Sáng 21/7, Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 59 (AMM-59) đã chính thức khai mạc tại Trung tâm Hội nghị Quốc tế Philippines. Thừa ủy quyền của Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung, Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang, Trưởng SOM ASEAN Việt Nam, đã dẫn đầu đoàn Việt Nam tham dự lễ khai mạc và các cuộc họp.
Trong phát biểu khai mạc, Bộ trưởng Ngoại giao Philippines Ma. Theresa P. Lazaro nhấn mạnh tầm quan trọng của hội nghị, đặc biệt trong bối cảnh tình hình quốc tế bất định, bất ổn, khó dự báo hiện nay. Các quyết định của các hội nghị lần này sẽ góp phần định hình tương lai khu vực. Để “cùng chèo lái tương lai chung”, ASEAN không chỉ cần dự báo được những dòng chảy để chủ động xác định lộ trình, mà còn cần chung tay chèo, vững vàng vượt qua sóng lớn.
Bộ trưởng Ngoại giao Philippines nhấn mạnh các nước thành viên ASEAN cần tiếp tục phát huy các nguyên tắc cơ bản của ASEAN trên cơ sở Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác (TAC), nâng cao sức mạnh tập thể và tự cường ASEAN, biến đây thành tấm khiên vững chắc trước áp lực bên ngoài và là mỏ neo cho hòa bình và ổn định ở khu vực.
Ngay sau lễ khai mạc, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN đã bước vào phiên họp toàn thể. Các Bộ trưởng chia sẻ đánh giá tích cực về những kết quả hợp tác ASEAN đã đạt được trong bảy tháng đầu năm và khẳng định tiếp tục tập trung thực thi các cam kết của Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48, đẩy nhanh tiến độ triển khai xây dựng Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN và hiện thực hóa các ưu tiên của Năm Chủ tịch ASEAN 2026.
Đáng chú ý, Bộ trưởng Ngoại giao các nước ASEAN đều khẳng định ưu tiên hàng đầu hiện nay là bảo đảm ASEAN đoàn kết, tự cường, phát huy hiệu quả vai trò trung tâm trong mạng lưới quan hệ đối tác ngày càng thực chất và rộng mở. ASEAN cần nâng cao hiệu quả thực thi các kế hoạch và chương trình hợp tác, trước mắt là triển khai đồng bộ, toàn diện Tuyên bố của lãnh đạo cấp cao về ứng phó với khủng hoảng Trung Đông trên cả ba trụ cột, nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực, ổn định chuỗi cung ứng và hỗ trợ hiệu quả người dân.
Các Bộ trưởng cũng cam kết tiếp tục hỗ trợ Timor-Leste tăng cường hội nhập ASEAN. Về hướng phát triển quan hệ đối ngoại của ASEAN thời gian tới, các Bộ trưởng nhấn mạnh cần đồng thời làm sâu sắc hơn nữa quan hệ với các đối tác hiện có và mở rộng quan hệ với các đối tác tiềm năng. Theo đó, các Bộ trưởng nhất trí tiếp nhận Thổ Nhĩ Kỳ là nước Đối tác Đối thoại thứ 12 của ASEAN.
Phát biểu tại phiên họp, Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang chia sẻ các đánh giá và ưu tiên của ASEAN trong thời gian tới. Thứ trưởng cũng nêu 4 đề xuất của Việt Nam nhằm củng cố đoàn kết, tự cường và liên kết ASEAN. Thứ nhất, cần tiếp tục đề cao các nguyên tắc của ASEAN, tăng cường đối thoại, hợp tác để cùng ứng phó những thách thức chung. Thứ hai, cần thúc đẩy ASEAN hội nhập kinh tế sâu rộng hơn, tự cường hơn, cạnh tranh hơn, thông qua Khung an ninh kinh tế ASEAN nhằm tăng cường tự cường khu vực trước các biến động tương lai. Thứ ba, cần phát triển một ASEAN lấy con người làm trung tâm, khai thác thế mạnh “thống nhất trong đa dạng” và tăng cường hiểu biết lẫn nhau giữa người dân khu vực. Cuối cùng, cần củng cố tự chủ chiến lược và vai trò trung tâm của ASEAN, đặc biệt là trong bối cảnh cạnh tranh nước lớn ngày càng gay gắt, phức tạp.
