Hiểm họa từ rác thải điện tử

Theo báo cáo mới đây của Cơ quan Giám sát rác thải điện tử toàn cầu thuộc LHQ, lượng rác thải điện tử toàn cầu đã lên mức cao kỷ lục, gây ra một loạt vấn đề về sức khỏe, môi trường và khí hậu. Nếu không có những biện pháp kịp thời, đây sẽ là một hiểm họa khôn lường.
Phụ nữ ở Cameroon lau chùi vỏ ti-vi bỏ đi ở Yaounde. Ảnh: GETTY
Phụ nữ ở Cameroon lau chùi vỏ ti-vi bỏ đi ở Yaounde. Ảnh: GETTY

Những con số đáng báo động

Theo CNN, rác thải điện tử là thuật ngữ chung để chỉ bất kỳ sản phẩm vứt bỏ nào có phích cắm hoặc pin, thường chứa các chất độc hại và nguy hiểm, chẳng hạn như thủy ngân và chì. Khi thế giới ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào thiết bị điện tử, lượng sản xuất và tiêu thụ loại sản phẩm này ngày càng bùng nổ.

Báo cáo do LHQ công bố hồi cuối tháng 3 vừa qua cho thấy, năm 2022, thế giới đã thải ra 62 triệu tấn rác điện tử. Số rác thải này có thể lấp đầy hơn 1,5 triệu chiếc xe tải có trọng tải 40 tấn. Nếu đặt nối tiếp nhau, lượng xe này có thể tạo thành một đường đủ dài để quấn quanh đường xích đạo. Lượng rác thải điện tử toàn cầu năm 2022 đã tăng 82% so năm 2010. Ước tính, năm 2030, tỷ lệ này sẽ tăng thêm 32%, lên 82 triệu tấn.

Ông Kees Baldé, chuyên gia khoa học cấp cao của Viện Đào tạo và nghiên cứu của LHQ cho biết: “Thông thường mỗi người dân ở một quốc gia thuộc Liên minh châu Âu (EU) hoặc Mỹ có thể tạo ra tới 20 kg rác thải điện tử mỗi năm. Chúng tôi ước tính khoảng 800.000 tấn rác thải điện tử cũ hằng năm đang được chuyển từ các nước phát triển sang các nước ở nam bán cầu. Số lượng các tấm pin mặt trời bị lãng phí đang tăng nhanh chóng và sẽ tăng gấp 4 lần hiện nay vào năm 2030. Đó là nguyên nhân chủ yếu tạo nên rác thải điện tử”.

Không chỉ vậy, năm 2023, khoảng 1,39 tỷ chiếc điện thoại di động đã được bán trên toàn cầu và ước tính hơn 5 tỷ chiếc đã bị vứt đi. Tại Ấn Độ, một trong những quốc gia tích cực số hóa, lượng rác thải điện tử cũng ngày càng nhiều hơn. Ở Việt Nam, kết quả nghiên cứu của Viện Khoa học và Công nghệ môi trường cũng chỉ ra, mỗi năm Việt Nam phát sinh khoảng 100.000 tấn rác thải điện tử, chủ yếu là đồ gia dụng điện tử, văn phòng và ước tính đến năm 2025, riêng rác thải ti-vi có thể lên tới 250.000 tấn.

Mặc dù số lượng rác thải điện tử tăng chóng mặt, song công suất tái chế lại không theo kịp đà tăng này. Báo cáo của LHQ tính toán kể từ năm 2010, tốc độ tăng trưởng của rác thải điện tử đã nhanh hơn tốc độ tăng trưởng của hoạt động thu gom và tái chế chính thức gần gấp 5 lần. Chẳng hạn, trong tổng số sản phẩm điện tử bị bỏ đi trong năm 2022, chỉ khoảng 22,3% được thu gom và tái chế. Theo các chuyên gia LHQ, các thiết bị điện tử nhỏ như đồ chơi, máy hút bụi và thuốc lá điện tử có tỷ lệ tái chế đặc biệt thấp, khoảng 12%, mặc dù chiếm khoảng một phần ba tổng lượng rác thải điện tử. Tỷ lệ tái chế có xu hướng cao nhất đối với các thiết bị nặng và cồng kềnh hơn như máy điều hòa không khí và màn hình ti-vi, do kích thước của chúng và các mối lo ngại liên quan sức khỏe.

