-7437.png.avif)