* Chiều 21/7, các Bộ trưởng đã tham dự các phiên họp hẹp và phiên tham vấn không chính thức mở rộng về Myanmar. Trao đổi về tình hình thế giới và khu vực, hội nghị nhận định cục diện thế giới đang trải qua những biến động sâu rộng xuất phát từ sự phân mảnh địa chính trị và địa kinh tế, tái cấu trúc các chuỗi cung ứng và sự nổi lên của các thách thức an ninh phi truyền thống, gây ra nhiều nguy cơ cho hòa bình, an ninh khu vực và quốc tế, thách thức khả năng chống chịu của các nước.
Các Bộ trưởng đều nhấn mạnh tầm quan trọng của luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên hợp quốc và các cơ chế đa phương, đề cao vai trò của ASEAN và các cơ chế do ASEAN dẫn dắt trong thúc đẩy đối thoại, giải quyết khác biệt, xây dựng lòng tin và ứng phó với thách thức chung.
Về Biển Đông, nhiều nước ASEAN nhấn mạnh tầm quan trọng của tự do hàng hải và hàng không ở Biển Đông, tôn trọng luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS 1982). Trước những diễn biến đáng lo ngại của xung đột leo thang trở lại tại Trung Đông, các Bộ trưởng đã ra Tuyên bố chung, kêu gọi các bên kiềm chế, nỗ lực tìm kiếm giải pháp hòa bình, bảo vệ thường dân và các cơ sở hạ tầng dân sự, khôi phục tự do và an ninh, an toàn hàng hải qua Eo biển Hormuz.
Về vấn đề Myanmar, các Bộ trưởng tái khẳng định Myanmar luôn là một phần không thể tách rời của ASEAN, nhấn mạnh Đồng thuận 5 điểm tiếp tục là cơ sở chính định hướng nỗ lực của ASEAN. Hội nghị ghi nhận các diễn biến tích cực tại Myanmar và kết quả cuộc gặp không chính thức giữa các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN và Myanmar ngày 12/7, mong muốn Myanmar tiếp tục nỗ lực, có những tiến bộ cụ thể, thực chất trên thực địa.
Phát biểu tại các phiên họp, Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang nhấn mạnh ASEAN cần linh hoạt, thích ứng, chủ động tham gia định hình các thay đổi ở khu vực. Việt Nam ủng hộ ASEAN có cách tiếp cận linh hoạt hơn với Myanmar nhằm tăng cường can dự, thúc đẩy hòa giải, đối thoại bao trùm, đồng thời hỗ trợ Myanmar khắc phục khó khăn, xử lý các vấn đề kinh tế, xã hội cấp bách hiện nay.
Thứ trưởng đề cao tầm quan trọng của hòa bình, an ninh và ổn định, khẳng định ASEAN cần kiên trì lập trường nguyên tắc về Biển Đông, nhấn mạnh sự cần thiết phải tuân thủ luật pháp quốc tế, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982.
Việt Nam cam kết cùng các nước ASEAN tiếp tục thực hiện đầy đủ, hiệu quả Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC), cùng Trung Quốc nỗ lực để sớm hoàn tất đàm phán Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) hiệu lực, thực chất, và phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982.
* Ngày 22/7/2026, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN sẽ bước sang ngày làm việc thứ ba với tâm điểm là 11 cuộc họp với các Đối tác Đối thoại (Ấn Độ, Hoa Kỳ, Canada, Nga, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Australia, New Zealand, Anh, EU). Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung sẽ tham dự các cuộc họp này.
