Tây Nguyên gồm năm tỉnh Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng. Dân số toàn vùng gần 6 triệu người, gồm tất cả 54 dân tộc anh em; đồng bào dân tộc thiểu số gần 2,2 triệu người. Phát triển Tây Nguyên nhanh, bền vững là chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước và là nhiệm vụ xuyên suốt, có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển của các địa phương trong vùng và cả nước.
Kích hoạt tiềm năng
Tây Nguyên có nhiều tiềm năng, lợi thế để kích hoạt trở thành nguồn lực phát triển mạnh mẽ, với tổng diện tích đất nông nghiệp hơn 5 triệu héc-ta, chiếm hơn 91% diện tích đất tự nhiên, trong đó khoảng 1/3 đất đỏ bazan màu mỡ; vùng có tiềm năng lớn về phát triển công nghiệp năng lượng, giàu khoáng sản và là trung tâm sản xuất bô-xít cả nước; khí hậu ôn hòa rất thích hợp cho phát triển nông nghiệp chất lượng cao; diện tích rừng hơn 3 triệu héc-ta, chiếm 35,7% diện tích rừng cả nước; đa dạng cảnh quan, địa hình, sông suối, thác nước cùng với nền văn hóa dân tộc phong phú và bản sắc là tiềm năng lớn phát triển kinh tế lâm nghiệp và du lịch sinh thái, văn hóa…
Thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã triển khai nhiều nghị quyết, tổ chức nhiều chương trình và đầu tư nguồn lực lớn để phát triển Tây Nguyên. Đáng chú ý, từ khi có Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị khóa IX và Quyết định số 168/2001/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về phát triển kinh tế-xã hội, bảo đảm an ninh-quốc phòng vùng Tây Nguyên, nguồn lực tập trung đầu tư ngày càng cao, từng bước khơi dậy tiềm năng, lợi thế vùng đất chiến lược này.
Sau 20 năm thực hiện Nghị quyết số 10, Tây Nguyên đã đổi thay mạnh mẽ. Quy mô kinh tế của vùng tăng nhanh, năm 2020 đạt khoảng 287.000 tỷ đồng, gấp 14 lần năm 2002 và 3,1 lần năm 2010. GRDP bình quân giai đoạn 2002-2020 gần 8%, tốc độ tăng trưởng của các khu vực kinh tế đều cao nhất so với các vùng; GRDP bình quân đầu người năm 2020 đạt 48 triệu đồng, gấp 10,6 lần năm 2002.
Tây Nguyên trở thành vùng sản xuất một số sản phẩm nông sản chủ lực quy mô lớn, chiếm tỷ trọng cao, với tổng kim ngạch xuất khẩu năm 2021 đạt khoảng 2,82 tỷ USD, chiếm 5,6% kim ngạch xuất khẩu nông sản cả nước; đang trở thành vùng du lịch sinh thái-văn hóa có sức hấp dẫn; giá trị văn hóa các dân tộc được bảo tồn, kế thừa và phát huy; hệ thống giáo dục, đào tạo được quan tâm đầu tư, mạng lưới y tế được củng cố; bảo vệ môi trường, bảo tồn thiên nhiên, đa dạng sinh học và bảo vệ nguồn nước được chú trọng; an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội được bảo đảm. Các địa phương trong vùng đã phát huy tốt vai trò của già làng, người có uy tín; niềm tin của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên đối với Đảng, Nhà nước được củng cố, tăng cường…
Tây Nguyên trong ký ức là miền núi thẳm xa, heo hút. Bởi lẽ đó, nhiều năm qua, Nhà nước đã phát huy mọi nguồn lực nhằm phát triển giao thông tại vùng. Thứ trưởng Giao thông vận tải Lê Anh Tuấn thông tin, hiện nay, hệ thống giao thông liên vùng Tây Nguyên tương đối phát triển, với 19km đường cao tốc và hơn 3.100km đường quốc lộ kết nối với các tỉnh duyên hải miền trung, Đông Nam Bộ và các cảng biển, mở rộng cơ hội giao thương với các trung tâm lớn trong nước và các nước trong khu vực. Toàn vùng có ba sân bay, gồm Liên Khương, Buôn Ma Thuột và Pleiku. Gần đây, hàng loạt dự án đường cao tốc nối liền Tây Nguyên với các tỉnh miền Đông Nam Bộ, miền trung đang được khởi động.
Ngày nay, cuộc sống của người dân Tây Nguyên đã đổi thay vượt bậc. “Nhờ Đảng, Nhà nước chăm lo đầu tư, dẫn dắt đồng bào mình làm ăn, dân làng mình đã thay đổi tư duy phát triển kinh tế, xây dựng cuộc sống mới ngày càng ấm no, hạnh phúc”, ông Păng Ting Sin, điển hình sản xuất giỏi, Bí thư Chi bộ Tổ dân phố Bon Đơng 1, thị trấn Lạc Dương, huyện Lạc Dương, tỉnh Lâm Đồng, chia sẻ. Hàng chục năm qua, cũng giống những người già ở vùng đất huyền thoại này, già làng Y Dinh Niê ở buôn Kdru’h A, xã Ea Nam, huyện Ea H’leo, Đắk Lắk, được chứng kiến sự đổi mới từng ngày của vùng đất trung kiên. Ông bảo: “Buôn làng Tây Nguyên đã thay đổi nhiều lắm, đời sống khấm khá rồi”.
Dù có nhiều tiềm năng và lợi thế nổi trội, nhưng Tây Nguyên chưa phát triển tương xứng. Và Nghị quyết số 23-NQ/TW cùng Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện nghị quyết này, được kỳ vọng sẽ tạo sinh khí mới giúp Tây Nguyên phát triển mạnh mẽ.
