Kiến tạo lực lượng sản xuất mới trên nền tảng khoa học, công nghệ, dữ liệu

Bước vào kỷ nguyên số, lực lượng sản xuất đang thực hiện bước chuyển từ các yếu tố sản xuất truyền thống như đất đai, cơ bắp, máy móc cơ khí sang mô hình mới mang tính chất "số","tri thức" và "xanh", để góp phần thúc đẩy tăng trưởng cao, và hướng tới tầm nhìn quốc gia phát triển vào năm 2045.

Các đại biểu tham gia Hội thảo Khoa học quốc gia "Lực lượng sản xuất mới - Xu hướng thế giới và thực tiễn Việt Nam".
Các đại biểu tham gia Hội thảo Khoa học quốc gia "Lực lượng sản xuất mới - Xu hướng thế giới và thực tiễn Việt Nam".

Lực lượng sản xuất đang chuyển dịch về "chất"

Ngày 17/6, Học viện Tài chính phối hợp Viện Kinh tế chính trị học, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh; Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế-tài chính, Cục Thống kê, Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể thuộc Bộ Tài chính tổ chức Hội thảo Khoa học quốc gia lần thứ hai với chủ đề: "Lực lượng sản xuất mới - Xu hướng thế giới và thực tiễn Việt Nam".

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đào Tùng, Giám đốc Học viện Tài chính cho biết, trên thế giới, cuộc đua xác lập quyền làm chủ lực lượng sản xuất mới đang diễn ra vô cùng gay gắt giữa các cường quốc kinh tế, định hình lại trật tự địa chính trị và chuỗi cung ứng toàn cầu. Trung Quốc bứt phá với chiến lược lực lượng sản xuất chất lượng mới gắn với hệ sinh thái công nghệ tư nhân; Nhật Bản hiện thực hóa xã hội 5.0; Hàn Quốc tập trung nguồn lực chiến lược thông qua các chaebol công nghệ; hay các mô hình thu hút đầu tư AI đỉnh cao của Hoa Kỳ. Xu hướng này chỉ ra rằng: Quốc gia nào chậm chân trong việc kiến tạo lực lượng sản xuất mới sẽ tự đặt mình vào thế yếu và có nguy cơ bị gạt ra lề của dòng chảy thời đại.

Báo cáo chính trị tại Đại hội Đảng lần thứ XIV chỉ rõ, phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa hiện đại phải “đáp ứng yêu cầu phát triển lực lượng sản xuất mới”. Theo đó, Hội thảo Khoa học quốc gia đã chỉ ra: Lực lượng sản xuất mới hiện nay là một chỉnh thể cấu trúc dựa trên nền tảng của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, nơi mà tri thức high-tech, dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI/AI Agent), năng lực đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực số đóng vai trò là hạt nhân cốt lõi. Dữ liệu giờ đây không chỉ là tài nguyên, mà đã trở thành tư liệu sản xuất đặc biệt; các thuật toán và trí tuệ nhân tạo đóng vai trò như những công cụ lao động thông minh tự sinh sản giá trị.

dsc-0627.jpg
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đào Tùng, Giám đốc Học viện Tài chính phát biểu tại Hội thảo.

Hội thảo đã làm rõ: lực lượng sản xuất mới trong kỷ nguyên số không phải là sự mở rộng tuần tự về quy mô máy móc, mà là bước chuyển dịch mang tính bứt phá về "chất" từ "cơ bắp sang thuật toán". Các nhà khoa học đều đồng thuận rằng, dữ liệu đã trở thành tư liệu sản xuất đặc biệt; các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI/AI Agent), mạng thần kinh nhân tạo (BioAI) đóng vai trò như công cụ lao động thông minh. Lực lượng sản xuất mới vận hành dựa trên nền tảng tích hợp giữa công nghệ cao (High-tech) và tăng trưởng xanh.

Tạo bệ phóng cho công nghệ và đổi mới sáng tạo

Nhìn vào bức tranh thực tiễn của Việt Nam trong thời gian qua, các nhà khoa học có mặt tại hội thảo cho rằng, bên cạnh sự vươn lên mạnh mẽ của các tập đoàn công nghệ tiên phong như Viettel, FPT, VinFast hay sự linh hoạt của khu vực kinh tế tư nhân trong nền kinh tế số, có những "lỗ hổng cấu trúc" và "điểm nghẽn thể chế" đang kìm hãm sự phát triển kinh tế trong nước.

Trước hết, đó là năng lực làm chủ công nghệ nguồn còn phụ thuộc nhiều vào nước ngoài, đa số doanh nghiệp vẫn ở phân khúc hạ nguồn của chuỗi giá trị. Thứ hai là chất lượng nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là nhân lực cho kinh tế dữ liệu, AI còn khoảng trống rất lớn. Cuối cùng là rào cản lớn nhất, then chốt nhất chính là sự tương thích của quan hệ sản xuất hay cụ thể hơn là khung khổ pháp lý, thể chế quản trị quốc gia và cơ chế chính sách hiện hành nhiều lúc chưa theo kịp tốc độ phát triển mạnh mẽ của các mô hình sản xuất, mô hình kinh doanh mới.

dsc-0606.jpg
Quang cảnh Hội thảo Khoa học.

