Hiệu quả từ nỗ lực phục hồi
Trong những ngày đầu tháng tư, Vườn quốc gia Tràm Chim đón nhận tin vui khi đàn bồ nông chân xám sau 6 năm vắng bóng đã quay trở lại đây. Đàn bồ nông này thường xuyên xuất hiện tại khu A1, phân khu bảo tồn nghiêm ngặt của Vườn và một số khu vực khác của Vườn.
Theo Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn thiên nhiên (WWF) tại Việt Nam, việc bồ nông chân xám xuất hiện trở lại là tín hiệu đáng mừng bởi cảnh quan-môi trường sinh thái tại đây đang được phục hồi tốt.
Ngoài ra, các loài như: Cà kheo, vịt mồng, le khoang cổ, giang sen và nhiều loài chim di cư khác đã chọn Vườn quốc gia Tràm Chim làm điểm dừng chân, sinh sản. Đặc biệt, trong năm 2024, Vườn quốc gia Tràm Chim đã “chào đón” 7 cá thể sếu đầu đỏ quay trở về. Đây là một tín hiệu đáng mừng cho Đề án bảo tồn và phát triển sếu đầu đỏ.
Hệ sinh thái thủy sinh dưới nước cũng có những chuyển biến rõ rệt khi mùa nước nổi vừa qua, các loài thủy sinh đặc trưng của Đồng Tháp Mười xưa như: Hoa nhĩ cán tím, nhĩ cán vàng (rong trứng), hoa súng trắng đã xuất hiện trở lại nhiều hơn.
Thời gian qua, công tác cải tạo sinh cảnh tại Vườn quốc gia Tràm Chim đã được chú trọng thực hiện, như: Dọn lớp thực bì, cày trục để làm thoáng không gian, tạo độ mở cho tầm nhìn, qua đó tạo những chiếc ao có độ dốc thoải (nghiêng nhẹ), nhiều tôm cá, giúp chim dễ dàng săn mồi; đắp gò đất cạn để tạo chỗ nghỉ ngơi, giúp chim thong dong tắm nắng và quan sát.
Ông Đoàn Văn Nhanh, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn và Hợp tác quốc tế, Vườn quốc gia Tràm Chim cho biết: Dưới sự bảo vệ của người dân chung quanh vùng đệm Vườn quốc gia, những cánh chim dần xuất hiện trở lại và ngày càng nhiều hơn. Đây là bằng chứng cho hiệu quả ban đầu của các nỗ lực phục hồi sinh cảnh và bảo tồn hệ sinh thái tại Vườn quốc gia Tràm Chim. Chính sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế và cộng đồng địa phương đã có tác động tích cực trong công tác bảo tồn, phục hồi hệ sinh thái tại Vườn quốc gia.
Giải pháp bền vững
Vườn quốc gia Tràm Chim là mẫu chuẩn sinh thái đất ngập nước tiêu biểu của vùng Đồng Tháp Mười. Vườn là một trong những nơi có tầm quan trọng về sinh thái và đa dạng sinh học với tổng diện tích vùng lõi 7.313ha. Hệ sinh thái tại Tràm Chim gồm đồng cỏ ngập nước theo mùa, các loài thực vật bản địa như năng kim, lúa ma và rừng tràm, tạo nên sinh cảnh đặc biệt phù hợp cho các loài chim nước cư trú và kiếm ăn.
Việc phục hồi hệ sinh thái tại Vườn quốc gia Tràm Chim-vùng đất ngập nước (khu Ramsar) thứ 2000 của thế giới không chỉ có ý nghĩa về mặt khoa học, mà còn mang lại những giá trị tinh thần, văn hóa to lớn.
Chia sẻ về kết quả phục hồi hệ sinh thái tại Vườn quốc gia Tràm Chim hơn 2 năm qua, ông Đoàn Văn Nhanh, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn và Hợp tác quốc tế, Vườn quốc gia Tràm Chim cho biết: “Trong hơn hai năm qua, bằng nhiều giải pháp đồng bộ, chúng tôi đã phục hồi quần xã năng kim được gần 100ha ở khu vực vùng lõi Vườn quốc gia Tràm Chim. Đây là tiền đề quan trọng cho việc chủ động chuẩn bị nguồn thức ăn thiên nhiên ưa thích cho sếu đầu đỏ”.
