Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo ngày càng tác động sâu rộng tới mọi lĩnh vực của đời sống, nhiều cơ sở giáo dục đã chủ động triển khai các mô hình đào tạo mới, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao, làm chủ công nghệ và đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên số.
Từ "học để biết" sang "học để làm chủ"
Trong bài phát biểu tại Đại hội đại biểu toàn quốc Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh lần thứ XIII ngày 25/6/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu xây dựng thế hệ thanh niên Việt Nam có khát vọng cống hiến, học tập suốt đời, làm chủ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, trong kỷ nguyên phát triển mới, tri thức, dữ liệu, khoa học công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực sẽ quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia. Vì vậy, thanh niên không chỉ học để có bằng cấp mà phải học để làm chủ công nghệ, làm chủ tương lai và phụng sự đất nước.
Định hướng này tiếp nối tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cũng như Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Điểm gặp nhau của các chủ trương lớn là yêu cầu đổi mới căn bản cách chuẩn bị nguồn nhân lực: chuyển từ truyền thụ tri thức sang phát triển năng lực, phẩm chất; từ học để biết sang học để làm chủ công nghệ, sáng tạo giá trị mới và giải quyết các bài toán phát triển của đất nước.
Đây cũng chính là yêu cầu đặt ra đối với hệ thống giáo dục Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Giáo dục không chỉ trang bị kiến thức mà cần hình thành năng lực số, tư duy đổi mới sáng tạo và khả năng thích ứng với những biến đổi rất nhanh của khoa học công nghệ. Muốn vậy, cùng với đổi mới chương trình, phương pháp dạy học và quản trị nhà trường, việc xây dựng các mô hình thực tiễn để hiện thực hóa chủ trương của Đảng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Người thầy đổi mới để người học làm chủ công nghệ
Thực tiễn thời gian qua cho thấy nhiều cơ sở giáo dục đã chủ động ứng dụng AI theo hướng lấy người học làm trung tâm.
Tại Trường trung học phổ thông FPT Tây Hà Nội (Hà Nội), giáo viên Ngữ văn Nguyễn Thị Thu Hường đã xây dựng trợ giảng AI trên nền tảng Coze AI nhằm hỗ trợ học sinh trong quá trình học tập. Công cụ này không thay thế giáo viên mà giúp học sinh được phản hồi nhanh hơn, đồng thời để giáo viên có thêm thời gian tập trung vào những hoạt động mang tính sư phạm như hướng dẫn phương pháp học, phát triển tư duy phản biện và đồng hành với từng học sinh.
Đây không phải là trường hợp cá biệt. Tại nhiều cơ sở giáo dục, đội ngũ giáo viên đang từng bước được bồi dưỡng năng lực số, ứng dụng AI trong thiết kế bài giảng, xây dựng học liệu, đánh giá người học và tổ chức các hoạt động học tập theo hướng cá nhân hóa. Riêng trong hệ thống giáo dục của FPT, việc đào tạo giáo viên ứng dụng AI được triển khai đồng bộ ở nhiều cấp học, góp phần giảm đáng kể thời gian dành cho các công việc hành chính, qua đó tăng thời lượng tương tác trực tiếp giữa giáo viên và người học.
Những mô hình này cho thấy AI không làm thay đổi bản chất của nghề giáo mà góp phần nâng cao hiệu quả thực hiện sứ mệnh của người thầy: truyền cảm hứng, phát triển năng lực và bồi dưỡng nhân cách cho thế hệ trẻ.
Học đi đôi với hành động, đào tạo gắn với yêu cầu phát triển đất nước
Nếu AI đang thay đổi phương pháp dạy và học thì yêu cầu lớn hơn là chuẩn bị nguồn nhân lực đáp ứng những nhiệm vụ phát triển mới của quốc gia.
