Hoàn thiện Luật Tín ngưỡng, tôn giáo: Bảo đảm quyền tự do và thích ứng với không gian số

Dự thảo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) đã tạo hành lang pháp lý đồng bộ

Thảo luận tại hội trường, các đại biểu đánh giá, dự thảo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) đã tạo hành lang pháp lý đồng bộ, góp phần bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, củng cố khối đại đoàn kết và phù hợp thông lệ quốc tế. Các đại biểu thống nhất cao với dự thảo, đồng thời đề nghị tiếp tục hoàn thiện theo hướng: bảo đảm thực chất hơn quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo; tạo điều kiện để các tổ chức tôn giáo phát huy vai trò, đóng góp vào phát triển xã hội; hoàn thiện quy định pháp luật theo hướng minh bạch, khả thi, cải cách thủ tục hành chính.

Đề nghị cần bổ sung quy định về quản lý hoạt động tôn giáo trên không gian mạng, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số; đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Đánh giá dự thảo luật đã bổ sung quy định về hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; cải cách thủ tục hành chính và thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo, Hòa thượng Thích Thanh Quyết (Đoàn Quảng Ninh) phát biểu, để các giá trị tốt đẹp của các tôn giáo thực sự trở thành nguồn lực nội sinh cho sự phát triển của đất nước, đề nghị tiếp tục thể chế hóa rõ hơn cơ chế khuyến khích, phát huy nguồn lực của tín ngưỡng, tôn giáo trong đời sống xã hội, nhất là trong các lĩnh vực an sinh xã hội, nhân đạo từ thiện, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, đặc biệt trong giáo dục đạo đức nói chung và giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ hiện nay nói riêng.

Để bảo đảm hài hòa giữa quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo và yêu cầu giữ vững an ninh, trật tự xã hội, đại biểu đề nghị cần làm rõ hơn nội hàm, ranh giới và tiêu chí nhận diện giữa quyền tự do tín ngưỡng với các hành vi lợi dụng tôn giáo để xuyên tạc, kích động, chia rẽ, nhằm bảo đảm áp dụng thống nhất, tránh cách hiểu khác nhau.

Đánh giá về nội dung đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương, đặc biệt là cấp tỉnh và cấp cơ sở trong quản lý hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo, đại biểu này cho rằng, để bảo đảm tổ chức thực hiện đồng bộ, hiệu quả và thống nhất, cần tiếp tục rà soát, bảo đảm sự tương thích giữa thẩm quyền được phân cấp với điều kiện thực thi, nhất là về năng lực, nguồn lực và cơ chế phối hợp ở cơ sở, qua đó hạn chế phát sinh những vấn đề phức tạp trong thực tiễn.

Đại biểu cũng đề xuất để bảo đảm tính minh bạch, dễ thực hiện và thống nhất trong áp dụng pháp luật, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định theo hướng rõ ràng, đồng bộ giữa các địa phương, qua đó hạn chế phát sinh cách hiểu và cách thực hiện khác nhau, đồng thời vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước chặt chẽ, hiệu quả.

Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm (Đoàn thành phố Hà Nội) đánh giá, dự thảo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) đã tạo hành lang pháp lý đồng bộ, góp phần bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, củng cố khối đại đoàn kết và phù hợp thông lệ quốc tế.

Đại biểu thống nhất cao với dự thảo, đồng thời đề nghị tiếp tục hoàn thiện theo hướng: bảo đảm thực chất hơn quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo; tạo điều kiện để các tổ chức tôn giáo phát huy vai trò, đóng góp vào phát triển xã hội; hoàn thiện quy định pháp luật theo hướng minh bạch, khả thi, cải cách thủ tục hành chính.

Bên cạnh đó, cần bổ sung quy định về quản lý hoạt động tôn giáo trên không gian mạng, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số; đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Trên cơ sở đó, đại biểu bày tỏ sự nhất trí và đề nghị Quốc hội xem xét thông qua dự luật.

