Tuy nhiên, theo các chuyên gia tài chính và pháp lý, bảng minh họa chưa bao giờ được thiết kế như một cam kết lợi nhuận, mà chỉ là một công cụ giúp khách hàng hình dung các kịch bản tài chính có thể xảy ra trong tương lai.
Bảng minh họa trong bảo hiểm nhân thọ dùng để làm gì?
Trong hợp đồng bảo hiểm nhân thọ, bảng minh họa quyền lợi là tài liệu giúp khách hàng hình dung các kịch bản tài chính khác nhau trong suốt thời hạn hợp đồng, dựa trên một số giả định tại thời điểm sản phẩm được thiết kế và phát hành. Bảng này không phải là cam kết chi trả, mà là công cụ mô phỏng nhằm hỗ trợ khách hàng ra quyết định.
Theo Luật Kinh doanh Bảo hiểm (sửa đổi) và các văn bản hướng dẫn của Bộ Tài chính, bảng minh họa quyền lợi chỉ mang tính tham khảo tại thời điểm phát hành sản phẩm. Doanh nghiệp được phép sử dụng các giả định hợp lý về lãi suất, bảo tức hoặc hiệu quả đầu tư trong bảng minh họa, với điều kiện phải công bố rõ đây là giả định, không phải nghĩa vụ chắc chắn mà doanh nghiệp bảo hiểm cam kết với khách hàng.
Vì sao pháp luật cho phép dùng giả định trong minh họa quyền lợi bảo hiểm?
Không chỉ trong bảo hiểm, mọi sản phẩm tài chính dài hạn đều phải dựa trên giả định khi mô phỏng lợi ích tương lai. Nếu buộc doanh nghiệp chỉ được minh họa trên kịch bản thấp nhất hoặc cố định, bảng minh họa sẽ mất đi giá trị tham khảo và không phản ánh được tiềm năng của sản phẩm trong các điều kiện thị trường khác nhau.
Ở các sản phẩm ngân hàng, khách hàng thường thấy lãi suất “dự kiến”, “tham chiếu” hoặc “có thể điều chỉnh theo thị trường”. Với quỹ đầu tư, bản chào bán luôn kèm theo khuyến cáo rằng lợi nhuận quá khứ không bảo đảm cho kết quả trong tương lai. Tại nhiều thị trường phát triển như Anh, Australia hay Singapore, bảng minh họa bảo hiểm cũng được xây dựng trên các kịch bản giả định và đều phải kèm theo tuyên bố miễn trừ trách nhiệm tương tự.
Điểm khác biệt là bảo hiểm nhân thọ thường kéo dài 10-20 năm, thậm chí lâu hơn. Điều này khiến bảng minh họa dễ bị nhìn nhận sai, nhất là khi khách hàng quen so sánh với sổ tiết kiệm ngắn hạn hoặc sản phẩm ngân hàng có lãi suất “nhìn thấy ngay”.
Kỳ vọng về giá trị đáo hạn của khách hàng tham gia bảo hiểm thường cao
Trên thực tế, tâm lý phổ biến của người mua là vừa muốn được bảo vệ rủi ro, vừa kỳ vọng khoản tích lũy sinh lời ổn định. Bảng minh họa với những con số tròn trịa trong dài hạn dễ tạo cảm giác chắc chắn, dù bản chất chỉ là mô phỏng.
Ngoài ra, nhiều hợp đồng được ký kết trong giai đoạn mà môi trường lãi suất được đánh giá là thuận lợi, càng củng cố niềm tin rằng lợi ích minh họa là “mức tối thiểu có thể đạt được”.
Ví dụ điển hình là trong giai đoạn trước và trong năm 2015 – thời điểm nhiều sản phẩm bảo hiểm nhân thọ dài hạn được thiết kế và đưa ra thị trường – mặt bằng lãi suất trái phiếu Chính phủ ở mức khá cao so với giai đoạn sau này.
Cụ thể, lãi suất trái phiếu Chính phủ kỳ hạn 3 năm vào tháng 3/2015 dao động quanh mức 4,89%-5,0%/năm. Với kỳ hạn 5 năm, lãi suất phổ biến trong khoảng 5,10%-5,65%/năm, có thời điểm giảm về 5,35%-5,48%/năm vào tháng 4/2015. Trái phiếu kỳ hạn 10 năm ghi nhận mức 6,35%-6,79%/năm, trong khi kỳ hạn 15 năm dao động từ 7,35% đến 8,50%/năm, phản ánh xu hướng lãi suất tăng theo kỳ hạn dài. Tuy nhiên, sau đó, môi trường kinh tế vĩ mô thay đổi mạnh, lãi suất toàn cầu và trong nước bước vào chu kỳ giảm kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả đầu tư dài hạn của các doanh nghiệp bảo hiểm.
“Trong giao dịch bảo hiểm nhân thọ, về nguyên tắc người mua bảo hiểm thường hướng tới mục đích dự phòng rủi ro như ốm đau, bệnh tật, tử vong… Còn công ty bảo hiểm hướng tới mục đích lợi nhuận từ kinh doanh khoản tiền huy động bảo hiểm. Tham gia bảo hiểm nhân thọ quan trọng nhất là mục tiêu bảo vệ trước các rủi ro trong cuộc sống, ngoài ra cũng là một kênh tiết kiệm, đầu tư để khách hàng cân nhắc lựa chọn, nhưng kết quả đầu tư không thể chắc chắn như gửi tiền tiết kiệm” - ông Ngô Trung Dũng, Phó Tổng thư ký Hiệp hội bảo hiểm Việt Nam, nhấn mạnh và khuyến cáo người dân nên xác định, cân nhắc giữa yêu cầu và khả năng của mình trước khi chọn tham gia bảo hiểm nhân thọ để bảo đảm quyền lợi.
Hiểu đúng để tránh kỳ vọng sai
Trong bối cảnh thị trường tài chính ngày càng phức tạp, việc hiểu đúng các công cụ tài chính là yếu tố quan trọng giúp người tiêu dùng bảo đảm lựa chọn giải pháp tài chính phù hợp.
Theo các chuyên gia, thay vì chỉ nhìn vào con số cuối cùng trong bảng minh họa, người tham gia bảo hiểm nên chú ý nhiều hơn đến: Quyền lợi bảo vệ rủi ro, các khoản phí liên quan, thời gian tham gia và mức độ phù hợp với mục tiêu - khả năng tài chính cá nhân.
Bởi suy cho cùng, bảo hiểm nhân thọ không được thiết kế để tạo ra lợi nhuận tối đa, mà để bảo đảm an toàn tài chính trong những thời điểm rủi ro nhất của cuộc đời.
Và khi được hiểu đúng, bảng minh họa không phải là “bánh vẽ”, mà là một công cụ giúp người tham gia nhìn thấy nhiều khả năng của tương lai dù trong cả kịch bản thuận lợi lẫn thận trọng.