Tinh thần này đang được cụ thể hóa thông qua nhiều mô hình đào tạo gắn với thực tiễn. Một trong những thí dụ là chương trình Kỹ sư 57 do Trường Đại học FPT triển khai, nhằm hình thành lực lượng dự bị chiến lược tham gia thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW. Sinh viên không chỉ được đào tạo chuyên sâu về công nghệ thông tin mà còn được bổ sung kiến thức về quản lý nhà nước, chuyển đổi số, dữ liệu và an toàn thông tin.
Đầu năm 2026, các nhóm sinh viên của chương trình đã trực tiếp tham gia hỗ trợ nhiều địa phương tại tỉnh Quảng Ninh, xã Sơn Tây và xã Vân Đình (Hà Nội) triển khai chuẩn hóa dữ liệu, xây dựng chatbot, hỗ trợ vận hành chính quyền số và các nhiệm vụ chuyển đổi số ở cơ sở. Qua đó, sinh viên được rèn luyện trong môi trường thực tiễn, đồng thời góp phần giải quyết những yêu cầu cụ thể của địa phương.
Cách tiếp cận này phù hợp tinh thần Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh tại Đại hội Đoàn: Thanh niên phải tiên phong đảm nhận việc khó, việc mới, tham gia chuyển đổi số cộng đồng và đưa tri thức vào phục vụ phát triển đất nước.
Chủ động chuẩn bị nhân lực cho các công nghệ chiến lược
Bên cạnh chuyển đổi số, yêu cầu phát triển nguồn nhân lực cho các lĩnh vực công nghệ chiến lược cũng đang đặt ra cấp thiết.
Triển khai các chủ trương của Đảng và Chính phủ, nhiều cơ sở giáo dục đại học đã chủ động mở mới hoặc mở rộng đào tạo các ngành trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, an toàn thông tin, thiết kế vi mạch bán dẫn và nhiều lĩnh vực công nghệ lõi khác.
Trong đó, Trường Đại học FPT đã phát triển các chương trình đào tạo về AI, khoa học dữ liệu, công nghệ phần mềm ô-tô số, UAV và thiết kế vi mạch bán dẫn; đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế với các đối tác tại Hoa Kỳ, Đài Loan (Trung Quốc) và nhiều quốc gia có thế mạnh về công nghệ nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, từng bước đáp ứng nhu cầu nhân lực cho các lĩnh vực được xác định trong danh mục công nghệ chiến lược của quốc gia.
Đến nay, hệ thống đào tạo của FPT có hơn 3.300 sinh viên theo học lĩnh vực thiết kế vi mạch bán dẫn, cho thấy xu hướng dịch chuyển mạnh mẽ của người học đối với các ngành công nghệ chiến lược cũng như nỗ lực của cơ sở đào tạo trong việc chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển đất nước.
Việc doanh nghiệp giáo dục chủ động đầu tư vào các lĩnh vực này không chỉ góp phần đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động mà còn tạo thêm nguồn lực xã hội cùng Nhà nước thực hiện mục tiêu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị quyết số 71-NQ/TW.
Đổi mới giáo dục để chuẩn bị con người cho kỷ nguyên mới
Từ những mô hình đang được triển khai có thể thấy, đổi mới giáo dục trong kỷ nguyên AI không đơn thuần là đưa thêm công nghệ vào lớp học, mà là đổi mới toàn diện phương pháp dạy học, phương thức quản trị và cách chuẩn bị nguồn nhân lực cho tương lai.
Khi người thầy chủ động đổi mới, nhà trường chủ động chuyển đổi và người học được tạo điều kiện làm chủ công nghệ thông qua những trải nghiệm thực tiễn, giáo dục sẽ thực sự trở thành động lực phát triển đất nước.
Đó cũng chính là con đường để hiện thực hóa yêu cầu mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đặt ra: Xây dựng thế hệ thanh niên Việt Nam học thật, làm thật, làm chủ khoa học công nghệ, biến tri thức thành năng lực, biến năng lực thành sản phẩm và đóng góp thiết thực vào sự nghiệp phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong kỷ nguyên số.