Tạo ra một môi trường số lành mạnh cho cộng đồng tôn giáo

Phát biểu tại hội trường, đại biểu Hoàng Thị Thanh Thúy (Đoàn Tây Ninh) đã có nhiều góp ý cho dự thảo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi). Theo đại biểu, việc sửa luật lần này không phải là để thắt chặt hay hạn chế quyền tự do tín ngưỡng, mà là để tạo ra một môi trường số lành mạnh cho cộng đồng tôn giáo. Không gian mạng đã trở thành cơ sở tín ngưỡng, cơ sở tôn giáo thứ hai của hàng triệu tín đồ.

Theo báo cáo của Ban Tôn giáo Chính phủ, các hoạt động truyền đạo trực tiếp, giảng pháp qua mạng xã hội, thực hành nghi lễ trực tuyến đã trở nên phổ biến. Việc bổ sung Luật hiện hành quy định hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng là bước bù đắp khoảng trống pháp lý giữa luật và đời sống số.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị bổ sung vào điều 8 quy định về định danh, xác thực tài khoản của các tổ chức, cá nhân tôn giáo khi thực hiện hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng. Cụ thể, cá nhân, tổ chức khi hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng phải thực hiện định danh, xác thực tài khoản tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Theo đại biểu, điều này không phải là hạn chế quyền tự do, mà là để bảo vệ tính chính danh, giúp cơ quan quản lý nhà nước thuận lợi hơn, và quan trọng hơn là giúp tín đồ phân biệt được nguồn chính thống, đặt niềm tin đúng chỗ, bảo vệ uy tín của các tổ chức tôn giáo chân chính, cũng là bảo vệ an ninh văn hóa của quốc gia.

Tại điều 50 về hoạt động xuất bản, sản xuất, xuất khẩu, nhập khẩu văn hóa phẩm, quy định này hoàn toàn phù hợp với nhu cầu thực tế của hoạt động tôn giáo. Tuy nhiên, quy định còn chung chung, chỉ dẫn chiếu thực hiện theo quy định pháp luật về xuất bản và quy định pháp luật khác là chưa đủ, chưa gắn với đặc thù hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo.

Theo đại biểu, cần quy định rõ các hoạt động xuất bản, sản xuất, xuất khẩu, nhập khẩu văn hóa phẩm của tổ chức tôn giáo, tổ chức tôn giáo trực thuộc nhằm mục đích phục vụ tôn giáo, không vì mục tiêu lợi nhuận. Điều này quan trọng nhằm bảo đảm tương thích với Điều 27 của dự thảo về tư cách pháp nhân phi thương mại của tổ chức tôn giáo, tổ chức tôn giáo trực thuộc, ngăn chặn việc lợi dụng hoạt động này để thương mại hóa hoặc tư lợi, làm mất đi bản chất thuần túy của tín ngưỡng, tôn giáo.

Đại biểu kiến nghị làm rõ thêm tại Điều 50 như sau: tổ chức tôn giáo, tổ chức tôn giáo trực thuộc được thực hiện xuất bản kinh sách, sản phẩm khác về tín ngưỡng, tôn giáo; sản xuất, xuất khẩu, nhập khẩu văn hóa phẩm, đồ dùng tôn giáo, chỉ phục vụ mục đích hoạt động tôn giáo, không vì mục tiêu lợi nhuận và thực hiện theo quy định của pháp luật về xuất bản và pháp luật có liên quan.

“Tôi kiến nghị cần có lộ trình hỗ trợ, hướng dẫn các tổ chức tôn giáo chuyển đổi số đồng bộ, giúp thích ứng với thời đại mới, đồng thời là giải pháp căn cơ để Nhà nước thiết lập ‘lá chắn’ vững chắc, ngăn chặn hiệu quả các hoạt động lợi dụng tâm linh trên không gian mạng”, đại biểu Thanh Thúy nói.

