Chương trình quy tụ nhiều hoạt động trưng bày, trải nghiệm, tương tác công chúng và đối thoại chuyên đề, hướng tới lan tỏa nhận thức xã hội về vai trò của sở hữu trí tuệ trong đổi mới sáng tạo, phát triển công nghiệp văn hóa và khai mở các nguồn lực mới cho tăng trưởng. Trong đó, hoạt động trọng tâm của toàn bộ chuỗi sự kiện là tọa đàm “Khơi dậy tiềm năng: Sở hữu trí tuệ trong kinh tế di sản”, diễn ra vào sáng 24/4.
Có mặt tại lễ khai mạc, có Nghệ sĩ Nhân dân Vương Duy Biên, nguyên Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các chuyên gia, đại diện các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ...
Phát biểu tại lễ khai mạc, đồng chí Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam nhấn mạnh tính cần thiết của tọa đàm cũng như vai trò của sở hữu trí tuệ trong kinh tế di sản nói riêng và công nghiệp sáng tạo nói chung.
Đồng chí Lê Quốc Minh nhấn mạnh: “Việt Nam là quốc gia giàu di sản - vật thể, phi vật thể, tư liệu, thiên nhiên, làng nghề, tri thức dân gian, biểu tượng văn hóa đã bền bỉ đi cùng lịch sử dân tộc. Đó là nguồn tài nguyên văn hóa rất lớn, nhưng vẫn chưa được chuyển hóa tương xứng thành nguồn lực phát triển”.
Theo đó, Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã đặt ra đề bài rõ ràng: phát triển kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo trên nền tảng giá trị văn hóa Việt Nam. Đây là bước tiến về tư duy phát triển. Trước đây, nói đến văn hóa, nhiều người nghĩ tới lĩnh vực cần đầu tư, hỗ trợ, gìn giữ. Nay, Nghị quyết 80 đặt ra yêu cầu cao hơn: văn hóa phải trở thành nguồn lực nội sinh cho tăng trưởng, tham gia trực tiếp vào tạo ra của cải, việc làm, thương hiệu và sức cạnh tranh quốc gia. Nghị quyết nêu rõ mục tiêu đưa các ngành công nghiệp văn hóa thành động lực tăng trưởng mới, phấn đấu đến năm 2030 đóng góp 7% GDP và đến năm 2045 đóng góp 9% GDP. Đó là thông điệp chính sách rất mạnh, và trong bức tranh đó, kinh tế di sản là cấu phần đáng chú ý.
“Di sản, nếu chỉ dừng ở lưu giữ, sẽ khó tạo sức sống mới. Nhưng nếu được nhận diện đúng, kể lại bằng ngôn ngữ của hôm nay, gắn với sản phẩm, dịch vụ, thương hiệu, du lịch, giáo dục, công nghệ, thì di sản có thể mở ra không gian phát triển rất lớn”, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân Lê Quốc Minh nhận định.
Theo đó, muốn phát triển kinh tế di sản một cách nghiêm túc, không thể bỏ qua vai trò của sở hữu trí tuệ - công cụ để xác lập quyền, nhận diện giá trị, bảo vệ thành quả sáng tạo, tạo cơ sở pháp lý cho hợp tác, đầu tư, thương mại hóa và phân chia quyền, lợi ích hợp pháp. Nếu không định danh được các lớp tài sản vô hình trong di sản, chúng ta rất khó biến di sản thành tài sản.
Tổng Biên tập Lê Quốc Minh cho rằng, phát triển kinh tế di sản không đồng nghĩa với thương mại hóa bằng mọi giá. Không thể biến di sản thành hàng hóa đơn giản, càng không thể khai thác ngắn hạn, tùy tiện, ảnh hưởng đến bản sắc văn hóa. Nếu chỉ chăm chăm vào lợi ích trước mắt, có thể tạo doanh thu ngắn hạn nhưng đánh mất giá trị lâu dài - khi đó, cái mất sẽ lớn hơn cái được rất nhiều.
“Trong bối cảnh Nghị quyết 80-NQ/TW vừa ban hành, việc đặt vấn đề sở hữu trí tuệ trong kinh tế di sản là rất trúng và rất cần. Trúng, vì công nghiệp văn hóa Việt Nam muốn phát triển thì không thể đi tay không vào thị trường - phải có tài sản trí tuệ, năng lực bảo hộ, khả năng tổ chức sáng tạo trên nền di sản một cách hợp pháp, chuyên nghiệp, có giá trị gia tăng cao. Cần, vì đây là thời điểm phải nói bằng tư duy phát triển, làm rõ cơ chế, nhận diện nút thắt, đưa ra những mô hình có thể triển khai thực tế”, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân Lê Quốc Minh phân tích.
