Nghệ An có diện tích tự nhiên đứng thứ 4, quy mô dân số đứng thứ 10 cả nước. Toàn tỉnh hiện có hơn 3,4 triệu người, trong đó khu vực nông chiếm hơn 82%.
Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025 đã nhận được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Tỉnh ủy, UBND tỉnh, HĐND tỉnh, Mặt trận Tổ quốc, sự đồng thuận, hưởng ứng tích cực của mọi tầng lớp nhân dân. Nhận thức của các cấp ủy Đảng, chính quyền và người dân được nâng lên và chuyển biến rõ rệt. Mục tiêu giảm nghèo trở thành nhiệm vụ, chỉ tiêu quan trọng trong lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành của các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương. UBND các cấp, các sở, ban, ngành liên quan triển khai thực hiện quyết liệt, đồng bộ; tập trung xây dựng, trình cấp có thẩm quyền hoặc theo thẩm quyền ban hành văn bản quản lý điều hành làm cơ sở triển khai, tổ chức thực hiện Chương trình bảo đảm quy định. Công tác quản lý điều hành kịp thời, linh hoạt trên cơ sở tình hình thực tiễn của từng địa phương.
Để triển khai Chương trình, UBND tỉnh đã trình HĐND tỉnh ban hành 16 Nghị quyết để tổ chức thực hiện; ban hành theo thẩm quyền: 38 Quyết định, 13 Kế hoạch và các văn bản hướng dẫn, chỉ đạo, báo cáo kết quả thực hiện theo quy định. Công tác tham mưu, ban hành văn bản chỉ đạo, hướng dẫn thực hiện được triển khai kịp thời, đầy đủ và đồng bộ. Đến nay, tỉnh đã hình thành khung văn bản điều hành thống nhất từ tỉnh đến cơ sở, làm cơ sở pháp lý quan trọng để các địa phương, đơn vị chủ động tổ chức thực hiện Chương trình hiệu quả. Thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, các xã, phường đã thành lập, kiện toàn lại Ban Chỉ đạo các chương trình mục tiêu quốc gia do Chủ tịch UBND làm Trưởng ban để tổ chức thực hiện các Chương trình trên địa bàn.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phùng Thành Vinh cho biết, UBND tỉnh đã phân công nhiệm vụ, trách nhiệm cụ thể cho các ngành chủ trì thực hiện các nội dung, tiểu dự án, dự án thành phần của Chương trình, tránh chồng chéo, góp phần tăng hiệu quả lồng ghép, phát huy tác động cộng hưởng của các chương trình trên cùng địa bàn. Ban Chỉ đạo các cấp đã lãnh đạo, triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025 đồng bộ, ban hành các văn bản chỉ đạo, đôn đốc đẩy nhanh tiến độ thực hiện, giao kế hoạch vốn và giải ngân. Chính quyền địa phương cấp cơ sở và các đơn vị có liên quan duy trì cơ chế phối hợp thường xuyên, trao đổi, giải quyết kịp thời khó khăn, vướng mắc hoặc đề xuất cấp trên những vấn đề vượt quá thẩm quyền. Công tác truyền thông, kiểm tra, giám sát được tăng cường, góp phần kịp thời chấn chỉnh những hạn chế, nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi và trách nhiệm trong quá trình rà soát; khuyến khích tham gia giám sát, bình xét công khai, trung thực và phản hồi kịp thời khi phát hiện thiếu minh bạch.
Trong giai đoạn 2021-2025, tỉnh đã triển khai nghiêm túc việc rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo theo quy định. Hằng năm, UBND tỉnh Nghệ An ban hành kế hoạch, tổ chức tập huấn cho Ban Chỉ đạo các cấp, bảo đảm công tác rà soát đồng bộ, đúng quy trình. Cuối năm 2021, toàn tỉnh có 66.673 hộ nghèo (chiếm 7,8%) và 56.289 hộ cận nghèo (6,59%), riêng vùng miền núi chiếm tới 17,24%. Đến cuối năm 2024, số hộ nghèo giảm còn 36.703 hộ (4,16%), hộ cận nghèo còn 47.838 hộ (5,42%), trong đó miền núi còn 10,35%. So với năm 2021, tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh giảm 3,64% (bình quân 1,21%/năm), miền núi giảm 6,89% (bình quân 2,29%/năm), đều đạt kế hoạch. Ước đến cuối năm 2025, tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh còn 3,13%, miền núi còn 8,66%, tương ứng mức giảm 4,64% và 8,58% so với đầu kỳ, bình quân hằng năm đạt 1,16% và 2,15%, đạt mục tiêu đề ra.