Đồng tình cao với việc lần đầu tiên dự thảo luật bổ sung quy định về hoạt động tín ngưỡng tôn giáo trên không gian mạng, thể hiện sự bắt kịp với thực tiễn phát triển của xã hội số, Hòa thượng Thích Thanh Quyết (Đoàn Quảng Ninh) phát biểu, để bảo đảm tính khả thi và hiệu quả trong thực tiễn, cần tiếp tục cụ thể hóa rõ hơn tiêu chí nhận diện hành vi vi phạm và quy trình phối hợp giữa các chủ thể liên quan, đặc biệt trong việc phát hiện, ngăn chặn và xử lý các nội dung vi phạm trên nền tảng số có yếu tố xuyên biên giới.

Yêu cầu quản lý hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng chặt chẽ

Theo đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp), trong thời gian qua đã có nhiều trường hợp lợi dụng tôn giáo để xuyên tạc đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Có trường hợp sử dụng công nghệ AI để tạo hình ảnh, giọng nói, chữ viết nhằm bôi nhọ, nói xấu tổ chức, cá nhân tôn giáo, hoặc công kích những trường hợp bị phê bình do vi phạm giới cấm trong tôn giáo.

Do đó, đại biểu đề nghị cần quy định rõ ràng, chặt chẽ hơn đối với hoạt động trên không gian mạng. Cần yêu cầu phải đăng ký, xác thực đối với tổ chức, cá nhân hoạt động. Những trường hợp không đăng ký mà hoạt động thì phải xử lý nghiêm. Đây là việc bảo vệ đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo; bảo vệ quyền lợi, uy tín của các tổ chức, cá nhân tôn giáo.

Đại biểu đề nghị: “Đối với lĩnh vực tôn giáo nên phân cấp chủ yếu cho UBND cấp tỉnh. Cấp tỉnh tùy theo đặc thù từng địa bàn mà sẽ phân quyền, ủy quyền lại cho cấp xã. Đại biểu cũng đề nghị hoạt động tín ngưỡng ngoài cơ sở tôn giáo cần được quản lý chặt chẽ, phải có xin phép rõ ràng để chính quyền địa phương nắm, phối hợp quản lý”.

Phân tích thực tế việc lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo để trục lợi khi thời gian qua đã có những trường hợp vận động quyên góp trên mạng xã hội như Facebook, Zalo… với danh nghĩa từ thiện, hỗ trợ người khó khăn, đại biểu này cho rằng cần quy định rõ ràng việc vận động, tiếp nhận và sử dụng các nguồn tài trợ, bảo đảm công khai, minh bạch.

Thượng tọa Lý Minh Đức (Đoàn Cần Thơ) cũng đề nghị để quản lý hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng cần xây dựng hệ thống điện tử cho các tổ chức tôn giáo. Mỗi cơ sở tôn giáo phải được cấp một mã định danh chính thức trong hệ thống quản lý, qua đó giúp phân biệt rõ giữa các tổ chức tôn giáo chính thống và các tổ chức tôn giáo khác.

Về quản lý, sử dụng tài sản của cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo, đại biểu Lý Minh Đức đề nghị Chính phủ bổ sung nội dung về số hóa các tài liệu tôn giáo, lưu trữ, bảo tồn, tránh mất mát dữ liệu do thiên tai. Khi các kinh sách, tư liệu được số hóa sẽ giúp cộng đồng dễ dàng tiếp cận, đặc biệt là thế hệ trẻ, qua đó góp phần lan tỏa các giá trị đạo đức, triết lý tốt đẹp của tôn giáo trong đời sống xã hội.

Quản lý, sử dụng tài sản của cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo

Một vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm trước những bất cập trong thực tiễn hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo là về quản lý, sử dụng tài sản của cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo.

Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp) phân tích, hiện nay có tình trạng kết hợp hoạt động tâm linh với du lịch. Thí dụ như việc bán vé tham quan các cơ sở tâm linh, vậy nguồn thu này do Nhà nước quản lý hay cơ sở tôn giáo quản lý, cần phân định rõ ràng. Đại biểu cho rằng, Nhà nước không quản lý tiền công đức của tôn giáo, nhưng đối với các hoạt động có yếu tố dịch vụ như bán vé thì cần phân định cụ thể để tránh những bất cập đã xảy ra.

