Hội Chữ thập đỏ Việt Nam: Chủ động phòng ngừa, ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai

Đồng hành cùng người dân vượt qua thiên tai, bão lũ

Không chỉ hỗ trợ khẩn cấp khi thiên tai xảy ra, trong nhiều năm qua, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam luôn chủ động triển khai các hoạt động từ sớm nhằm giảm thiểu rủi ro ngay tại cộng đồng.

Hội đã tập trung phát triển lực lượng ứng phó thiên tai từ Trung ương đến cơ sở. Các đội được tập huấn chuyên sâu về đánh giá nhanh, sơ cấp cứu, kỹ năng cứu hộ cơ bản, hỗ trợ tâm lý và phân phối hàng cứu trợ. Đây là lực lượng nòng cốt, có khả năng phản ứng nhanh và hiệu quả tại hiện trường (một đội cấp Trung ương, 47 đội cấp tỉnh, 641 đội cấp xã).

Hội đã chủ động phương pháp tiếp cận dựa vào cộng đồng, nâng cao năng lực người dân trong phòng ngừa và tự bảo vệ, thông qua các hoạt động bao gồm: Tổ chức diễn tập, phát tờ rơi, ấn phẩm hướng dẫn kỹ năng ứng phó bão lũ, xây dựng các mô hình “Nhà an toàn”, hỗ trợ dự trữ lương thực, nước uống, thuốc men, phao cứu sinh tại cộng đồng…

Qua đó, góp phần cụ thể hoá Quyết định số 553/QĐ‑TTg ngày 6/4/2021 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Nâng cao nhận thức cộng đồng và Quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng đến năm 2030”, trong đó giao Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam phối hợp cùng với chính quyền và các tổ chức xã hội khác đẩy mạnh nhận thức cộng đồng, xây dựng năng lực ứng phó tại chỗ, từ đó hướng đến mục tiêu tạo ra một “cộng đồng có khả năng thích ứng và chủ động phòng ngừa thiên tai” đến năm 2030.

Ông Nguyễn Hải Anh, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký, Điều hành công việc của Hội Chữ thập đỏ Việt Nam cho biết, một trong những điểm nổi bật ở công tác phòng, chống thiên tai là việc triển khai mô hình “Hành động sớm dựa vào dự báo” - một cách tiếp cận mới và chủ động hơn với nắng nóng và bão lũ.

Khi thiên tai xảy ra, các cấp Hội triển khai cứu trợ khẩn cấp nhanh chóng, kịp thời và có hệ thống với các hoạt động, như: Đánh giá nhu cầu, phân phát lương thực, nước uống, bộ dụng cụ gia đình, chăn màn, dụng cụ sửa chữa nhà, hỗ trợ y tế, vệ sinh môi trường. Ngoài ra, Hội còn tích cực huy động nguồn lực từ cộng đồng trong nước thông qua các chiến dịch nhắn tin, ứng dụng Thiện nguyện, vận động doanh nghiệp, cá nhân hảo tâm, và tiếp nhận viện trợ quốc tế từ Hiệp hội Chữ thập đỏ – Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế (IFRC) và các Hội quốc gia.

“Không chỉ dừng lại ở cứu trợ khẩn cấp, hỗ trợ người dân tái thiết sau thiên tai cũng là nhiệm vụ có ý nghĩa lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, kịp thời và linh hoạt. Các cấp Hội Chữ thập đỏ Việt Nam đã và đang triển khai nhiều hình thức hỗ trợ nhằm giúp người dân ổn định cuộc sống một cách bền vững”, ông Nguyễn Hải Anh nhấn mạnh.

Trong đó, sau mỗi đợt thiên tai, các cấp Hội đều tổ chức đánh giá nhu cầu phục hồi của người dân, trên cơ sở đó xác định rõ đối tượng dễ bị tổn thương để triển khai các hoạt động hỗ trợ phù hợp và chú trọng triển khai các giải pháp phục hồi sinh kế.