Để đạt được kết quả này, Vườn đã thực hiện nhiều biện pháp khoa học. Đầu tiên, Vườn đã tiến hành đốt chủ động để giải quyết lớp thực bì dày cộm. Sau đó, Vườn cho cày xới nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho năng kim phát triển, đồng thời kiểm soát độ pH của đất.
Tuy nhiên, yếu tố then chốt nhất chính là việc điều tiết mực nước hợp lý theo từng mùa (những năm trước, hệ sinh thái nơi đây bị ảnh hưởng bởi công tác điều tiết nước không phù hợp). Bên cạnh thảm năng kim, hệ sinh thái rừng tràm cũng đang hồi sinh mạnh mẽ. Chúng tôi trở lại khu A1, nơi từng xảy ra đám cháy vào tháng 6/2024. Bên cạnh những cây tràm cháy đen, rất nhiều cây tràm non đã vươn mình mạnh mẽ.
Sự thay đổi của hệ thực vật đặc hữu tại Vườn quốc gia Tràm Chim cho thấy việc quản lý nước tại đây đang đi đúng hướng, giúp các loài thực vật bản địa phục hồi và phát triển một cách tự nhiên.
Vườn xác định quản lý thủy văn thích ứng với điều kiện tự nhiên là vấn đề hết sức quan trọng. Do đó, Phó Giám đốc Vườn quốc gia Tràm Chim Bùi Thanh Phong cho biết, thời gian tới, căn cứ vào cơ sở khuyến nghị của các nhà khoa học, Vườn sẽ tiếp tục điều tiết mực nước phù hợp nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho động thực vật phát triển.
Phục hồi và bảo vệ hệ sinh thái nguyên thủy của vùng Đồng Tháp Mười xưa, thời gian qua, chính quyền tỉnh Đồng Tháp cùng cộng đồng, doanh nghiệp, các tổ chức xã hội đã đồng lòng, nỗ lực trong việc bảo tồn “lá phổi xanh” của quê hương.
Mới đây, tại Vườn quốc gia Tràm Chim, Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn thiên nhiên (WWF) tại Việt Nam đã phối hợp Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp chính thức khởi động giai đoạn 2 của dự án “Giải pháp thuận thiên thích ứng với biến đổi khí hậu tại Đồng bằng sông Cửu Long”, trong đó có tỉnh Đồng Tháp. Sự kiện đánh dấu bước chuyển quan trọng từ thí điểm sang nhân rộng các mô hình thích ứng với khí hậu dựa vào thiên nhiên.
Giai đoạn 1 của dự án đã triển khai thí điểm nhiều mô hình sinh kế “thuận theo con nước”. Kết quả cho thấy sự kết hợp hài hòa giữa phục hồi hệ sinh thái và phát triển kinh tế hoàn toàn khả thi. Các mô hình đã giúp đất ngập nước tự phục hồi.
Giai đoạn 2 của dự án, triển khai đến năm 2029, tập trung mở rộng các mô hình đã chứng minh hiệu quả, hướng tới phục hồi hệ sinh thái đất ngập nước ở quy mô cảnh quan. Trọng tâm là hỗ trợ các cộng đồng dễ bị tổn thương tại vùng đệm của Khu bảo tồn đất ngập nước Láng Sen (tỉnh Tây Ninh) và Vườn quốc gia Tràm Chim.
Tỉnh Đồng Tháp đang đứng trước những thách thức từ biến đổi khí hậu, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất và đời sống người dân. Trong bối cảnh đó, cách tiếp cận “thuận thiên” phát triển hài hòa với tự nhiên, được xác định là hướng đi tất yếu và lâu dài của địa phương này.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Tháp Nguyễn Phước Thiện cho biết, dự án “Giải pháp thuận thiên thích ứng với biến đổi khí hậu tại Đồng bằng sông Cửu Long” không chỉ mang ý nghĩa về mặt kỹ thuật, mà còn góp phần nâng cao năng lực thích ứng cho cộng đồng, nhất là những người chịu tác động trực tiếp của biến đổi khí hậu. Đồng thời, dự án thể hiện rõ cách tiếp cận gắn kết giữa bảo tồn và phát triển, giữa sinh kế và hệ sinh thái.