Chuỗi sự kiện được tổ chức trong bối cảnh phát triển văn hóa đang được đặt ra như một yêu cầu chiến lược, gắn chặt với nhiệm vụ phát triển nhanh và bền vững đất nước. Đặc biệt, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã đánh dấu một bước tiến quan trọng trong tư duy chỉ đạo khi nhấn mạnh yêu cầu phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo trên nền tảng các giá trị văn hóa dân tộc; đồng thời lần đầu tiên đặt ra yêu cầu phát triển kinh tế di sản, từng bước chuyển hóa di sản từ nguồn lực văn hóa thành nguồn lực phát triển.
Trong bối cảnh đó, câu chuyện kinh tế di sản đã trở thành một yêu cầu hiện thực của đời sống phát triển. Việt Nam sở hữu kho tàng di sản phong phú, đa dạng, giàu chiều sâu lịch sử và bản sắc, nhưng việc chuyển hóa các giá trị đó thành sản phẩm, dịch vụ, thương hiệu và mô hình kinh doanh có giá trị cao vẫn còn nhiều điểm nghẽn.
Những điểm nghẽn ấy nằm ở nhận thức, ở phương thức chia sẻ quyền và lợi ích, ở sự phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp, giới chuyên gia và cộng đồng nắm giữ di sản. Thực tiễn đang đòi hỏi phải có một cách tiếp cận mới, bài bản hơn, có chiều sâu hơn, để di sản được tổ chức khai thác đúng hướng, đúng luật, đúng giá trị, trở thành một động lực nội sinh cho phát triển.
Trong tiến trình đó, sở hữu trí tuệ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây là nền tảng để xác lập giá trị, nhận diện tài sản vô hình, bảo đảm trật tự khai thác, khuyến khích sáng tạo, tạo lập cơ sở cho hợp tác đầu tư và thương mại hóa một cách minh bạch, bền vững.
Đối với di sản, vai trò ấy càng trở nên cấp thiết, bởi nếu không nhận diện đúng các lớp giá trị trí tuệ ẩn chứa trong di sản, không có cơ chế bảo hộ phù hợp, không có nguyên tắc khai thác rõ ràng, thì di sản rất dễ bị sao chép, bị khai thác tùy tiện, bị thương mại hóa méo mó hoặc bị làm nghèo đi ngay trên chính không gian văn hóa của mình. Ngược lại, khi được định danh đúng, bảo hộ đúng và tổ chức khai thác đúng, di sản có thể mở ra những chuỗi giá trị mới, đóng góp thiết thực cho phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo và kinh tế địa phương.
Với tinh thần đó, tọa đàm “Khơi dậy tiềm năng: Sở hữu trí tuệ trong kinh tế di sản” được tổ chức như một diễn đàn trao đổi liên ngành, liên lĩnh vực, gắn kết giữa tư duy chính sách và yêu cầu thực tiễn. Chương trình có sự tham gia các chuyên gia trong lĩnh vực di sản văn hóa, sở hữu trí tuệ, nghiên cứu chính sách, cùng đại diện doanh nghiệp có kinh nghiệm thực tế trong việc sáng tạo, phát triển và khai thác các sản phẩm gắn với di sản.
Tọa đàm hướng tới làm rõ những vấn đề cốt lõi hiện nay như: nhận diện đúng vai trò của di sản trong nền kinh tế hiện đại; xác lập cơ chế bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ gắn với các giá trị văn hóa truyền thống; thúc đẩy hình thành thị trường cho các sản phẩm sáng tạo dựa trên chất liệu di sản; xây dựng mô hình hợp tác hài hòa giữa bảo tồn và phát triển; cũng như kiến tạo hệ sinh thái đủ năng lực để đưa kinh tế di sản trở thành một cấu phần thực chất trong chiến lược phát triển quốc gia.
Tại buổi tọa đàm, Tiến sĩ Lê Thị Minh Lý, Ủy viên Hội đồng Di sản quốc gia, nguyên Phó Cục trưởng Di sản văn hóa trình bày tham luận "Đánh thức mỏ vàng di sản Việt Nam”, phác họa bức tranh tổng thể về kinh tế di sản như một ngành kinh tế mới đang hình thành; đồng thời đối chiếu kinh nghiệm quốc tế và đặt câu hỏi Việt Nam đang đứng ở đâu trên bản đồ khu vực...
Tiến sĩ Lê Thị Minh Lý đưa ra những khái niệm cơ bản như di sản văn hóa phi vật thể, di sản thiên nhiên, di sản tư liệu, văn hóa-giá trị, tiềm năng văn hóa, bản sắc văn hóa, nguồn lực nội sinh, sức mạnh mềm... để nhận diện toàn bộ bức tranh kinh tế di sản ở Việt Nam.