Tại nhiều địa phương, người dân được hỗ trợ tiền mặt có điều kiện, cấp giống cây trồng, vật nuôi hoặc vốn vay nhỏ, giúp người dân khôi phục sản xuất, chuyển đổi sinh kế phù hợp hơn sau thiên tai, qua đó từng bước khôi phục thu nhập, ổn định cuộc sống.

Bên cạnh đó, Hội ưu tiên triển khai xây dựng và sửa chữa “Nhà an toàn phòng chống thiên tai” tại vùng chịu ảnh hưởng nặng nề do thiên tai. Hoạt động này được phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương nhằm xác định đúng đối tượng và giám sát chất lượng thi công.

Đồng thời, Hội tăng cường xây dựng năng lực cộng đồng qua tập huấn quản lý rủi ro thiên tai, lập kế hoạch sinh kế bền vững, kỹ năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Người dân được khuyến khích tham gia từ khâu lập kế hoạch đến triển khai, để mọi giải pháp đều gắn với thực tiễn địa phương.

Qua đó, thể hiện rõ vai trò, trách nhiệm và nỗ lực không ngừng nghỉ của Hội Chữ thập đỏ Việt Nam trong việc đồng hành cùng người dân cả nước vượt qua thiên tai, ổn định cuộc sống.

Từ ứng phó bị động sang chủ động phòng ngừa

Vừa qua, trước những thiệt hại nghiêm trọng do mưa lũ sau bão số 3 (Wipha) gây ra tại tỉnh Nghệ An, Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam đã triển khai hoạt động cứu trợ khẩn cấp nhằm kịp thời hỗ trợ các hộ gia đình bị ảnh hưởng.

Tham gia đoàn công tác đến thăm hỏi, động viên và hỗ trợ người dân vùng lũ tại Nghệ An, ông Trần Sỹ Pha, Trưởng ban Công tác xã hội – Quản lý thảm họa, Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam chia sẻ: "Cùng với cán bộ, tình nguyện viên Hội Chữ thập đỏ Nghệ An, tôi đã trực tiếp tham gia các hoạt động cứu trợ khẩn cấp: cấp phát tiền mặt, thùng hàng gia đình và các gói bột lọc nước cho người dân. Những hình ảnh hoang tàn sau lũ, những mái nhà đổ nát, nhiều khu vực bị cô lập hoàn toàn, thiếu điện, thiếu nước... khiến tôi vô cùng xót xa và đồng cảm sâu sắc với bà con vùng thiên tai".

“Tôi cũng rất xúc động và cảm kích trước tinh thần sẻ chia, chung tay hỗ trợ của cộng đồng – từ lực lượng công an, bộ đội, thanh niên, Mặt trận Tổ quốc đến các tổ chức, cá nhân, tình nguyện viên… đã không quản ngại khó khăn để đến với người dân lúc cấp bách nhất. Bên cạnh đó, tôi đánh giá cao tinh thần trách nhiệm, sự chủ động của đội ngũ cán bộ, hội viên, tình nguyện viên Hội Chữ thập đỏ tỉnh Nghệ An đã nhanh chóng huy động toàn bộ lực lượng tại chỗ để hỗ trợ người dân vùng lũ”, ông Trần Sỹ Pha bày tỏ.

Ông Trần Sỹ Pha cũng nhấn mạnh, thời gian tới, chúng tôi xác định phải đẩy mạnh các mô hình hành động sớm, cảnh báo sớm và ứng phó sớm để giảm thiểu thiệt hại ngay từ khi thiên tai chưa xảy ra. Đó sẽ là hướng đi bền vững và nhân văn hơn trong công tác phòng ngừa, ứng phó và phục hồi thảm họa của các Hội.