Đại biểu cũng đề nghị cần quy định rõ ràng, minh bạch tiền công đức, như thùng công đức tại các cơ sở thờ tự, để tránh việc sử dụng không đúng mục đích, dẫn đến những hệ lụy không tốt.

Về nội dung này, đại biểu Hoàng Thị Thanh Thúy (Đoàn Tây Ninh) cũng cho biết, Điều 18 của dự thảo có quy định về quản lý, sử dụng các khoản thu từ lễ hội tín ngưỡng nhưng vẫn còn khoảng trống trong cơ chế công khai, minh bạch về tài chính của tổ chức tôn giáo.

Nhận định đây là nguồn thu rất lớn và cũng là nguyên nhân phát sinh nhiều vấn đề, nhất là các nguồn tài trợ từ nước ngoài, quyên góp qua tài khoản cá nhân của các “thầy mạng”, đang diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ rửa tiền hoặc lừa đảo, đại biểu Hoàng Thị Thanh Thúy kiến nghị bổ sung quy định tại Điều 18 về nguyên tắc quản lý, theo đó các tổ chức tôn giáo, tổ chức tôn giáo trực thuộc khi vận động quyên góp trên không gian mạng bắt buộc phải sử dụng tài khoản ngân hàng đã đăng ký với cơ quan có thẩm quyền. Việc này nhằm mục đích minh bạch quản lý tài sản, giúp cơ quan nhà nước kiểm soát dòng tiền đúng mục đích tôn giáo, đồng thời giúp tín đồ đối chiếu, tránh bị lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Đồng thời, đại biểu đề nghị bổ sung tại Điều 52 về tài sản số, quyền sở hữu nền tảng truyền thông và các khoản đóng góp qua phương tiện điện tử phải được đăng ký, quản lý tập trung dưới danh nghĩa tổ chức tôn giáo hoặc tổ chức tôn giáo trực thuộc. Việc thu chi phải có hội đồng giám sát do tổ chức tôn giáo thành lập, bảo đảm minh bạch, tách bạch hoàn toàn với tài sản cá nhân của người đại diện.

Về nội dung này, Hòa thượng Thích Thanh Quyết (Đoàn Quảng Ninh) cũng đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định cụ thể về nguyên tắc quản lý tài sản của các cơ sở tín ngưỡng, tổ chức tôn giáo, đặc biệt là quản lý tiền công đức theo hướng công khai, minh bạch, chặt chẽ và bình đẳng giữa các tôn giáo, sử dụng đúng mục đích, phòng ngừa thất thoát, tiêu cực, vì đây là vấn đề nhạy cảm, được xã hội đặc biệt quan tâm.

Các ý kiến tại nghị trường đều thống nhất rằng, cùng với việc bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, cần thiết lập các cơ chế quản lý minh bạch, khả thi và phù hợp với chuyển đổi số, qua đó vừa phát huy giá trị tốt đẹp của tôn giáo, vừa giữ vững an ninh, trật tự xã hội.

Trên cơ sở các ý kiến phát biểu của đại biểu, báo cáo thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội và ý kiến kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Bộ trưởng Dân tộc và Tôn giáo Nguyễn Đình Khang cho biết, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đã phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan để tiếp thu, giải trình, chỉnh lý và hoàn thiện dự thảo luật. Những vấn đề lớn đã được báo cáo cấp có thẩm quyền, thể hiện tinh thần nghiêm túc, cầu thị và thận trọng trong quá trình xây dựng luật. Bộ Dân tộc và Tôn giáo xin tiếp thu đầy đủ các ý kiến của các đại biểu Quốc hội trong phiên thảo luận chiều nay và sẽ tiếp tục phối hợp Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội để hoàn thiện dự thảo luật.