“Không buông tay” – Giá trị cốt lõi của nghề y

Một ngày cuối năm 2025, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Lý Thịnh Trường, Giám đốc Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Nhi Trung ương chia sẻ về một ca bệnh đặc biệt trong cuộc đời cầm dao mổ của anh. “Đó là một ca đặc biệt khó. Bệnh nhi bị dị dạng bẩm sinh của hệ bạch mạch, và cũng vốn không phải là chuyên ngành tim mạch của tôi”, anh nói.

Ở bệnh nhi, hệ bạch huyết bị tắc nghẽn tại vị trí đổ vào tĩnh mạch khiến toàn bộ dưỡng chấp nuôi sống hệ miễn dịch không thể trở về tuần hoàn khiến cơ thể bệnh nhi teo tóp, kiệt quệ. Vị trí tắc nằm sâu sau khớp ức đòn, kề sát ít nhất ba tĩnh mạch lớn và cuống tim, thách thức bất kỳ người thầy thuốc nào dám can thiệp. Chỉ cần rách một mạch máu lớn, bệnh nhi có thể tử vong do mất máu cấp ngay trên bàn mổ.

Mất gần một tuần, bác sĩ Trường và ê-kíp nghiên cứu ứng dụng công nghệ thực tế ảo (Virtual Reality) trong xử trí ca bệnh. Kỹ thuật này lần đầu tiên được ứng dụng cho một ca bệnh như vậy tại Việt Nam, dựa trên hình ảnh chụp cắt lớp vi tính đa dãy (CT256) để có thể dựng lại toàn bộ hệ tĩnh mạch, hệ bạch huyết, hệ động mạch và khung xương của lồng ngực.

Trải qua gần 10 tiếng phẫu thuật, đối mặt với muôn vàn thách thức khi mạch máu nhỏ nằm sát khung xương sườn - gây chảy máu dữ dội tại điểm mở, các bác sĩ đã lần lượt khống chế tình trạng chảy máu ồ ạt. Bác sĩ Trường và ê-kíp quyết đoán “làm một việc chưa từng có” là sử dụng một kẹp mạch máu nhỏ chuyên dụng chừng 5mm để kẹp được mạch này. Quyết định táo bạo hơn, vị bác sĩ này thực hiện kỹ thuật nối thông trực tiếp không sử dụng chỉ khâu bằng cách rạch xuyên từ tĩnh mạch đâm thẳng vào bể dưỡng chấp đang bị ứ đọng mà không làm thủng tổ chức xung quanh. Ê-kíp cố gắng giữ nguyên lớp vỏ bao tự nhiên bên ngoài, tạo một miệng nối rộng nhất có thể.

Là một trong những ca phẫu thuật đặc biệt thách thức trong hành trình hơn 20 năm cầm dao mổ, bác sĩ Trường chưa từng nghĩ mình đã "giải mã" thành công một ca bệnh khó chưa từng có trong tiền lệ trong y văn Việt Nam. Tôi hỏi, điều gì một bác sĩ tim mạch lại “tay ngang” nhận xử trí một ca bệnh khó, bác sĩ Trường khiêm tốn: “Lãnh đạo bệnh viện đặt niềm tin vào mình, và vì tình thế của cháu bé cũng không khả quan nữa. Mình không thể buông tay được”.

Hơn 20 năm trong nghề, trở thành bác sĩ mổ tim nhi cứu cánh cho nhiều trẻ em mắc bệnh tim hiếm trong nam, ngoài bắc, bác sĩ Trường đã cùng ê-kíp thực hiện nhiều ca mổ kéo dài hàng chục giờ để tái tạo cấu trúc tim cho những em bé sinh ra chỉ với một tâm thất hoặc dị tật chuyển gốc động mạch. Có ca bệnh nhi mới vài tháng tuổi, cân nặng chưa đầy 3kg, tím tái từng cơn. Những trái tim non nớt, bị lỗi nhịp, thở thoi thóp từng ngày đã sửa chữa dị tật và hồi sinh một cách kỳ diệu như vậy.

Có những ca gần như chắc chắn thất bại, nhưng chỉ cần một quyết định đúng, người bệnh quay lại với gia đình. Hạnh phúc lớn nhất với chúng tôi là khi có thể giúp bệnh nhân nguy kịch qua được cơn nguy kịch và giữ lại sự sống cho họ.