Bàn về các giải pháp thúc đẩy lực lượng sản xuất trong kỷ nguyên mới, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Thiều, Phó Giám đốc Học viện Tài chính khẳng định: “Thể chế không được là “lực cản”, mà phải là “bệ phóng” cho công nghệ và đổi mới sáng tạo”.

Tại hội thảo, mô hình “Cộng sinh chiến lược” giữa kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân được đặt ra. Kinh tế nhà nước giữ vai trò kiến tạo, dẫn dắt, đầu tư vào các hạ tầng số quốc gia và công nghệ nguồn. Trong khi đó, kinh tế tư nhân chính là động lực bứt phá, linh hoạt, đi đầu trong việc ứng dụng các mô hình kinh doanh nền tảng, thúc đẩy tái cấu trúc kinh tế. Sự gắn kết, liên kết chuỗi cung ứng, chuỗi giá trị giữa hai khu vực này là chìa khóa để Việt Nam vượt qua bẫy thu nhập trung bình.

Tiến sĩ Hà Thị Hồng Vân, Tiến sĩ Trần Thị Hải Yến - Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới đã đề cập đến nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ lực lượng sản xuất chất lượng mới tại Việt Nam. Các góc nhìn mới từ các chuyên gia quốc phòng, an ninh về "công nghệ lưỡng dụng" giúp hoàn thiện bức tranh phát triển kinh tế đi đôi với bảo đảm an ninh kinh tế quốc gia.

Phát triển lực lượng sản xuất mới không chỉ là một mục tiêu kinh tế-kỹ thuật thuần túy, mà là một nhiệm vụ chính trị, một cuộc cách mạng sâu sắc về phương thức phát triển của dân tộc. Kết quả của hội thảo không chỉ dừng lại ở các bài báo khoa học, mà chính là những viên gạch lý luận và thực tiễn vững chắc, góp phần kiến tạo con đường đưa kinh tế Việt Nam bứt phá mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.

Có thể bạn quan tâm

Đồng chí Trần Thanh Mẫn - Chủ tịch Quốc hội trao tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới cho Bà Nguyễn Thị Nga - Chủ tịch Tập đoàn BRG. (Ảnh: BRG)

Chủ tịch Tập đoàn BRG Nguyễn Thị Nga được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới

Tại Lễ kỷ niệm 50 năm Hành trình kiến tạo phát triển của Tập đoàn BRG, doanh nhân Nguyễn Thị Nga, Chủ tịch Tập đoàn BRG, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng quản trị SeABank, Chủ tịch Hội Doanh nhân tư nhân Việt Nam đã vinh dự được phong tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới.

Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn tại buổi làm việc với Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD). (Ảnh: Yến Phạm)

Đẩy mạnh hợp tác trong các lĩnh vực tài chính và đầu tư giữa Việt Nam và Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế

Chiều 11/9, tại thủ đô Paris (Cộng hòa Pháp), Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn đã có buổi làm việc với Tổng Thư ký Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) Mathias Cormann, trao đổi về định hướng hợp tác trong thời gian tới, trong đó tập trung vào lĩnh vực tài chính công, thuế, đầu tư, tài chính xanh và cải cách thể chế.

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc chủ trì làm việc với các cơ quan, doanh nghiệp xây dựng nhằm tháo gỡ một số vướng mắc phát sinh. (Ảnh: TRANG LIÊN)

Mở đường cho đội ngũ Tổng thầu Việt

Thực tiễn triển khai các dự án hạ tầng quy mô lớn đang đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế lựa chọn, tổ chức và quản lý nhà thầu. Các doanh nghiệp kiến nghị đổi mới cơ chế Tổng thầu, tổ chức gói thầu, sử dụng nhà thầu phụ và phân bổ rủi ro, tạo điều kiện để nâng cao năng lực, làm chủ công nghệ, từng bước đảm nhận những dự án lớn.

Việc phân cấp ngân sách cần gắn với yêu cầu bảo đảm nguồn lực để chính quyền cơ sở thực hiện nhiệm vụ. (Ảnh: VL)

Trao quyền phân cấp ngân sách, bảo đảm nguồn lực cho cấp xã

Sau hơn một năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, cấp xã cần được bảo đảm nguồn lực tương ứng với nhiệm vụ. Trước chênh lệch về điều kiện phát triển và khả năng thu giữa các địa bàn, Bộ Tài chính đề nghị giao Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định việc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi theo thực tiễn.

