Hướng đến thành phố sáng tạo

Ngày 2/3, Thành phố Hồ Chí Minh đã nộp hồ sơ ứng cử tham gia mạng lưới thành phố sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực điện ảnh. Nếu được công nhận, thành phố sẽ trở thành thành phố điện ảnh trong mạng lưới thành phố sáng tạo của UNESCO đầu tiên của Việt Nam và Ðông Nam Á.

Trung tâm điện ảnh của cả nước

Ðiện ảnh là một trong tám lĩnh vực nằm trong đề án "Chiến lược phát triển ngành công nghiệp văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2030" do Ủy ban nhân dân thành phố ban hành cùng với các lĩnh vực như: Nghệ thuật biểu diễn; mỹ thuật; nhiếp ảnh; triển lãm; quảng cáo; du lịch văn hóa; thời trang.

So với các lĩnh vực còn lại, điện ảnh có lợi thế khi đây là ngành nghệ thuật mang tính tổng hợp, có sự kết nối chặt chẽ với nhiều loại hình nghệ thuật khác như văn học, âm nhạc, kiến trúc, thiết kế, ẩm thực, nghệ thuật dân gian…, vừa tạo ra những giá trị tinh thần, có sức lan tỏa mạnh mẽ, gắn kết các cộng đồng trong xã hội, vừa tạo ra giá trị kinh tế cho địa phương.

Giáo sư, Tiến sĩ Ðỗ Lệnh Hùng Tú, Chủ tịch Hội Ðiện ảnh Việt Nam cho biết: Ngay từ thập niên 80, 90 thế kỷ 20, Thành phố Hồ Chí Minh đã có thị trường phim sôi động. Và đến nay, thành phố vẫn là trung tâm điện ảnh của cả nước khi quy tụ nhiều nhà làm phim tư nhân và chiếm 40% thị trường chiếu phim của Việt Nam.

Theo báo cáo của Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh, thành phố hiện có khoảng 935 doanh nghiệp hoạt động trong khu vực điện ảnh với 9.294 lao động, tạo ra doanh thu 500 triệu USD, đóng góp 0,43% GRDP của thành phố.

Thành phố có 10 hệ thống rạp, 52 cụm rạp, 295 phòng chiếu và 184 không gian sáng tạo là nơi thực hành nghệ thuật chuyên nghiệp. Ngoài ra, thành phố có những thiết chế văn hóa tiêu biểu phục vụ cho các đối tượng cụ thể như Nhà Văn hóa Thanh niên, Nhà Văn hóa Phụ nữ, Nhà Văn hóa Sinh viên, Nhà Thiếu nhi và các câu lạc bộ điện ảnh trở thành địa điểm quan trọng trong việc thúc đẩy hoạt động điện ảnh gắn liền với giáo dục và phát triển kỹ năng.

Các lớp học về biên kịch, đạo diễn, quay phim và dựng phim được tổ chức thường xuyên, không chỉ trang bị kiến thức chuyên môn mà còn khơi dậy niềm đam mê điện ảnh cho các thế hệ trẻ.

Ðặc biệt, mỗi năm thành phố có khoảng hơn 500 suất chiếu phim miễn phí tại các huyện ngoại thành hoặc chi phí thấp tại 27 cơ sở văn hóa dành cho đối tượng công nhân, đóng vai trò quan trọng trong việc đưa điện ảnh và nghệ thuật đến gần hơn với vùng nông thôn và các tầng lớp lao động.

Theo ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, mạng lưới cộng đồng phục vụ ngành điện ảnh tại thành phố khá đa dạng với Liên hiệp các hội văn học nghệ thuật, các câu lạc bộ chuyên ngành là cầu nối giữa các tài năng trong lĩnh vực điện ảnh.

Theo nhà biên kịch Dương Cẩm Thúy, Chủ tịch Hội Ðiện ảnh Thành phố Hồ Chí Minh, thành phố có nhiều tiềm năng để phát triển điện ảnh lớn mạnh; tuy nhiên, hiện vẫn còn những khó khăn, thách thức cần phải khắc phục. Chẳng hạn như thành phố vẫn thiếu cơ sở vật chất phục vụ cho ngành nghệ thuật thứ bảy, thiếu đội ngũ làm điện ảnh giỏi nghề và các hoạt động, phong trào trong lĩnh vực này vẫn còn mang tính tự phát.

Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển Thành phố Hồ Chí Minh Phạm Bình An cho rằng: Chất lượng cuộc sống đa dạng, dẫn đến thị hiếu thẩm mỹ và khả năng hưởng thụ văn hóa khác nhau, chưa được đáp ứng đầy đủ. Nhiều người dân vùng sâu, vùng xa vẫn chưa được tiếp cận với điện ảnh. Bên cạnh đó, nhu cầu sáng tác rất phong phú, nhưng không gian sáng tạo dành cho những người làm điện ảnh còn hạn chế. Ðặc biệt, việc hợp tác công-tư trong lĩnh vực văn hóa nói chung, điện ảnh nói riêng hạn chế; các thủ tục tuy cần thiết, nhưng còn rườm rà gây khó khăn cho nhà làm phim.