Bà Vanessa Gray, chuyên gia về rác thải điện tử tại Liên minh Viễn thông quốc tế nhận định, trong bối cảnh khoảng cách giữa rác điện tử được thải ra và tốc độ tái chế tiếp tục nới rộng, tỷ lệ tái chế thật sự có thể giảm trong vài năm tới. Báo cáo của LHQ dự đoán tỷ lệ thu gom và tái chế sẽ giảm xuống 20% vào năm 2030.

Một trong hàng trăm cửa hàng bán linh kiện điện tử của các thiết bị hỏng ở Ghana.

Một trong hàng trăm cửa hàng bán linh kiện điện tử của các thiết bị hỏng ở Ghana.

Hành động trước khi quá muộn

Ông Jim Puckett, người sáng lập và Tổng Giám đốc điều hành (CEO) của Mạng lưới hành động Basel, một nhóm giám sát chất thải điện tử, đánh giá kết luận báo cáo nói trên của LHQ là “ảm đạm”. Những con số trong báo cáo cho thấy, các nhà sản xuất đang thể hiện “sự thiếu trách nhiệm” về những gì xảy ra với sản phẩm của họ khi hết vòng đời.

Ông Puckett khẳng định, tác hại của rác thải điện tử đến môi trường, khí hậu và sức khỏe con người là không phải bàn cãi. Cụ thể, về mặt khí hậu, việc sản xuất thiết bị điện tử đòi hỏi nguyên liệu thô, bao gồm kim loại đất hiếm, được phân tách và xử lý theo quy trình tốn nhiều năng lượng, chủ yếu là nhiên liệu hóa thạch. Khi nhu cầu tăng lên và người tiêu dùng được khuyến khích thay đổi thiết bị thường xuyên hơn, tác động của rác thải điện tử đến khí hậu cũng ngày một lớn.

Do đó, theo báo cáo của LHQ, việc quản lý và xử lý rác thải điện tử đúng cách sẽ giúp giảm ô nhiễm carbon toàn cầu. Ông Kees Baldé nhấn mạnh: “Chúng ta càng tái chế nhiều kim loại thì càng ít phải khai thác”. Việc tái chế kim loại từ rác thải điện tử thay vì chiết xuất nguyên liệu thô mới đã tránh được khoảng 52 triệu tấn khí thải làm hành tinh nóng lên vào năm 2022. Hơn nữa, hoạt động tái chế còn mang lại lợi ích kinh tế. Cụ thể, lượng rác thải điện tử bỏ đi năm 2022 có chứa lượng kim loại trị giá khoảng 91 tỷ USD, trong đó có số vàng trị giá 15 tỷ USD.

Mặc dù mối lo ngại toàn cầu về rác thải điện tử ngày một tăng, song chỉ có 81 quốc gia có chính sách về rác thải điện tử vào năm 2023, bao gồm các nước thuộc EU và Ấn Độ. Tại Ấn Độ, quốc gia đông dân nhất thế giới, từ lâu người dân đã có thói quen sửa chữa các đồ bị hỏng thay vì mua mới. Thói quen đó áp dụng từ giày dép, quần áo và đến nay được áp dụng cho các thiết bị điện tử. Việc cố gắng sửa chữa sẽ hạn chế việc vứt bỏ sản phẩm điện tử. Trong điều kiện những thiết bị không thể sửa được, chúng sẽ được thu gom và phân tách. Linh kiện còn có thể sử dụng hoặc tái chế sẽ được để riêng để bán cho thương lái.

Trong khi đó, đầu năm nay, Nghị viện châu Âu (EP) đã ủng hộ mạnh mẽ quyền được sửa chữa ở tất cả 27 quốc gia thuộc EU. Một số quốc gia còn phát phiếu sửa chữa, bảo hành cho người dân, chi phí sẽ do nhà nước chi trả. Pháp cũng dán tem khả năng sửa chữa lên sản phẩm để người dân nắm được thông tin trước khi chọn mua.

Trong khi đó, Mỹ - một trong những quốc gia có lượng rác thải điện tử lớn nhất thế giới - vẫn chưa có luật liên bang quy định việc tái chế đồ điện tử. Riêng Thủ đô Washington D.C đã thực hiện các quy định về loại rác thải nói trên. Tuy nhiên, giới chức LHQ cho biết, ngay cả ở những nơi có luật về rác thải điện tử, việc thực thi “vẫn là một thách thức thật sự”.

Theo ông Baldé, một trong những cách tốt nhất để bắt đầu giải quyết cuộc khủng hoảng rác thải điện tử là các nước phát triển cần chấm dứt việc mang rác thải điện tử đến các quốc gia không có khả năng giải quyết chúng. Bởi, ở các nước có thu nhập thấp và trung bình, rác thải điện tử đều được đưa đến bãi chôn lấp do hệ thống tái chế không có khả năng xử lý, từ đó đe dọa gây ô nhiễm và tác động tiêu cực đến sức khỏe con người.

