Trước áp lực biến đổi khí hậu và yêu cầu khắt khe từ chuỗi cung ứng toàn cầu, việc phát triển khu công nghiệp xanh, khu công nghiệp sinh thái đang trở thành xu hướng chung của thế giới. Tại Việt Nam, với việc cam kết thực hiện Net Zero vào năm 2050, việc chuyển đổi các khu công nghiệp theo mô hình xanh, sinh thái không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc để duy trì lợi thế cạnh tranh và thu hút đầu tư chất lượng cao.
Theo báo cáo khảo sát tiến trình thực hành ESG (môi trường-xã hội-quản trị) năm 2025 của PwC Việt Nam, có 89% đại diện doanh nghiệp tham gia khảo sát đã hoặc đang có kế hoạch cam kết ESG trong vòng 2-4 năm tới, tăng đáng kể với mức 80% so với khảo sát vào năm 2022.
Tuy nhiên, khảo sát cũng cho thấy, có khoảng 60% số doanh nghiệp đang gặp khó khăn do thiếu nhân lực và chuyên môn. Mặc dù dữ liệu ESG đã được 82% doanh nghiệp thu thập, nhưng chỉ 10% trong đó có thể khai thác, phân tích và sử dụng dữ liệu này để đưa ra các quyết định kinh doanh hoặc báo cáo bền vững hiệu quả.
Theo ông Bùi Trung Hiếu, Trung tâm Đổi mới sáng tạo mở SoiHub, để chuyển đổi khu công nghiệp thành mô hình sinh thái, xanh, thông minh thì cần có cách tiếp cận mới để thúc đẩy hợp tác và đầu tư công nghệ, và đây là nhu cầu cấp thiết của doanh nghiệp, khu công nghiệp. Mô hình này hiện đang được triển khai thí điểm trong hệ sinh thái khu công nghiệp của Saigontel, với việc tích hợp các hoạt động tư vấn chuyển đổi, thử nghiệm công nghệ và phát triển nguồn nhân lực, góp phần nâng cao chất lượng môi trường sản xuất, kinh doanh, hướng tới thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao vào Việt Nam.
Hiện, Thành phố Hồ Chí Minh có gần 60 khu công nghiệp, khu chế xuất với tổng diện tích 22.400 ha. Để giữ vững lợi thế cạnh tranh và thu hút dòng vốn FDI xanh, địa phương này đang đẩy nhanh lộ trình chuyển đổi từ mô hình truyền thống sang mô hình khu công nghiệp thông minh, xanh, sinh thái. Các doanh nghiệp cũng chủ động đưa công nghệ cao, công nghệ xanh ứng dụng vào sản xuất, kinh doanh nhằm giảm phát thải khí các-bon, tiến tới Net Zero.
Phần lớn các khu công nghiệp ở thành phố được thành lập từ những năm 1990, hạ tầng xuống cấp, kinh phí cải tạo lên đến hàng nghìn tỷ đồng. Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa còn e ngại vì bài toán lợi nhuận trước mắt nên chưa mạnh dạn chuyển đổi, kể cả các doanh nghiệp FDI phần lớn còn sử dụng công nghệ lạc hậu, chưa đáp ứng được theo quy chuẩn ESG.
Từ thực trạng nêu trên, các chuyên gia nhấn mạnh, chuyển đổi sang khu công nghiệp xanh, sinh thái không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc để doanh nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh không bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong đó, việc thực hiện cộng sinh công nghiệp-hợp tác chia sẻ nguồn lực (các doanh nghiệp hợp tác chia sẻ, trao đổi nguyên vật liệu, năng lượng, nước, chất thải, phụ phẩm sản xuất) giúp doanh nghiệp giảm từ 10-20% chi phí năng lượng, từ 20-30% lượng nước sử dụng. Chuyên gia đưa ra mô hình phát triển khu công nghiệp sinh thái tại Khu công nghiệp Amata (Đồng Nai), mô hình tiêu biểu đạt 86% chuẩn khu công nghiệp sinh thái, giảm 1.588 tấn CO2/năm.
Theo ông Nguyễn Hữu Nghị, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần đô thị Amata Biên Hòa, nhờ kinh nghiệm quản lý hạ tầng kỹ thuật hiện đại và hệ thống hạ tầng xã hội dùng chung (y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao), Amata không chỉ cung cấp đất công nghiệp mà còn tạo ra các hệ sinh thái đô thị công nghiệp bền vững. Qua đó, giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận các nguồn tài chính xanh và đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu quốc tế khắt khe như CBAM (Cơ chế điều chỉnh biên giới các-bon), các hiệp định EVFTA (Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam-EU), CPTPP (Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương)... Amata Biên Hòa là một trong những khu công nghiệp tiêu biểu tại Việt Nam tiên phong tham gia “Chương trình khu công nghiệp sinh thái toàn cầu (GEIPP)” do Chính phủ Thụy Sĩ tài trợ, tập trung vào thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và giảm thiểu tác động khí hậu.
Để chuyển đổi khu công nghiệp truyền thống sang khu công nghiệp xanh, sinh thái, thông minh, các chuyên gia cho rằng, Thành phố Hồ Chí Minh cần xây dựng bộ tiêu chuẩn về công nghệ, môi trường, logistics và chuỗi giá trị. Đồng thời, thiết lập cơ chế chia sẻ lợi ích, rủi ro và dữ liệu, thúc đẩy hợp tác giữa doanh nghiệp, chính quyền và cộng đồng.
Thành phố cũng cần đẩy mạnh đầu tư vào hệ thống logistics mềm: dữ liệu chuỗi cung ứng, kho bãi thông minh, trung tâm logistics liên tỉnh và cảng cạn ICD. Cùng với đó, doanh nghiệp cũng cần thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp FDI, các doanh nghiệp lớn trong nước với doanh nghiệp nhỏ và vừa để chuyển giao công nghệ, đào tạo.
