Tuy nhiên, sau khi hợp nhất tỉnh và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, việc triển khai các dự án tạo quỹ đất đang còn một số vướng mắc, cần tháo gỡ.
VAI TRÒ CỦA NGUỒN THU TỪ ĐẤT ĐAI
Lũy kế 9 tháng năm 2025, tỉnh Quảng Trị thu được gần 3.900 tỷ đồng tiền sử dụng đất, đạt 106% kế hoạch Hội đồng nhân dân tỉnh giao năm 2025, tăng 150% so cùng kỳ năm 2024. Đây là con số đáng chú ý, bởi khác với nhiều nguồn thu khác phải trích nộp về ngân sách trung ương, nguồn thu từ đất thì ngân sách địa phương hưởng 100% và chỉ được dùng cho đầu tư phát triển như làm đường giao thông, trường học, trạm y tế, chỉnh trang đô thị, xây dựng nông thôn mới...
Nhờ đó, đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt, với cơ sở hạ tầng đồng bộ hơn, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu xây dựng nông thôn mới nâng cao theo chỉ đạo của Chính phủ.
Trong bối cảnh hiện nay, khi nhiều xã, phường, đặc khu vừa sáp nhập, hạ tầng kinh tế, xã hội, nhất là trung tâm hành chính đang phân tán, chưa có điều kiện hội tụ cho nên phải có lộ trình xây dựng mới từ đầu, cơ sở sản xuất, kinh doanh chưa phát triển mạnh thì nguồn thu từ đất chính là giải pháp quan trọng cho ngân sách cấp xã. Từ đó mới có điều kiện dẫn dắt để tạo dư địa phát triển kinh tế, xã hội trong tương lai.
Theo quy định phân chia nguồn thu tiền sử dụng đất hiện nay, 13 xã khó khăn thuộc tỉnh Quảng Bình (trước đây) được giữ lại đến 80%, hầu hết các xã còn lại được hưởng 40% sau khi trừ chi phí đầu tư hạ tầng, giải phóng mặt bằng. Điều này cho thấy ngân sách cấp tỉnh đã dành sự ưu tiên rất lớn cho cơ sở. Riêng các xã ở khu vực tỉnh Quảng Trị (cũ) đang tạm thời thực hiện cơ chế nguồn thu để lại 100% cho ngân sách tỉnh để điều phối chung.
Từ năm 2026, Hội đồng nhân dân tỉnh Quảng Trị sẽ ban hành chính sách phân chia nguồn thu tiền sử dụng thống nhất để áp dụng trên toàn tỉnh theo hướng động viên các xã thúc đẩy gia tăng nguồn thu từ đất. Điều đó đồng nghĩa xã nào chủ động có dự án tạo quỹ đất và đấu giá thành công, tạo được nhiều nguồn thu thì có nguồn lực dồi dào để lo cho dân, đầu tư hạ tầng, phát triển kinh tế, xã hội. Ngược lại, xã nào thụ động, trông chờ không có giải pháp thì gần như không có nguồn thu và sẽ gặp khó khăn trong điều hành và phát triển.
Với mức vốn điều lệ hiện nay hơn 1.600 tỷ đồng, Quỹ Phát triển đất tỉnh Quảng Trị là điểm tựa tài chính vững chắc cho các địa phương. Quỹ có chức năng ứng vốn để các địa phương bồi thường, giải phóng mặt bằng, đầu tư hạ tầng, tạo lập quỹ đất sạch để đấu giá thu tiền sử dụng đất và hoàn thiện hạ tầng cơ sở. Những năm qua, nhiều xã, phường đã phối hợp tốt với Quỹ triển khai thành công các dự án, tạo nguồn thu lớn cho địa phương.
GỠ KHÓ ĐỂ TĂNG NGUỒN THU TỪ QUỸ ĐẤT
Thực tế cho thấy, từ khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, việc triển khai các dự án tạo quỹ đất để tạo nguồn thu cho các địa phương, nhất là cấp xã có những khó khăn, vướng mắc. Cụ thể, chính quyền cấp xã chưa có đơn vị sự nghiệp đủ tư cách pháp nhân đứng ra làm đại diện chủ đầu tư để tổ chức quản lý, triển khai dự án. Các Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng, Trung tâm phát triển quỹ đất cấp huyện trước đây đang tạm thời chuyển giao về xã trung tâm quản lý cho nên việc phối hợp còn bất cập.
Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp xã đang rà soát, điều chỉnh và tích hợp; quy trình chấp thuận chủ trương đầu tư; lập, thẩm định, phê duyệt dự án đầu tư các dự án tạo quỹ đất cũng chưa được quy định cụ thể theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị Phan Phong Phú cho biết, dự án tạo quỹ đất là dự án đầu tư công đặc thù, nhằm mục đích phát triển hạ tầng xã hội và tăng thu ngân sách nhà nước từ tiền sử dụng đất, không chỉ là nhiệm vụ đầu tư công đơn thuần. Do đó, trước mắt, các địa phương cần tập trung tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc để đẩy nhanh tiến độ hoàn thành các dự án dở dang, phấn đấu thu tiền sử dụng đất năm nay vượt 20-25% so với kế hoạch.
Đồng thời, Ủy ban nhân dân tỉnh sẽ chỉ đạo các sở, ngành tham mưu sớm ban hành quy định về đầu tư các dự án tạo quỹ đất theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp bảo đảm chặt chẽ, hiệu quả, an toàn, tránh lãng phí nguồn lực đất đai và tài chính.
Cùng với đó, Ủy ban nhân dân tỉnh sớm có hướng dẫn tổ chức lại các ban quản lý dự án, các trung tâm phát triển quỹ đất phù hợp đặc điểm, tình hình của địa phương. Đi đôi với đó là tăng cường kiểm tra, giám sát trong hoạt động đầu tư các dự án tạo quỹ đất để bảo đảm minh bạch, chống tham nhũng, lãng phí.
Chính quyền cấp xã khi triển khai các dự án cần tính toán căn cơ về quy mô dự án, vị trí phù hợp nhu cầu đất ở, đất kinh doanh thương mại dịch vụ của người dân, doanh nghiệp để dự án có hiệu quả, khả năng hoàn vốn cao. Tránh hiện tượng đầu tư dàn trải, dự án lớn vượt quá nhu cầu khả năng tiêu thụ của thị trường sẽ gây lãng phí nguồn lực nhà nước hoặc gây những hệ lụy không đáng có liên quan quỹ đất ở từng địa phương.