Bác sĩ Đồng Phú Khiêm

Không chỉ trong phòng mổ tim nhi, nơi sinh mệnh được cân đo từng milimet mạch máu, mà ở những đơn vị là "điểm nóng" khác của bệnh viện, cuộc chiến ấy cũng diễn ra từng phút. Ở đó, có những ca ngừng tuần hoàn mà mỗi phút chậm trễ đều trả giá bằng cả một cuộc đời.

Và có lẽ, cuộc tấn công dồn dập cả về sức khỏe và tinh thần với đội ngũ y, bác sĩ, chính là sự tàn phá của đại dịch Covid-19. Lượng bệnh nhân nhập viện gây ùn ứ toàn bộ hệ thống tiếp nhận. Phòng hồi sức không lúc nào tắt đèn, tiếng monitor dồn dập báo động. Có những ca ngừng tuần hoàn xảy ra chỉ trong tích tắc, bác sĩ lao vào ép tim liên tục, mồ hôi chảy ướt lưng áo bảo hộ, bàn tay rã rời vẫn không dám dừng. Sau tấm kính mờ hơi nước, các thầy thuốc nuốt nước mắt vào trong, giành giật lại từng nhịp đập mong manh.

Thạc sĩ, bác sĩ Đồng Phú Khiêm – Phó Trưởng khoa Hồi sức tích cực, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương không thể quên một giai đoạn ám ảnh, khi chính anh cũng nhiều tháng trời không thể về nhà, cách ly tại bệnh viện, vì hành trình níu giữ sự sống cho người bệnh.

"Có những ca gần như chắc chắn thất bại, nhưng chỉ cần một quyết định đúng, người bệnh quay lại với gia đình. Hạnh phúc lớn nhất với chúng tôi là khi có thể giúp bệnh nhân nguy kịch qua được cơn nguy kịch và giữ lại sự sống cho họ”, bác sĩ Khiêm chia sẻ.

Mỗi năm điều trị hàng nghìn bệnh nhân, chứng kiến biết bao sinh mệnh tuột khỏi tay mình, cũng bao sinh mệnh được cứu sống nhờ một quyết định đầy quyết đoán, bác sĩ Khiêm trùng giọng nói: “Có những ca tiên lượng sống rất thấp: 80-90% khả năng thất bại, chúng tôi vẫn phải lựa chọn: dừng lại hay tiếp tục chiến đấu vì còn 10-20%. Nếu dừng thì chắc chắn không còn cơ hội. Nếu làm, dù rất nhỏ, vẫn còn hy vọng”.

Không phải trường hợp nào cũng nên “cố đến cùng” hoặc cố là được. Và chính những trăn trở trong nghề khi có những ca bệnh tuột khỏi tay mình, mới khiến các nhân viên y tế không được phép bằng lòng với những gì đã có, không cho phép mình dừng lại. Vì điều cao cả cứu người trên hết đó, trên hành trình làm người thầy thuốc, các bác sĩ vẫn luôn nỗ lực học tập không ngừng, để nâng cao hơn nữa kỹ năng xử lý các tình huống cấp cứu ở tình thế ngàn cân treo sợi tóc, để mỗi một ca thất bại hay thành công, đều trở thành bài học quý giá cho những hành trình điều trị sau này.

Phía sau những quyết định sinh tử ấy, là những con người bằng xương bằng thịt. Họ cũng có gia đình, có cha mẹ, có con nhỏ chờ ở nhà. Chỉ là, nhiều khi họ phải đặt sinh mệnh của người khác lên trước niềm riêng của mình.

Vắng nhà vào ngày giao thừa, sinh nhật người thân, không thể về lúc tứ thân phụ mẫu nguy kịch… là những nỗi buồn nén giấu vào trong của những người thầy thuốc.

Một người thầy trong ngành y từng nói: “Nếu các anh cứu được một bệnh nhân nặng và khó, hãy chia công cho điều dưỡng 2/3, bác sĩ chỉ 1/3”. Câu nói đó cho thấy vai trò đặc biệt quan trọng của điều dưỡng trong cấp cứu và hồi sức.