Định hình văn hóa sáng tạo

Tiến sĩ Nguyễn Phương Hòa, Cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho rằng: Việc thành phố nộp đơn tham gia mạng lưới thành phố sáng tạo của UNESCO cho thấy nhận thức sâu sắc của chính quyền và người dân thành phố về "vai trò, vị trí của văn hóa và sáng tạo là động lực của phát triển bền vững", khi đặt văn hóa, sáng tạo vào trung tâm của chính sách và các kế hoạch phát triển của thành phố.

Theo bà Hòa, việc gia nhập mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO sẽ mở ra nhiều cơ hội cho thành phố như đẩy mạnh sự sáng tạo, gia tăng giá trị đóng góp của các ngành công nghiệp văn hóa, sáng tạo cho nền kinh tế địa phương, tạo việc làm, doanh thu, tăng cường tính cạnh tranh của thành phố.

"Thành phố Hồ Chí Minh sẽ tăng cường khả năng tiếp cận và tham gia đời sống văn hóa của cộng đồng, tăng cường kết nối xã hội thông qua sáng tạo, tạo dựng niềm tự hào về vốn sáng tạo và tài sản văn hóa thành phố, khơi gợi sức sáng tạo, cống hiến của cộng đồng địa phương. Thành phố cũng có nhiều cơ hội để bảo vệ, duy trì và phát huy sự đa dạng, độc đáo về văn hóa, tạo dựng các không gian sáng tạo mới", bà Hòa cho biết thêm.

Thành phố Hồ Chí Minh là nơi hội tụ các dòng chảy văn hóa bản địa, sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại, pha trộn giữa văn hóa phương Ðông và phương Tây. Ðây là chất liệu quý để khơi gợi niềm sáng tạo cho mỗi nghệ sĩ ở các lĩnh vực nghệ thuật, đặc biệt là điện ảnh.

Theo đạo diễn Nguyễn Quang Dũng, Thành phố Hồ Chí Minh là địa phương phù hợp nhất để trở thành thành viên của mạng lưới thành phố sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực điện ảnh. Chính thành phố là mảnh đất mà hầu hết những người làm nghệ thuật nói chung, điện ảnh nói riêng đều có thể sống được với nghề.

Nhà sản xuất phim, diễn viên Hồng Ánh cho rằng: Thành phố Hồ Chí Minh cần có thêm nhiều không gian sáng tạo trong cộng đồng để người dân được biết đến điện ảnh nhiều hơn. Khi người dân, nhất là những người trẻ yêu điện ảnh, thích làm điện ảnh thì ngành nghệ thuật này ở thành phố mới thật sự phát triển.

Còn theo Giáo sư, Tiến sĩ Ðỗ Lệnh Hùng Tú, Chủ tịch Hội Ðiện ảnh Việt Nam, thành phố nên dành những quỹ đất để làm phim trường, khai thác thế mạnh ở các địa bàn Củ Chi, Cần Giờ,… để vừa có thể xây dựng bối cảnh vừa làm điểm tham quan du lịch. Ðây là mô hình mà các nước có ngành điện ảnh phát triển trên thế giới đã thực hiện thành công.

Trong hồ sơ nộp ứng cử tham gia mạng lưới thành phố sáng tạo của UNESCO, thành phố đã đưa ra một số sáng kiến, chương trình, dự án cam kết nhằm đạt được các mục tiêu của mạng lưới theo cách bền vững.

Theo đó, Thành phố Hồ Chí Minh sẽ kiến tạo điện ảnh trong học đường, thực hiện dự án "Sắc màu cuộc sống qua điện ảnh" và xây dựng cơ chế hỗ trợ phát triển điện ảnh.

Cơ chế này hướng đến xây dựng đầu mối tư vấn, hỗ trợ các thủ tục hành chính cho nhà làm phim; xây dựng dữ liệu điện ảnh; thành lập quỹ tài chính chuyên biệt để hỗ trợ phát triển ngành công nghiệp điện ảnh, gồm đầu tư vào các dự án phim, hỗ trợ sản xuất, đào tạo nhân lực…

Ngoài ra, thành phố dự kiến thành lập "Diễn đàn mạng lưới các thành phố điện ảnh châu Á", tổ chức các giải thưởng, Liên hoan phim quốc tế Thành phố Hồ Chí Minh thường niên và xây dựng những không gian sáng tạo văn hóa hướng đến sự tham gia của người dân.