Ngoài ra, chuyên gia của LHQ còn kêu gọi các nước trên thế giới cần nhanh chóng đầu tư nhiều hơn vào phát triển cơ sở hạ tầng, thúc đẩy hơn nữa việc sửa chữa và tái sử dụng, ngăn chặn vận chuyển rác thải điện tử bất hợp pháp…

Có thể bạn quan tâm

Thành phố Osaka là một trong những đặc trưng của vùng Kansai. Ảnh: TENKUIJAPAN

Đặc trưng văn hóa Kansai

Vùng Kansai của Nhật Bản nổi bật với sự giao thoa đặc sắc giữa truyền thống cổ kính (Kyoto, Nara) và hiện đại sôi động (Osaka, Kobe). Văn hóa nơi đây đặc trưng bởi tính cách người dân cởi mở, thẳng thắn, hài hước; phương ngữ Kansai-ben độc đáo, ẩm thực đường phố phong phú và là cái nôi của các nghề thủ công truyền thống.

Trụ sở Tòa nhà Quốc hội Mỹ tại Washington D.C. Ảnh: ABC News

Chiến dịch “Mạng lưới tài năng” của chính quyền Mỹ

Chính quyền Mỹ, dưới sự chỉ đạo của Tổng thống Donald Trump, đã phát động chiến dịch quy mô mang tên “Mạng lưới tài năng” vào cuối tháng 3/2026 nhằm thu hút thế hệ Gen Z (những người sinh từ khoảng năm 1997 đến 2012) vào bộ máy liên bang. 

Một trang trại điện gió ngoài khơi nước Anh. Ảnh: GETTYIMAGES

Giải pháp điện gió của nước Anh

Tăng trưởng ấn tượng từ điện gió đang giúp nước Anh tránh khỏi những ảnh hưởng nặng nề từ cuộc chiến ở Trung Đông, vốn đã làm gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu suốt thời gian qua.

Máy quang khắc tiên tiến từ Tập đoàn ASML của Hà Lan. Ảnh: THE ECONOMIST

Chiến lược tự chủ công nghệ của EU

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng gay gắt và công nghệ trở thành yếu tố quyết định sức mạnh kinh tế - địa chính trị của các quốc gia, Liên minh châu Âu (EU) đang thúc đẩy mạnh mẽ chiến lược tự chủ công nghệ như một thành tố cốt lõi của khái niệm tự chủ chiến lược.

Tàu vũ trụ được phóng trong sứ mệnh Artemis II. Ảnh: REUTERS

Bước mở đầu cho cuộc đua không gian mới

Sau hơn nửa thế kỷ kể từ chuyến bay cuối cùng của Chương trình Apollo (1972), nhân loại một lần nữa chứng kiến khoảnh khắc lịch sử khi Mỹ đưa con người trở lại vùng lân cận Mặt trăng.

Tòa án Hà Lan cấm Grok tạo hình ảnh nhạy cảm không có sự đồng ý. Ảnh: GETTY

EU siết chặt quản lý công nghệ AI

Nghị viện châu Âu (EP) đang siết chặt quản lý các ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) có khả năng tạo ra hình ảnh nhạy cảm mà không có sự đồng ý của cá nhân. Động thái cho thấy EP đẩy mạnh kiểm soát AI có tính rủi ro cao, trong bối cảnh công nghệ này ngày càng gây nhiều lo ngại về quyền riêng tư và an toàn trực tuyến.

Học sinh tại Ghana sử dụng máy đọc sách điện tử. Ảnh: NEWS GHANA

Chiến dịch “đọc sách kỹ thuật số” ở châu Phi

Trong bối cảnh châu Phi đang đối mặt những thách thức lớn về giáo dục và tiếp cận tri thức, các chiến dịch đọc sách kỹ thuật số nổi lên như một giải pháp sáng tạo, tận dụng công nghệ để vượt qua rào cản địa lý và kinh tế.

Công nghệ tưới tiêu nhỏ giọt trên sa mạc của Israel. Ảnh: AP

Kỹ thuật phục hồi sa mạc của Israel

Israel là một trong những quốc gia thành công nhất thế giới trong việc phục hồi đất khô hạn và khắc phục tình trạng sa mạc hóa, đặc biệt tại sa mạc Negev Desert - nơi chiếm hơn 60% diện tích lãnh thổ.

