Sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính
Theo Phó Giám đốc Sở Tài chính Trần Thị Hải Hà, những năm qua, thành phố Hải Phòng luôn quan tâm bố trí nguồn lực cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thông qua việc hằng năm dành kinh phí sự nghiệp khoa học, công nghệ để triển khai các nhiệm vụ nghiên cứu, ứng dụng và hỗ trợ đổi mới công nghệ. Năm 2025, kinh phí bố trí cho lĩnh vực này là hơn 451 tỷ đồng, năm 2026 tăng lên 1.100 tỷ đồng, bằng 127,8% so với dự toán Trung ương giao.
Kết quả đạt được trong đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của Hải Phòng đã được ghi nhận thông qua nhiều chỉ số quan trọng. Thành phố hiện đứng thứ 3 cả nước về Chỉ số chuyển đổi số cấp tỉnh (DTI); đứng thứ 4 cả nước về Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII); năm 2025, Hải Phòng tiếp tục dẫn đầu cả nước về Chỉ số cải cách hành chính (PAR INDEX) và Chỉ số hài lòng của người dân đối với sự phục vụ của cơ quan hành chính nhà nước (SIPAS).
Bên cạnh đó, Hải Phòng đã chính thức lọt vào Top 1.000 hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu, tạo tiền đề quan trọng để phát triển các doanh nghiệp công nghệ và doanh nghiệp đổi mới sáng tạo trong thời gian tới.
Đóng góp vào kết quả nêu trên, cơ chế quản lý tài chính trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trên địa bàn thành phố Hải Phòng thời gian qua đã có nhiều đổi mới theo hướng công khai, minh bạch, linh hoạt và phù hợp hơn với đặc thù của hoạt động nghiên cứu, ứng dụng và đổi mới sáng tạo.
Thành phố từng bước hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền trong quản lý và tổ chức thực hiện các nhiệm vụ khoa học, công nghệ, tạo điều kiện để các cơ quan, đơn vị chủ động hơn trong quá trình triển khai. Cùng với đó, cơ chế khoán chi theo kết quả đầu ra được từng bước áp dụng, góp phần gắn trách nhiệm sử dụng kinh phí với chất lượng, hiệu quả của nhiệm vụ khoa học và công nghệ.
Việc cải cách thủ tục hành chính trong phê duyệt, quản lý và quyết toán kinh phí được đẩy mạnh, giảm bớt các khâu trung gian, rút ngắn thời gian triển khai và tạo thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động nghiên cứu, đổi mới sáng tạo. Đồng thời, chú trọng tăng cường công khai, minh bạch trong quản lý và sử dụng ngân sách nhà nước dành cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; nâng cao hiệu quả công tác giám sát, đánh giá, bảo đảm nguồn lực tài chính được sử dụng đúng mục đích, tiết kiệm và hiệu quả.
Vướng mắc cần tháo gỡ
Từ thực tế của thành phố Hải Phòng cũng cho thấy, trong giai đoạn mới, chính sách tài chính hỗ trợ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số còn một số “điểm nghẽn” cần tháo gỡ.
Trong đó, quy trình lập dự toán, giao vốn, điều chỉnh kế hoạch và giải ngân vốn khiến cho một số nhiệm vụ khoa học, công nghệ, chuyển đổi số khó bảo đảm tiến độ và tính linh hoạt; chế độ, tiêu chuẩn, định mức và tiêu chí, quy trình đối với việc đầu tư, chi ngân sách cho các nhiệm vụ, dự án khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số chưa có hướng dẫn cụ thể của Bộ Khoa học và Công nghệ, các bộ, ngành liên quan dẫn đến khó khăn trong quá trình triển khai thực hiện.
Mặt khác, các thủ tục mua sắm, lựa chọn nhà thầu đối với nhiệm vụ khoa học, công nghệ, chuyển đổi số còn phát sinh vướng mắc do thay đổi nhanh của công nghệ và yêu cầu mua sắm phần mềm, dịch vụ số nhưng chưa có hướng dẫn chi tiết, đồng bộ. Bên cạnh đó là thiếu cơ chế đồng tài trợ và chia sẻ rủi ro đủ rõ để khuyến khích doanh nghiệp cùng đầu tư R&D, nhất là với công nghệ chiến lược.
Đáng chú ý là những vướng mắc về mô hình và cơ chế tài chính của các quỹ địa phương. Trong đó, đối với Quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thành phố đối chiếu với các quy định của Trung ương còn chưa làm rõ đây là “Đơn vị sự nghiệp công lập” hay “Quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách”, việc lựa chọn một trong hai mô hình này đều gặp vướng mắc thực tiễn.
Về cơ chế tài chính, chưa có định hướng rõ ràng về nguồn kinh phí hoạt động cho bộ máy Quỹ, khiến cho địa phương lúng túng trong việc xây dựng và xếp loại định mức chi tiêu thường xuyên (tiền lương, thù lao chuyên gia thẩm định); nếu không có cơ chế tự chủ tài chính rõ ràng, dự toán vận hành nội bộ của Quỹ sẽ rất khó khăn trong quá trình thực hiện.
Đối với Quỹ đầu tư mạo hiểm, việc thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm thành phố Hải Phòng là doanh nghiệp (theo hướng dẫn của Bộ Khoa học và Công nghệ) hay là Quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách đều đang "vướng" vì chưa có các quy định cụ thể; có nội dung tại thời điểm hiện nay là không phù hợp với định hướng chỉ đạo của Bộ Chính trị. Phó Giám đốc Sở Tài chính thành phố Hải Phòng Trần Thị Hải Hà cho biết: Trong khi kiến nghị Trung ương tháo gỡ vướng mắc, thành phố Hải Phòng tiếp tục đổi mới trong việc triển khai áp dụng chính sách tài chính theo hướng linh hoạt phù hợp với quy định của pháp luật.
Ngân sách nhà nước chuyển từ vai trò chủ yếu là nguồn kinh phí hỗ trợ sang vai trò nguồn vốn dẫn dắt, tạo động lực thu hút các nguồn lực xã hội đầu tư cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; tập trung nguồn lực cho các lĩnh vực có khả năng tạo đột phá và sức lan tỏa lớn như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), công nghệ bán dẫn, logistics thông minh, cảng biển số, công nghệ xanh, tự động hóa và hạ tầng số. Đồng thời, đổi mới phương thức phân bổ kinh phí theo hướng tập trung, trọng tâm, trọng điểm, hạn chế đầu tư dàn trải, nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.