Chúng tôi gặp Thạc sĩ Lê Quang Trí, Điều dưỡng trưởng Trung tâm Cấp cứu A9, Bệnh viện Bạch Mai một ngày đầu năm Bính Ngọ. Anh Trí đã 21 năm trong nghề, trong đó có 16 năm trực đêm 30 Tết. Từ khi làm quản lý, hầu như năm nào cũng ở viện suốt dịp Tết. Chịu đựng áp lực cao, cường độ làm việc liên tục, gần như không có thời gian nghỉ ngơi, với điều dưỡng Trí, nếu không thực sự yêu nghề và đam mê, rất khó có thể gắn bó lâu dài.

“Ngày nào tôi cũng vào viện. Thường đến khoảng 21 giờ đêm, khi tình hình tạm ổn định mới trở về, và sáng hôm sau lại có mặt từ rất sớm”, anh Trí chia sẻ. Nhiều năm trực Tết tại bệnh viện, anh tâm sự, ưu tiên lớn nhất vẫn là bảo đảm người bệnh được cấp cứu kịp thời, được chăm sóc và điều trị tốt nhất. Còn Tết, nếu có muộn một chút, cũng không sao: “Ưu tiên cho người bệnh ăn Tết trước, còn mình ăn Tết muộn”.

Năm nay, lượng bệnh nhân đến khám, cấp cứu dịp giao thừa tại Bệnh viện Bạch Mai tăng so với năm trước. Dù luôn trong tình thế căng thẳng và hối hả với công tác chuyên môn, các thầy thuốc tại đây đã tổ chức mời người nhà và bệnh nhân vào đón giao thừa ngay tại trung tâm.

Anh Trí nhớ như in, có một bác năm nay đã 70 tuổi, lần đầu tiên trong đời phải đón giao thừa ở bệnh viện vì vào đây chăm sóc vợ bị đột quỵ não. Khi được mời vào chúc Tết, bác nghẹn ngào nói: “70 năm rồi, năm nay tôi mới đón giao thừa ở một nơi không phải là nhà mình… nhưng tôi cảm giác đây chính là nhà”. Khoảnh khắc rưng rưng nước mắt đó khiến các thầy thuốc cảm nhận rõ ràng rằng những nỗ lực của mình đã được ghi nhận. Bệnh viện không còn chỉ là nơi điều trị, mà là nơi sẻ chia và nâng đỡ tinh thần trong thời khắc đặc biệt nhất của năm.

Trong giai đoạn bệnh viện phong tỏa vì Covid-19, anh từng ép tim liên tục hơn một giờ cho một sản phụ ngừng tuần hoàn do đờ tử cung. Hai ngày sau, chị tỉnh táo hoàn toàn. Gia đình rất khó khăn, mẹ anh đã gửi 20 triệu đồng hỗ trợ. Đến giờ, năm nào gần Tết gia đình ấy cũng gọi điện chúc Tết gia đình anh và đứa trẻ chào đời năm ấy giờ đã 4 tuổi. Với những người từng kéo bệnh nhân từ cửa tử trở về, nhìn thấy họ hạnh phúc, khỏe mạnh thì đó là những niềm vui không gì mua được.

“Điều giữ tôi ở lại suốt hơn hai thập kỷ không chỉ là trách nhiệm, mà là tình cảm - tình cảm của người bệnh, của gia đình họ, và của cả đồng nghiệp. Có những giá trị không thể đo bằng vật chất”, anh tâm sự về nghề.

Khi mình đặt vào tình thế, bệnh nhân là con mình, bố mẹ, anh em mình, thì mình sẽ cố gắng đến mức nào. Và khi đặt được mình vào vị trí ấy, tự nhiên mọi giới hạn cá nhân đều bị đẩy xa hơn một chút. Khi ấy, dù kết quả có thế nào, mình cũng biết rằng mình đã nỗ lực hết sức.

Điều dưỡng Nguyễn Quang Trí

Vì thế, trong suốt 21 năm làm điều dưỡng, khi ở vị trí quản lý, anh luôn nói với những bạn điều dưỡng trẻ rằng hãy coi người bệnh như người thân của mình. “Khi mình đặt vào tình thế, bệnh nhân là con mình, bố mẹ, anh em mình, thì mình sẽ cố gắng đến mức nào. Và khi đặt được mình vào vị trí ấy, tự nhiên mọi giới hạn cá nhân đều bị đẩy xa hơn một chút”, anh nói. Và chính tiêu chí ấy đã giúp cho anh có được sự bền bỉ và tình yêu nghề tha thiết, làm không chỉ bằng trách nhiệm mà còn cả bằng cả trái tim. “Khi ấy, dù kết quả có thế nào, mình cũng biết rằng mình đã nỗ lực hết sức”, anh tâm sự.