Lực lượng an ninh Iran tuần tra cạnh một tàu hàng ở Eo biển Hormuz. Ảnh: GETTYIMAGES

Vai trò quan trọng của Eo biển Hormuz

Là “cánh cổng” trên biển duy nhất nối vịnh Ba Tư với đại dương, nơi hơn 20% sản lượng dầu mỏ thế giới đi qua mỗi ngày, Eo biển Hormuz sở hữu vị trí địa lý đặc biệt quan trọng. Đây là nơi trung chuyển năng lượng trung tâm của thế giới, những cũng là điểm nghẽn với nguồn cung nhiên liệu cho thế giới khi xung đột xảy ra.

OPEC hiện là thực thể quyền lực nhất thế giới về dầu mỏ. Ảnh: GETTYIMAGES

Thực thể quyền lực trên thị trường dầu mỏ

Ra đời năm 1960, Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC), hiện nay gồm các đối tác (OPEC+), là thực thể quyền lực số một trên bản đồ dầu mỏ nói riêng và năng lượng thế giới nói chung. Tuy nhiên, nhiều quốc gia đang ngày càng “quay lưng” với loại nhiên liệu hóa thạch này nhằm hướng tới phát triển kinh tế xanh và bền vững.

Các quốc gia Trung Đông nỗ lực biến nước biển thành nước ngọt. Ảnh: AP

Bài toán nguồn nước ở Trung Đông

Trong nhiều thế kỷ qua, Trung Đông luôn thiếu nước ngọt. Sự ra đời của hệ thống nhà máy khử mặn ở Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Oman… đã phần nào xử lý điều đó. Cùng với dầu mỏ, nước ngọt là “chìa khóa sự sống” ở khu vực này.

Lăng Lenin tại Thủ đô Moscow.

Quần thể kiến trúc độc đáo trên Quảng trường Đỏ

Tồn tại ở Thủ đô Moscow của nước Nga gần một thế kỷ, lăng Lenin là một phần không thể thiếu của quần thể Quảng trường Đỏ, một trong những công trình kiến trúc đẹp và còn là biểu tượng của một thời đại Xô-viết.

Drone thực hiện nhiệm vụ giao thức ăn tại Trung Quốc. Ảnh: AP

Xu hướng phát triển “kinh tế tầm thấp”

Nền kinh tế tầm thấp đang trở thành xu hướng mới trên thế giới. Từ những lợi ích thực tế, mỗi quốc gia đều đưa ra những chính sách riêng biệt để phát triển nền kinh tế này.

Hoàng đế Shah Alam chuyển giao quyền thu thuế cho đại diện Công ty Đông Ấn Anh. Ảnh: BENJAMIN WEST

Đế chế thương mại khổng lồ

Từ một tổ chức buôn bán, Công ty Đông Ấn Anh đã hình thành một đế chế, tập đoàn thương mại lớn nhất lịch sử, có quân đội, lãnh thổ hùng mạnh riêng. Ở đỉnh cao, tổ chức này chiếm 50% thương mại toàn cầu.

Có hàng chục nghìn mảnh vỡ đang trôi nổi trên quỹ đạo Trái đất. Ảnh: GETTYIMAGES

Hiểm họa từ rác vũ trụ

Hàng chục nghìn mảnh rác vũ trụ, chủ yếu là các mảnh vỡ nhân tạo bao gồm vệ tinh ngừng hoạt động, tầng tên lửa và mảnh vụn do va chạm giữa các vệ tinh, đang quay quanh Trái đất. Các mảnh vỡ đe dọa an toàn không gian và nguy cơ gây ra chuỗi va chạm liên tiếp, khiến việc quản lý rác vũ trụ trở thành thách thức cấp bách.

Chương trình nghị sự mới cũng đưa ra các biện pháp bảo vệ người dân tại không gian công cộng. Ảnh: GETTY

Chương trình chống khủng bố của EU

Trước các mối đe dọa khủng bố ngày càng tinh vi trong kỷ nguyên số, Ủy ban châu Âu (EC) đã ra mắt chương trình nghị sự ProtectEU nhằm tăng cường năng lực dự báo, phòng ngừa và ứng phó với chủ nghĩa cực đoan trên toàn châu Âu.

Trụ sở của Google tại Mỹ. Ảnh: AP

Trái phiếu kỳ hạn đặc biệt của Google

Tập đoàn Alphabet - công ty mẹ của Google - đang phát hành trái phiếu có kỳ hạn lên tới 100 năm, bước đi cho thấy quy mô đầu tư khổng lồ mà công ty công nghệ này dành cho hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI). Alphabet dự kiến huy động khoảng 20 tỷ USD, trong đó một phần đáng kể đến từ các trái phiếu đáo hạn vào tháng 2/2126.