Kết quả thực hiện các dự án, tiểu dự án của Chương trình: Hỗ trợ đầu tư phát triển hạ tầng kinh tế-xã hội các huyện nghèo, Đa dạng hóa sinh kế, phát triển mô hình giảm nghèo, Hỗ trợ phát triển sản xuất, cải thiện dinh dưỡng, Phát triển giáo dục nghề nghiệp, việc làm bền vững, Hỗ trợ nhà ở cho hộ nghèo, hộ cận nghèo...đều đạt kết quả tích cực.
Triển khai 267 mô hình trồng trọt, chăn nuôi đã tạo việc làm, sinh kế, thu nhập cho hơn 14 nghìn hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo góp phần tăng trưởng kinh tế, giảm nghèo bền vững. Dự án hỗ trợ nâng cao năng lực sản xuất nông, lâm, ngư, diêm nghiệp; đẩy mạnh phát triển sản xuất liên kết theo chuỗi giá trị, ứng dụng công nghệ cao nhằm đổi mới phương thức, kỹ thuật sản xuất, tăng thu nhập; gắn với quy hoạch sản xuất, đề án chuyển đổi cơ cấu sản xuất của địa phương theo hướng sản xuất hàng hóa, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả sản xuất, phát triển các sản phẩm có tiềm năng, thế mạnh tại địa phương, tạo giá trị gia tăng cho người sản xuất, thoát nghèo bền vững. Cùng với đó, các công trình hạ tầng thiết yếu được đầu tư xây dựng đã phát huy được hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội, phục vụ dân sinh và sản xuất, lưu thông hàng hóa; hỗ trợ phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân tại các hộ nghèo, cận nghèo.
Các hoạt động về “Cải thiện dinh dưỡng” giúp cải thiện tình trạng dinh dưỡng và giảm suy dinh dưỡng thấp còi, chăm sóc sức khỏe, nâng cao thể trạng và tầm vóc cho hàng chục nghìn trẻ em thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo; tổ chức 40 lớp tập huấn hướng dẫn hỗ trợ chuyên môn về hoạt động dinh dưỡng cộng đồng cho 3.216 cán bộ y tế tại các phường, xã, thôn, bản và cán bộ y tế tại các trường học.
UBND tỉnh đã chỉ đạo thực hiện đầy đủ, kịp thời các chính sách, chế độ giảm nghèo, hỗ trợ người nghèo, người cận nghèo, với hơn 2,18 triệu lượt người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, dân tộc thiểu số, người sinh sống ở vùng đặc biệt khó khăn được cấp thẻ BHYT; 177.818 lượt học sinh nghèo được miễn, giảm học phí, 210.917 lượt hộ nghèo, 57.082 lượt hộ bảo trợ xã hội được hỗ trợ tiền điện, hơn 1.000 đối tượng là người nghèo, người thuộc diện chính sách và những người yếu thế được tiếp cận các dịch vụ trợ giúp pháp lý...
Trong 5 năm (từ 2021 đến 7/2025), đã cấp vốn tín dụng ưu đãi cho 35.763 hộ nghèo, 64.755 hộ cận nghèo, 39.314 hộ mới thoát nghèo vay vốn sản xuất kinh doanh tại vùng khó khăn được hỗ trợ vay vốn phát triển sản xuất, cho con đi học, đi lao động ở nước ngoài, sửa chữa, cải tạo, xây mới, mua nhà ở xã hội, để làm công trình nước sạch, công trình vệ sinh nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống.