Trong vất vả, hy sinh thầm lặng ấy, tôi ấn tượng bởi nụ cười ấm áp của Thạc sĩ, bác sĩ nội trú Trương Tư Thế Bảo (31 tuổi), Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương rằng “Tuy chúng tôi không thể ở nhà vào những khoảnh khắc mà mọi gia đình sum họp, nhưng chúng tôi vẫn có một ‘gia đình’ khác”, khiến cho chúng tôi thấy ấm lòng.

Tại Bệnh viện Phổi Trung ương, mỗi mùa xuân mới, những người bệnh ghép phổi lại cùng gặp nhau trong trong niềm vui tay bắt mặt mừng. Ông Đỗ Xuân Toại, sau hơn 5 năm ghép phổi, giờ khỏe mạnh hơn bao giờ hết. Nguyễn Anh Thư đã trở lại trường với một luồng sinh khí mới chảy tràn trong cơ thể. Bác sĩ Đặng Thái Mạnh cũng đang chuẩn bị hành trang trở lại làm bác sĩ sau một năm ghép phổi. Họ coi Bệnh viện Phổi Trung ương như một gia đình từ lâu, khi mỗi gương mặt thầy thuốc ở đây đều trở nên thân thuộc và chăm sóc, dặn dò hơn cả người thân trong gia đình.

Ghép tạng là cuộc chạy đua mà mỗi phút chậm lại có thể đánh đổi bằng một sinh mạng. Khi một lá phổi rời khỏi lồng ngực người hiến, đồng hồ bắt đầu đếm ngược. Vì thế, để một lá phổi được ghép thành công trong một cơ thể mới, phía sau đó là cả một chuỗi quyết định xuyên đêm: điều phối tạng, vận chuyển, chuẩn bị phòng mổ, hồi sức sau ghép.

Tôi vẫn nhớ quyết định cân não của cả ê-kíp hồi sức Bệnh viện Phổi Trung ương khi một bệnh nhân được ghép phổi bất ngờ rơi vào tình thế vô cùng khó khăn khi miệng nối của tĩnh mạch ghép bị trục trặc khiến phổi trái không tiếp nhận được máu và dinh dưỡng. Nếu bỏ lá phổi trái, nghĩa là cơ hội sống của bệnh nhân sẽ mong manh. Quyết định phải được đưa ra trong vài phút, khi chỉ số huyết động tụt dốc từng nhịp.

Không thể bỏ phí lá phổi hiến, Tiến sĩ, bác sĩ Đinh Văn Lượng - Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương ra y lệnh cho cả ê-kíp ngay lập tức được đưa trở lại phòng mổ để xử trí miệng nối. "Phải cứu sống bệnh nhân bằng mọi giá", ông yêu cầu.

Quyết định dứt khoát đã giúp người bệnh thật sự hồi sinh. Dù hành trình sau đó người bệnh trải qua vô vàn biến chứng khác, nhưng lá phổi mới đã thật sự tương thích với cơ thể người nhận.

Ghép tạng là minh chứng rõ nhất cho tinh thần khi một sinh mệnh tưởng chừng đã dừng lại, người thầy thuốc vẫn tìm cách nối dài nó, bằng tri thức, bằng công nghệ và bằng tất cả nỗ lực của ê-kíp chuyên khoa.

Chúng ta hay gọi những ca bệnh được kéo về từ ranh giới sinh tử là “kỳ tích” hay “phép màu”, nhưng phía trong phòng mổ, kỳ tích ấy được lập nên bằng sự cân não của trí tuệ tập thể, của những quyết định táo bạo-dứt khoát, những nỗ lực không ngừng nghỉ… Ở ranh giới ấy, lựa chọn khó nhất không phải là kỹ thuật, mà là dám tiếp tục hay chấp nhận dừng lại. Và kỳ tích cuối cùng nằm ở chỗ, trong khoảnh khắc khó nhất, họ vẫn chọn không buông tay. Đó không chỉ là một quyết định nghề nghiệp, mà là giá trị cốt lõi của nghề y được viết nên mỗi ngày.