Được đánh giá là khu vực có giá trị đặc biệt về không gian mặt nước, cây xanh và giá trị về bảo tồn sinh học, các bãi bồi, bãi giữa sông Hồng thuộc địa phận thành phố Hà Nội là những vườn chim lớn và độc đáo với sự có mặt của ít nhất 232 loài chim, trong đó có 192 loài di cư (ghi nhận từ năm 2021-2022).
Theo số liệu điều tra phục vụ lập Quy hoạch Thủ đô Hà Nội thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, quỹ đất vùng bãi sông thuộc hệ thống sông Hồng (gồm sông Đà, sông Hồng, sông Đuống, sông Cầu, sông Cà Lồ) có quy mô rất lớn. Tổng diện tích tự nhiên của bãi sông dọc các tuyến sông Hồng, sông Đà, sông Công, sông Cầu, sông Cà Lồ và sông Đuống lên tới 27.197 ha, trong đó riêng vùng bãi nằm phía hữu ngạn sông Hồng (bờ phải theo dòng chảy) chiếm gần 50% tổng diện tích. Dân cư phân bố chủ yếu tại vùng bãi sông Hồng với 317.484 người, trong đó có nhiều xã có khu dân cư nằm toàn bộ trong khu vực ngoài bãi.
Bãi giữa sông Hồng, nằm phía dưới cầu Long Biên, chủ yếu thuộc địa bàn quận Hoàn Kiếm, có diện tích khoảng 23 ha. Tuy nhiên, diện tích này không cố định mà biến động theo mùa, phụ thuộc vào lượng mưa và mực nước lũ từng năm. Việc quản lý, sử dụng bãi sông, bãi nổi, nhất là các khu dân cư hiện hữu, còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc. Nguyên nhân chính là do nhiều cộng đồng dân cư đã sinh sống ổn định từ lâu nhưng lại không được đưa vào danh mục quy hoạch khu dân cư tập trung trên bãi sông.
Khu vực ven bãi giữa sông Hồng hiện nay là điểm vui chơi, giải trí phổ biến, nhưng tình trạng lấn chiếm đất và sử dụng thiếu quy hoạch gây nhếch nhác, lộn xộn. Do đó, việc triển khai quy hoạch bài bản và xây dựng quy định quản lý sử dụng đất là rất cần thiết để bảo đảm công tác quản lý đồng bộ, hiệu quả, mang lại lợi ích chung cho cộng đồng.
Thực hiện Điều 32, Khoản 3 Luật Thủ đô 2024, Hà Nội đang lấy ý kiến nhân dân về Dự thảo Nghị quyết quy định sử dụng, khai thác đất nông nghiệp tại bãi sông, bãi nổi trên các tuyến sông có đê. Dự thảo dự kiến được Hội đồng nhân dân thành phố thông qua trong kỳ họp tháng 7. Việc sử dụng đất cho nông nghiệp, sinh thái, kết hợp du lịch, giáo dục phải tuân thủ quy hoạch phòng chống lũ, đê điều và các quy hoạch liên quan. Dự thảo Nghị quyết yêu cầu thiết kế công trình phù hợp với đặc điểm bãi sông, bãi nổi, bảo đảm an toàn và không ảnh hưởng đến dòng chảy, thoát lũ, ổn định bờ bãi. Công trình không được đắp bờ hay tôn cao bãi sông, phải có kết cấu bán kiên cố, sử dụng vật liệu thân thiện môi trường, dễ tháo dỡ, di chuyển, và chỉ xây dựng 1 tầng (cao không quá 4,0m), không có tầng hầm.
Công trình phải tuân thủ quy định chung, nằm ngoài phạm vi bảo vệ đê điều, thủy lợi và chỉ giới hành lang thoát lũ, cách bờ sông một khoảng cách nhất định, không nằm trong khu vực sạt lở hoặc có nguy cơ sạt lở. Người sử dụng đất cam kết không san lấp, tôn cao bãi sông, tự phá dỡ công trình và không được bồi thường khi hết thời gian tồn tại hoặc khi cơ quan nhà nước thu hồi.
Với hình thức sử dụng đất nông nghiệp tại bãi sông, bãi nổi để sản xuất nông nghiệp sinh thái, kết hợp du lịch, giáo dục trải nghiệm, diện tích xây dựng công trình không quá 15% tổng diện tích khu đất (không tính công trình hạ tầng kỹ thuật).