Phong trào “Vì người nghèo - không để ai bị bỏ lại phía sau” được phát động rộng khắp, gắn với các mô hình giảm nghèo hiệu quả và tấm gương điển hình vượt khó vươn lên, tạo sức lan tỏa trong cộng đồng. Dự án hỗ trợ hộ nghèo, cận nghèo xây mới hoặc sửa chữa, nâng cấp nhà ở hiện bảo đảm diện tích sử dụng tối thiểu 30m2, “3 cứng” (nền cứng, khung - tường cứng, mái cứng) và tuổi thọ căn nhà từ 20 năm trở lên; góp phần hỗ trợ cho các hộ trên nhiều địa bàn miền núi có nhà ở an toàn, ổn định, có khả năng chống chịu tác động của thiên tai, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Tổng số hộ đã hoàn thành 6.152 hộ (xây mới 3.528 hộ, sửa chữa 2.642 hộ). Chị Nguyễn Thị Huệ ở xóm Nha Nghi, xã Đức Châu chia sẻ, trong những năm tháng cuối đời, bà Nguyễn Thị Vân, mẹ chồng chị phấn khởi ở trong căn nhà mới. Ông bà đều già yếu, bệnh nặng, ốm đau liên miên, làm nông, nhiều năm sống trong căn nhà cũ dột nát, Khi được hỗ trợ 50 triệu đồng xây nhà mới, các con vay mượn người thân, vay quỹ tín dụng được hơn 100 triệu để xây dựng nhà cho tươm tất.
Tỉnh Nghệ An cũng tích cực đẩy mạnh công tác xã hội hóa nguồn lực huy động cho công tác giảm nghèo, giúp nhiều hộ dân phát huy tinh thần tự lực, hạn chế sự trông chờ, ỷ lại, vươn lên thoát nghèo được tổ chức tạo sự lan tỏa trong nhân dân.
Trong giai đoạn 2021-2025, công tác giảm nghèo trên địa bàn tỉnh đạt được nhiều kết quả tích cực, các chỉ tiêu chủ yếu đều đạt và vượt kế hoạch đề ra. Tỷ lệ hộ nghèo đặc biệt tại vùng miền núi, vùng dân tộc thiểu số giảm rõ rệt, hệ thống hạ tầng cơ bản tại các địa bàn khó khăn tiếp tục được đầu tư đồng bộ, nhiều mô hình sinh kế được triển khai hiệu quả, công tác đào tạo nghề, tạo việc làm được chú trọng. Tuy nhiên, kết quả giảm nghèo chưa thật sự bền vững. Khí hậu, thời tiết cực đoan, thiên tai, bão lũ, mưa lũ lớn diễn ra liên tiếp, dịch bệnh phát sinh trên diện rộng gây thiệt hại nặng nề đến đời sống, hoạt động sản xuất của người dân, nhất là đối với hộ nghèo, hộ cận nghèo, nhiều hộ mới thoát nghèo có nguy cơ tái nghèo. Địa bàn rộng, địa hình phức tạp, tỷ lệ hộ đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống ở khu vực miền núi, vùng cao, vùng đặc biệt khó khăn còn nhiều, điều kiện dân sinh, kinh tế còn thấp, thiếu cơ hội tiếp cận dịch vụ, khó tạo sinh kế ổn định để thoát nghèo bền vững. Một số bộ phận người dân vẫn còn tâm lý trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ của Nhà nước; tập quán canh tác đang mang tính tự cung, tự cấp thiếu bền vững. Những người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo chủ yếu là những người không có khả năng lao động, người cao tuổi, cô đơn, không nơi nương tựa, người khuyết tật…người sinh sống ở vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn dẫn đến khó khăn trong việc lựa chọn đối tượng tham gia, nội dung hỗ trợ các dự án.
Trong thời gian tới, tỉnh Nghệ An tập trung triển khai nhiều giải pháp trọng tâm nhằm đẩy nhanh tiến độ thực hiện hiệu quả Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025, khắc phục kịp thời những khó khăn bất cập, nhất là trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