Trung Quốc là một trong những thị trường có hệ sinh thái thương mại điện tử xuyên biên giới phát triển mạnh. (Ảnh: Cục Thương mại điện tử)

Tăng cường đào tạo thực tiễn, nâng năng lực xuất khẩu trực tuyến

Thương mại điện tử xuyên biên giới, đang trở thành một kênh quan trọng giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường quốc tế. Mô hình này đang mở thêm cơ hội cho doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp khởi nghiệp, hợp tác xã có sản phẩm phù hợp tiếp cận trực tiếp khách hàng và đối tác tại nhiều quốc gia thông qua các nền tảng số.

(Ảnh minh họa: kitco.com)

Sáng 12/9, giá bạc thế giới phục hồi về mức hơn 64 USD/ounce

Sáng 12/9, giá bạc thế giới tăng lên mức 64,37 USD/ounce. Giá kim loại trắng đang có dấu hiệu phục hồi bất chấp CPI lõi của Mỹ cao hơn dự kiến, khi bên mua hướng tới việc đưa giá trở lại biên độ 65-70 USD, trong bối cảnh định hướng chính sách của FED, lãi suất và đồng USD đang trở thành tâm điểm được chú ý tới.

Khách hàng đang lựa chọn sản phẩm có tick xanh tại điểm bán thuộc hệ thống bán lẻ SATRA. (Ảnh: SATRA)

SATRA đưa sản phẩm “Tick xanh” đến bếp ăn học đường

Bữa ăn học đường chỉ tạo được niềm tin khi nguyên liệu có nguồn gốc rõ ràng, quá trình giao nhận được công khai và quy trách nhiệm của từng đơn vị trong chuỗi cung ứng. Việc sử dụng sản phẩm “Tick xanh trách nhiệm”, kết hợp sự giám sát của nhà trường và phụ huynh, đang mở ra hướng kiểm soát minh bạch hơn cho bếp ăn học đường.

Đồng chí Hoàng Bình Quân cùng các diễn giả tại phiên đối thoại. (Ảnh: Trung ương Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam cung cấp)

Doanh nghiệp Tuyên Quang cần các mô hình tăng trưởng mới phù hợp không gian phát triển mới

Ở Vòng đối thoại địa phương-Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam (VPSF) 2026, do Trung ương Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam phối hợp các đơn vị liên quan tổ chức ngày 11/9 tại Tuyên Quang, Tiến sĩ Cấn Văn Lực và các chuyên gia đã chỉ ra những việc doanh nghiệp địa phương cần làm ngay trước mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Các đại biểu tham dự Diễn đàn Lãnh đạo doanh nghiệp Việt-Pháp. (Ảnh: Bộ Tài chính)

Thúc đẩy đưa hợp tác kinh tế Việt-Pháp lên tầm cao mới

Chiều ngày 10/9 (theo giờ địa phương), tại Paris, Bộ Tài chính Việt Nam và Nghiệp đoàn giới chủ Pháp (MEDEF International) đồng tổ chức Diễn đàn Lãnh đạo doanh nghiệp Việt-Pháp. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng thống Cộng hòa Pháp Emmanuel Macron tham dự và có phát biểu chỉ đạo quan trọng tại diễn đàn.

Toàn cảnh buổi làm việc giữa Đoàn công tác Bộ Tài chính Việt Nam và Tập đoàn Rothschild & Co, Pháp. (Ảnh: Bộ Tài chính)

Đẩy mạnh hợp tác tài chính với Tập đoàn Rothschild & Co, Pháp

Trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Cộng hòa Pháp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, sáng 11/9/2026 (theo giờ địa phương), tại Paris, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn đã có buổi làm việc song phương với Lãnh đạo Tập đoàn Rothschild & Co. Hai bên đã trao đổi và đề xuất nhiều lĩnh vực hợp tác tài chính tiềm năng.

Các đồng chí điều hành phiên đối thoại. (Ảnh: Trung ương Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam cung cấp)

Doanh nhân trẻ Sơn La tận dụng lợi thế cửa khẩu để nâng tầm kinh tế tư nhân

Với nhiều thuận lợi như vùng nguyên liệu nông nghiệp, du lịch, chế biến, năng lượng, kinh tế cửa khẩu và liên kết vùng, doanh nhân trẻ Sơn La hoàn toàn có thể phát triển các chuỗi giá trị nông nghiệp theo hướng chế biến sâu, nâng cao chất lượng, bảo quản, logistics, đồng thời tăng cường kết nối doanh nghiệp địa phương.

Ảnh minh họa: nhandan.vn

Lan tỏa chính sách pháp luật thuế qua tin nhắn điện thoại

Thực hiện định hướng đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác quản lý thuế, đồng thời đa dạng hóa các phương thức tuyên truyền, hỗ trợ người nộp thuế, Thuế thành phố Hà Nội triển khai kênh lan tỏa chính sách, pháp luật thuế qua tin nhắn văn bản trên điện thoại với tên hiển thị “THUE_HANOI”.