Động đất đã gây ra tình trạng sạt lở tại Guerrero. Ảnh: AFP

Vùng đứt gãy Guerrero và rủi ro địa chấn

Bắc Mỹ là một trong những khu vực hoạt động địa chấn mạnh mẽ nhất thế giới, trong đó vùng đứt gãy Guerrero ở Mexico nổi lên như một “khoảng trống địa chấn” đầy lo ngại.

BYD đã thống trị ngành công nghiệp xe điện Trung Quốc kể từ năm 2015. Ảnh: IZVESTIA

Cuộc “cách mạng xanh” tại Trung Quốc

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu, cuộc cách mạng xanh đang định hình lại ngành công nghiệp ô-tô với trọng tâm là xe điện (EV). Trung Quốc, từ một quốc gia nhập khẩu công nghệ, vươn lên trở thành trung tâm của sự chuyển dịch này.

Công nhân Tập đoàn PDVSA khai thác dầu tại Vành đai Orinoco. Ảnh: ELESTIMULO

Mỏ dầu lớn nhất thế giới của Venezuela

Venezuela, quốc gia Nam Mỹ nằm ven bờ biển Caribe, từ lâu được biết đến như một “siêu cường dầu mỏ” nhờ sở hữu trữ lượng dầu thô lớn nhất thế giới. Theo các báo cáo từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), Venezuela hiện nắm giữ khoảng 303 tỷ thùng dầu thô đã được chứng minh, chiếm 17% tổng trữ lượng toàn cầu.

Cuộc họp của FED tại Washington D.C tháng 12/2025. Ảnh: BLOOMBERG

Nhiệm vụ kép của FED

Cục Dự trữ Liên bang (FED) là ngân hàng trung ương của Mỹ - tổ chức tài chính được trao quyền kiểm soát đặc biệt đối với việc sản xuất và phân phối tiền tệ, tín dụng quốc gia. FED đóng vai trò quyết định trong việc điều tiết nền kinh tế lớn nhất thế giới, từ đó tạo ra những tác động dây chuyền đến tài chính toàn cầu.

Những hải nữ nổi tiếng đảo Jeju hầu hết đã bước qua tuổi trung niên. Ảnh: CNN

Di sản của biển sâu

Trên đảo Jeju (Hàn Quốc), những “haenyeo” - nữ thợ lặn tự do - đã bám biển suốt hơn một thiên niên kỷ để mưu sinh, bảo vệ nguồn lợi đại dương và duy trì một cấu trúc xã hội đặc biệt, nơi nữ giới là trụ cột.

Tuyết biến các con phố thành những khối tuyết dày đặc ở Nga. Ảnh: RIA NOVOSTI

Mùa đông khắc nghiệt tại nước Nga

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khó lường, mùa đông 2025-2026 tại Nga chứng kiến những hiện tượng thời tiết cực đoan, từ bão tuyết kỷ lục ở vùng Viễn Đông đến những đợt lạnh giá kéo dài ở Siberia và Thủ đô Moscow.

Sa mạc hóa đe dọa vùng Caatinga ở phía đông Brazil. Ảnh: IAN CHEIBUB

Vùng Caatinga đối mặt tình trạng sa mạc hóa

Thiên nhiên Brazil không chỉ có rừng mưa Amazon, quốc gia này còn sở hữu một vùng đất sinh học đặc biệt mang tên Caatinga. Tuy nhiên, khu vực này đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi tình trạng sa mạc hóa.

Đấu trường La Mã ngày nay. Ảnh: GETTYIMAGES

Kỳ quan kỹ thuật của Đế chế La Mã

Được xây gần 2.000 năm trước, đấu trường Colosseum là niềm tự hào, biểu tượng của Đế chế La Mã. Đây là công trình hiếm hoi của giai đoạn đó còn tồn tại và tới nay vẫn đón khách du lịch sau nhiều biến động lịch sử.

Greenland nằm ở vị trí quan trọng ở Bắc Cực. Ảnh: REUTERS

Cạnh tranh chiến lược tại Greenland

Greenland, hòn đảo lớn nhất thế giới nằm giữa Đại Tây Dương và Bắc Băng Dương, từ lâu không chỉ là vùng đất băng giá mà còn là biểu tượng của những cuộc tranh giành địa - chính trị. Với vị trí chiến lược về quân sự và sở hữu nguồn tài nguyên phong phú, Greenland đang trở thành tâm điểm trong cuộc cạnh tranh giữa các cường quốc.