Tại nhiều địa phương của tỉnh Lâm Đồng, dù công tác thu gom đã có chuyển biến tích cực, nhưng nguy cơ ô nhiễm từ loại chất thải nguy hại này vẫn là vấn đề cần được quan tâm giải quyết bằng những giải pháp đồng bộ, quyết liệt hơn.
Nâm Nung là xã có vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm ở phía tây tỉnh, với cánh đồng rộng hàng trăm héc-ta, canh tác liên tục 2-3 vụ mỗi năm. Cùng với sự phát triển của sản xuất hàng hóa, lượng thuốc bảo vệ thực vật sử dụng cũng tăng lên, kéo theo khối lượng lớn bao bì, chai lọ sau sử dụng cần được thu gom và xử lý đúng quy định.
Những năm gần đây, chính quyền địa phương đã đầu tư xây dựng hệ thống thu gom bằng ống bê-tông dọc các tuyến đường nội đồng, giúp người dân thuận tiện tập kết rác thải nông nghiệp nguy hại. Nhờ đó, nhận thức của nông dân từng bước được nâng lên, tình trạng vứt bỏ bao bì thuốc bảo vệ thực vật trực tiếp xuống ruộng, kênh mương đã giảm đáng kể.
Ông Lê Văn Tình, người dân xã Nâm Nung cho biết, trước đây nhiều người còn tiện đâu bỏ đó, nhưng từ khi có các bể chứa đặt ngay trên đồng ruộng, người dân đã ý thức hơn trong việc thu gom vỏ thuốc sau sử dụng. Tuy nhiên, lượng rác thải ngày càng nhiều, bể chứa thường xuyên quá tải, vỏ chai và bao bì để tràn ra bên ngoài.
Tại xã Bảo Thuận, nơi có nhiều hộ dân gắn bó với nghề trồng dâu nuôi tằm, việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật thiếu kiểm soát cũng tác động đến hoạt động sản xuất và môi trường sống của cộng đồng. “Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và vứt bỏ vỏ thuốc bừa bãi làm ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng trực tiếp đến nghề nuôi tằm. Nhiều hộ dân đã bị thiệt hại do thuốc bảo vệ thực vật từ các khu vực sản xuất lân cận”, ông Phạm Văn Đường, người dân tại xã Bảo Thuận chia sẻ.
Trên thực tế, thời gian qua, công tác quản lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng tại Lâm Đồng đã có những chuyển biến tích cực. Nhiều địa phương đã huy động nguồn lực từ chương trình xây dựng nông thôn mới và ngân sách địa phương để đầu tư hệ thống bể chứa, hố chứa và kho lưu giữ tạm thời.
Một số địa phương còn chủ động ký kết hợp đồng với các đơn vị có chức năng xử lý chất thải nguy hại để vận chuyển và tiêu hủy đúng quy định. Tuy nhiên, theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường, toàn tỉnh hiện có hơn 1 triệu héc-ta đất sản xuất nông nghiệp, mỗi năm phát sinh khoảng 276 tấn bao gói thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng. Đến năm 2025, toàn tỉnh đã xây dựng được 23 kho lưu chứa tạm thời và 4.810 bể chứa. Song, khối lượng bao gói được thu gom, xử lý đúng quy định mới đạt hơn 103 tấn, tương đương 38,6% tổng lượng phát sinh. Như vậy, vẫn còn hơn 170 tấn bao bì thuốc bảo vệ thực vật mỗi năm chưa được thu gom và xử lý triệt để.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Minh cho biết, tại nhiều địa phương vẫn còn tình trạng vỏ chai, bao bì thuốc bảo vệ thực vật bỏ lại trên đồng ruộng, ven đường nội đồng hoặc trong các tuyến kênh mương thủy lợi. Thậm chí, một số trường hợp còn đốt hoặc chôn lấp cùng với rác sinh hoạt, tiềm ẩn nguy cơ phát tán hóa chất độc hại ra môi trường.
Theo phân tích của ngành chức năng, nguyên nhân xuất phát từ nhiều yếu tố. Trước hết, hệ thống bể chứa hiện có chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế tại những vùng sản xuất tập trung quy mô lớn. Nhiều khu vực canh tác phân tán, cách xa khu dân cư khiến việc thu gom và vận chuyển gặp khó khăn. Bên cạnh đó, nguồn kinh phí dành cho công tác thu gom, xử lý chất thải nguy hại còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Mặt khác, dù nhận thức của người dân đã được nâng lên nhưng vẫn còn một bộ phận chưa hình thành thói quen thu gom, phân loại và đưa bao bì thuốc bảo vệ thực vật đến đúng nơi quy định. Trong khi đó, công tác kiểm tra, giám sát ở một số địa phương chưa được thực hiện thường xuyên, dẫn đến tình trạng vi phạm vẫn còn tái diễn.
Để kiểm soát hiệu quả ô nhiễm từ bao bì thuốc bảo vệ thực vật, các địa phương cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như: Tiếp tục rà soát, đầu tư bổ sung hệ thống bể chứa và kho lưu giữ tạm thời tại các vùng sản xuất tập trung; xây dựng cơ chế bố trí kinh phí ổn định cho hoạt động thu gom, vận chuyển và xử lý định kỳ; đẩy mạnh công tác tuyên truyền nhằm nâng cao ý thức của người dân về trách nhiệm bảo vệ môi trường trong sản xuất nông nghiệp.
Các cơ quan chức năng cần tăng cường thanh tra, kiểm tra việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, xử lý nghiêm các hành vi vứt bỏ chất thải nguy hại không đúng quy định; đồng thời, nghiên cứu, nhân rộng các mô hình thu hồi bao bì thuốc bảo vệ thực vật gắn với trách nhiệm của doanh nghiệp sản xuất và phân phối sản phẩm.