Năng lượng mới cho Tây Nguyên
Năm 2023 sẽ là dấu mốc trong hành trình phát triển của Tây Nguyên, khi các tỉnh trong vùng triển khai thực hiện Nghị quyết số 23-NQ/TW trong thời kỳ mới. Nghị quyết này là cơ sở, căn cứ chính trị quan trọng cho sự ra đời của các cơ chế, chính sách mới, nhằm khai thác và phát huy ở mức cao nhất tiềm năng, lợi thế cho phát triển nhanh và bền vững vùng Tây Nguyên.
Để triển khai thực hiện Nghị quyết số 23, Chính phủ ban hành Chương trình hành động với định hướng chỉ đạo theo tinh thần đồng hành cùng các tỉnh vùng Tây Nguyên, gồm bảy nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm; 23 nhiệm vụ cụ thể, 9 dự án đầu tư và hạ tầng giao thông kết nối; phân công cho các bộ, ngành triển khai thực hiện, có lộ trình thời gian cụ thể để thực hiện các mục tiêu tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân giai đoạn 2021-2030 đạt từ 7 đến 7,5%. Đến năm 2030, GRDP bình quân đầu người đạt khoảng 130 triệu đồng...
Theo Bí thư Tỉnh ủy Đắk Lắk Nguyễn Đình Trung, để Nghị quyết số 23 thật sự trở thành động lực phát triển cho giai đoạn tới, tỉnh cam kết nâng cao trách nhiệm, bảo đảm phối hợp thông suốt với các bộ, ngành, địa phương trong vùng; đồng thời, quán triệt sâu rộng, tạo sự thống nhất cao trong các cấp, các ngành về đẩy mạnh hợp tác liên kết vùng, khắc phục các điểm nghẽn, nâng cao khả năng cạnh tranh, phát huy cao nhất tiềm năng, thế mạnh.
Giao thông phải đi trước, khi hạ tầng giao thông hoàn chỉnh sẽ giúp các tỉnh Tây Nguyên hiện thực hóa ước mơ “xuyên Á”, đón dòng vốn đầu tư mới. Theo Thứ trưởng Giao thông vận tải Lê Anh Tuấn, nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu đối với vùng Tây Nguyên là phát triển kết cấu hạ tầng giao thông theo hướng đồng bộ, hiện đại, kết nối thuận lợi toàn vùng tới các cảng biển, cảng hàng không nội địa và quốc tế, trong đó, tập trung cho các tuyến cao tốc có năng lực thông hành lớn để kết nối các thị trường, thúc đẩy phát triển kinh tế vùng.
Với “trụ cột” nông nghiệp trong phát triển kinh tế vùng Tây Nguyên, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn nhận định, giai đoạn đến năm 2030, tầm nhìn năm 2045, nông nghiệp vẫn đóng vai trò quan trọng, bệ đỡ giúp ổn định và phát triển kinh tế-xã hội vùng này. Mục tiêu chiến lược là “nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh”.
Thứ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đoàn Văn Việt thông tin, chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030 xác định, Tây Nguyên là một trong bảy vùng du lịch trọng điểm cả nước. Với những giá trị đặc sắc về tài nguyên du lịch, Tây Nguyên có thể khai thác để tạo nên những sản phẩm du lịch đặc sắc, như du lịch sinh thái nghỉ dưỡng, du lịch văn hóa cộng đồng… mang thương hiệu Tây Nguyên, tạo năng lực cạnh tranh trong nước và quốc tế.
Nông nghiệp, du lịch-dịch vụ, kinh tế rừng… được xác định là những “trụ cột” trong phát triển kinh tế-xã hội vùng Tây Nguyên. Giải pháp căn cơ phát triển Tây Nguyên nhanh, bền vững chính là từng địa phương phải đổi mới tư duy về liên kết vùng, nội vùng.
“Việc liên kết, hợp tác phát triển giữa năm tỉnh Tây Nguyên sẽ tạo động lực, sức mạnh tổng hợp để hỗ trợ nhau phát triển và giải quyết các vấn đề mang tính quốc gia, toàn cầu”, Bí thư Tỉnh ủy Lâm Đồng, Trần Đức Quận gợi ý. Có thể nói, liên kết là chìa khóa mở ra vận hội mới. Theo Bí thư Tỉnh ủy Gia Lai Hồ Văn Niên, trước hết, cần sớm ban hành quy định, cơ chế liên kết vùng để cùng phát triển; quy hoạch không gian phát triển và xác định các lĩnh vực trọng tâm để đột phá, giúp Tây Nguyên khai thác tốt tiềm năng, lợi thế của từng địa phương.
Mục tiêu phát triển Tây Nguyên được Thủ tướng Phạm Minh Chính “đúc kết” trong các yếu tố: “đột phá, bao trùm, toàn diện và bền vững”. Tại Hội nghị triển khai Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 23 và xúc tiến đầu tư vùng, Thủ tướng chỉ đạo, Tây Nguyên phải tự lực tự cường, đi lên bằng bàn tay, khối óc và khung trời, mảnh đất của mình; lấy nguồn lực bên trong là cơ bản, đột phá và chiến lược lâu dài là quyết định. Thủ tướng nhấn mạnh, trước mắt, phải hoàn thiện thể chế, xây dựng chính sách đặc thù và cho thí điểm.
Đồng thời, Tây Nguyên cần tập trung phát triển kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; phát triển văn hóa gắn với du lịch và kinh tế đêm; phát triển bao trùm, toàn diện, bền vững xuất phát từ bài toán quy hoạch có tư duy đột phá và tầm nhìn chiến lược.