Có thể thấy, trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng, thời tiết cực đoan và thiên tai diễn biến bất thường, khó lường, dịch bệnh tiềm ẩn nguy cơ bùng phát trở lại, công tác phòng ngừa, ứng phó thảm họa đang đối mặt với nhiều thách thức mới. Điều đó đòi hỏi Hội Chữ thập đỏ Việt Nam cần phải có sự điều chỉnh mạnh mẽ về tổ chức lực lượng, kế hoạch hành động và phương thức triển khai phù hợp với thực tiễn từng địa phương.

Để chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm thiểu tác động của thiên tai, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội Chữ thập đỏ Việt Nam Nguyễn Hải Anh nhấn mạnh, Hội xác định nhiệm vụ đầu tiên và trước mắt là tập trung chỉ đạo rà soát, kiện toàn lực lượng ứng phó thảm họa, trọng tâm là các Đội ứng phó thảm họa các cấp, bảo đảm tinh gọn, hiệu quả, sẵn sàng triển khai tại thực địa.

Từ Trung ương đến các tỉnh, thành Hội được hướng dẫn điều chỉnh, bổ sung kế hoạch phòng ngừa, ứng phó theo địa bàn quản lý mới, lồng ghép nội dung này trong kế hoạch công tác hằng năm, phù hợp với đặc thù địa hình và mức độ rủi ro tại địa phương.

Về phương thức triển khai hoạt động, đẩy mạnh thực hiện phương châm “chuyển đổi từ ứng phó bị động sang chủ động phòng ngừa và hành động sớm”, nhằm nâng cao hiệu quả can thiệp và giảm thiểu rủi ro. Một trong những trọng tâm là nhân rộng mô hình “Hành động sớm dựa vào dự báo” (FbF), đặc biệt với các hiện tượng nắng nóng, bão lũ và mở rộng đối với các loại thiên tai khác – một phương pháp tiếp cận tiên tiến, cho phép triển khai các hoạt động phòng ngừa, hành động sớm trước khi thảm họa xảy ra.

“Hội tiếp tục củng cố hệ thống kho dự trữ chiến lược ở Hà Nội và các vùng trọng điểm, trang bị đầy đủ hàng hóa thiết yếu. Việc quản lý, vận hành kho được số hóa để bảo đảm sẵn sàng và hiệu quả khi xảy ra thảm họa. Tất cả những nỗ lực trên đều nhằm hướng tới mục tiêu giúp người dân chủ động, sẵn sàng và an toàn hơn trước thiên tai, dịch bệnh – đúng với vai trò nòng cốt, cầu nối, điều phối trong hoạt động nhân đạo mà Hội Chữ thập đỏ Việt Nam đã và đang đảm nhiệm”.

Bên cạnh đó, Phó Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ cũng lưu ý, khi triển khai cứu trợ bão lũ cần hướng tới mục tiêu cao nhất là bảo vệ tính mạng, sức khỏe và bảo đảm sự tôn trọng đối với con người, nhất là trong bối cảnh người dân đang chịu nhiều mất mát; bảo đảm an toàn tuyệt đối cho người đi cứu trợ cũng như người được cứu trợ.

Công tác đánh giá thiệt hại và nhu cầu được thực hiện sớm, chính xác và khách quan, từ đó bảo đảm hàng cứu trợ đến đúng người, đúng lúc, tránh lãng phí hoặc cung cấp hàng không phù hợp.

Việc phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương là nguyên tắc xuyên suốt. Chính quyền địa phương có vai trò chỉ đạo, điều phối tại chỗ, còn Hội cùng các tổ chức khác hỗ trợ trên tinh thần đồng hành, tránh chồng chéo, trùng lặp.

“Trong suốt quá trình cứu trợ và phục hồi sau thiên tai, các cấp Hội cần cố gắng tôn trọng phong tục, tập quán và văn hóa địa phương. Đồng thời, lắng nghe ý kiến người dân để điều chỉnh hoạt động sao cho phù hợp và hiệu quả hơn, quan tâm hoạt động truyền thông để vận động nguồn lực trong và ngoài nước”, ông Nguyễn Hải Anh chia sẻ.