Tiến sĩ Lê Thị Minh Lý cũng đề cập đến việc sử dụng và khai thác di sản văn hóa, cũng như những nguyên tắc đạo đức bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể theo UNESCO.
Luật sư Lê Quang Vinh, Giám đốc Công ty Sở hữu Trí tuệ Bross & Partners, trình bày “Định danh và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trong kinh tế di sản”. Tham luận này đi thẳng vào hạ tầng pháp lý của vấn đề. Từ một làng nghề, một biểu tượng văn hóa, một loại hình nghệ thuật dân gian cho tới tri thức truyền thống, di sản chứa đựng nhiều lớp tài sản vô hình. Việc nhận diện đúng các lớp quyền này là điều kiện để di sản thoát khỏi tình trạng chỉ là tài nguyên thô, trở thành tài sản có thể định giá, cấp quyền, khai thác và sinh lợi trong khuôn khổ pháp luật.
Phần thứ ba của tọa đàm mang tên “Từ di sản đến tài sản: Hành trình của người trong cuộc", do bà Dư Thị Mai Linh, Giám đốc Chiến lược Công ty Ann Group, trình bày. Đây là phần kết nối lý thuyết với thực tiễn, cho thấy kinh tế di sản đã và đang được thử nghiệm qua những mô hình cụ thể. Từ cách nhận diện chất liệu di sản, sáng tạo sản phẩm, xác lập quyền cho đến tổ chức phân phối và xây dựng hệ giá trị thương hiệu. Phần trao đổi này mang lại góc nhìn thực tế cho các nhà quản lý, doanh nghiệp sáng tạo và các chủ thể đang nắm giữ di sản.
Khép lại phần trình bày là phiên thảo luận bàn tròn “Hệ sinh thái nào cho di sản Việt Nam?" với sự tham gia của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tiến Vinh, Tiến sĩ Lê Thị Minh Lý và Luật sư Lê Quang Vinh. Từ góc nhìn nghiên cứu, chính sách và pháp lý, các diễn giả sẽ cùng trao đổi về những nút thắt đang cản trở di sản Việt Nam trở thành tài sản, đồng thời thảo luận về mô hình hệ sinh thái cần có để vừa khai thác hiệu quả, vừa gìn giữ được giá trị lâu dài của di sản.
Bên cạnh tọa đàm, chuỗi sự kiện còn bao gồm nhiều hoạt động diễn ra xuyên suốt trong ba ngày, từ 9 giờ đến 17 giờ hằng ngày, như không gian trưng bày “Vũ trụ IP”, khu trải nghiệm gian hàng vật phẩm văn hóa, photobooth chụp ảnh lấy ngay và chương trình quà tặng dành cho khách tham dự. Việc kết hợp giữa diễn đàn chuyên đề và không gian trải nghiệm công chúng cho thấy định hướng mở rộng phạm vi tiếp cận của sở hữu trí tuệ từ giới chuyên môn ra đời sống xã hội, từ tư duy chính sách đến thực hành sáng tạo, từ nhận thức pháp lý đến tiêu dùng văn hóa. Qua đó, chương trình góp phần lan tỏa tinh thần tôn trọng tài sản trí tuệ, khuyến khích đổi mới sáng tạo và vun đắp môi trường thuận lợi cho sự phát triển của kinh tế sáng tạo tại Việt Nam.
Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới được tổ chức vào ngày 26/4 hằng năm theo sáng kiến của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới nhằm nâng cao nhận thức toàn cầu về vai trò của sở hữu trí tuệ đối với đổi mới sáng tạo, hoạt động sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội. Tại Việt Nam, ngày này đã được hưởng ứng trong nhiều năm qua với sự tham gia của các cơ quan quản lý, cộng đồng doanh nghiệp, giới sáng tạo, cơ sở đào tạo và các cơ quan báo chí, truyền thông, từng bước góp phần hình thành văn hóa tôn trọng, bảo vệ và khai thác hiệu quả tài sản trí tuệ trong đời sống đương đại.
Chuỗi sự kiện chào mừng Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới 2026 tại Báo Nhân Dân là một nỗ lực thiết thực nhằm góp phần cụ thể hóa tư duy phát triển mới: đưa sở hữu trí tuệ trở thành công cụ quan trọng của kinh tế sáng tạo; đưa di sản trở thành một nguồn lực phát triển có thể tổ chức, bảo vệ và khai thác hiệu quả; từ đó đóng góp vào mục tiêu xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng thời tạo thêm động lực cho tăng trưởng trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
