Hành trình trả lại tên các liệt sĩ Viện K20

Sau hơn nửa thế kỷ chờ đợi, mới đây, 16 gia đình liệt sĩ Viện K20 đã nhận được kết quả giám định ADN, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, trong niềm xúc động vỡ òa. Hành trình ấy là kết quả của sự kiên trì từ nhiều cơ quan, tổ chức, cá nhân, trong đó có Báo Nhân Dân.

Đại diện các gia đình liệt sĩ Viện K20 nhận Thông báo kết quả giám định ADN hài cốt liệt sĩ. (Ảnh TRẦN HẢI)
Đại diện các gia đình liệt sĩ Viện K20 nhận Thông báo kết quả giám định ADN hài cốt liệt sĩ. (Ảnh TRẦN HẢI)

Năm 2020, Báo Nhân Dân nhận được thư của thân nhân liệt sĩ đề nghị hỗ trợ tìm kiếm phần mộ người thân hy sinh tại Campuchia. Từ những dòng thư đó, phóng viên vào cuộc xác minh, tìm kiếm nhân chứng, tiếp cận hồ sơ và làm việc với cơ quan chức năng.

Nhân chứng quan trọng đầu tiên chúng tôi tìm được là cựu chiến binh Phan Ngọc Huân (ở xã Uar, tỉnh Gia Lai), nguyên Tiểu đội trưởng Tổ điều trị Ban 2-Viện K20, người từng chăm sóc, chứng kiến và chôn cất nhiều đồng đội. Một nhân chứng khác là Đại tá Vũ Văn Sơn, nguyên Đội trưởng Đội K52 (Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Gia Lai), người trực tiếp quy tập hài cốt liệt sĩ Viện K20.

Từ đề nghị của báo, Cục Chính sách - Tổng cục Chính trị đã cung cấp bản danh sách 128 quân nhân hy sinh, từ trần tại xã Ochalong (huyện Siem Bouk, tỉnh Stung Treng, Campuchia), nơi Viện K20 đóng quân. Cơ quan này đề nghị Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Gia Lai báo cáo Ban Chỉ đạo 515 tỉnh và Quân khu 5; chỉ đạo các đơn vị liên quan và Đội K52 phối hợp kiểm tra, xác minh quá trình tìm kiếm, quy tập, bàn giao và an táng số hài cốt liệt sĩ Viện K20.

Tháng 10/2020, Báo Nhân Dân đăng loạt bài “Gian nan hành trình xác định danh tính liệt sĩ”, phản ánh việc các liệt sĩ hy sinh tại Viện K20, Campuchia, đã được quy tập về Nghĩa trang Liệt sĩ huyện Đức Cơ, nhưng chưa được định danh. Báo cũng đề nghị cơ quan chức năng sớm lấy mẫu sinh phẩm để xác minh danh tính.

Sau khi báo đăng, Cục Người có công có văn bản đề nghị Sở Lao động-Thương binh và Xã hội tỉnh Gia Lai (cũ) phối hợp Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh xác minh thông tin. Kết quả xác minh, trong hai mùa khô 2009- 2010 và 2010-2011, Đội K52 được ông Phan Ngọc Huân dẫn đường tìm kiếm và cất bốc 99 hài cốt liệt sĩ đã hy sinh tại Viện K20, Campuchia, đưa về nước và an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ huyện Đức Cơ.

Ngày 4/1/2021, Cục Người có công phối hợp Viện Pháp y quốc gia (Bộ Y tế) tiến hành lấy mẫu sinh phẩm hài cốt. Kết quả: 93 trong số 99 hài cốt đủ điều kiện giám định ADN.

Ngày 18/11/2022, Cục Người có công có văn bản trả lời Báo Nhân Dân: Đến ngày 22/9/2022, Viện Pháp y quốc gia hoàn tất phân tích và xác định được danh tính của 15 liệt sĩ hy sinh tại Viện K20.

Sau khi cơ quan chức năng tổ chức gắn bia mộ và gửi giấy báo tin, 15 liệt sĩ được đón về quê nhà.

Cảm động nhất là trường hợp cụ Trần Thị Mèn, 92 tuổi, mẹ liệt sĩ Nguyễn Cửu Sinh, ở phường Chương Mỹ, Hà Nội. Sáng sớm 22/12/2022, hài cốt liệt sĩ Sinh về đến nhà, cụ Mèn đã ngồi đợi bên thềm. Từ giây phút ấy, cụ cứ lặng lẽ ôm chiếc tiểu sành đựng di cốt con mình. Hai tháng trước, cụ nằm liệt giường, tưởng chừng không qua khỏi, nhưng cụ đã gắng gượng sống thêm, chỉ để được nhìn thấy con trở về. Tròn 1 tháng sau khi liệt sĩ Sinh yên nghỉ tại quê nhà, cụ Mèn cũng thanh thản ra đi.

Từ cuối năm 2022, công tác giám định ADN xác định danh tính hài cốt liệt sĩ phải tạm dừng. Tiến sĩ Nguyễn Đức Nhự, Viện trưởng Viện Pháp y quốc gia cho biết: 93 mẫu hài cốt liệt sĩ Viện K20 đều được phân tích, hơn 80% trong số đó thu được trình tự ADN. Viện đã nhận khoảng 50 mẫu sinh phẩm của thân nhân để đối chiếu.

Tuy nhiên, sau khi trả kết quả cho 15 trường hợp, việc giám định phải tạm dừng do Cục Người có công chưa thanh toán phí giám định của năm 2021; 2022, khiến Viện không có nguồn kinh phí tiếp tục công việc. (Vấn đề này được Báo Nhân Dân phản ánh trong bài viết “Khắc phục tình trạng chậm trễ trong giám định hài cốt liệt sĩ” ngày 1/7/2024).

Sau một năm triển khai Kế hoạch 356/KH-BCA-C06, Bộ Công an đã giám định hơn 11.000 mẫu ADN thân nhân liệt sĩ. Từ thông tin do Cục Người có công cung cấp, Bộ Công an phối hợp Viện Pháp y quốc gia đối khớp dữ liệu và xác định danh tính 16 liệt sĩ Viện K20.

Liệt sĩ Trịnh Quang Lâm (xã Nga An, tỉnh Thanh Hóa) là một trong số đó. Ông Trịnh Văn Tuấn, em trai liệt sĩ Lâm kể: Ông Lâm xung phong đi bộ đội, dù gia đình có một người anh hy sinh. Tháng 1/1971, gia đình nhận được giấy báo tử, nhưng vẫn hy vọng ông Lâm còn sống. Chỉ sau ngày đất nước thống nhất, không thấy ông Lâm trở về, gia đình mới chấp nhận sự thật và bắt đầu hành trình đi tìm mộ.

Sau nhiều năm tìm kiếm trong vô vọng, gia đình phát hiện một ngôi mộ mang tên Trịnh Quang Lâm tại Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh Đồng Nai, với nhiều thông tin trùng khớp. Tin là mộ anh, nhiều năm qua, ông Tuấn và người thân thường xuyên vào thăm viếng mộ. Đến khi Bộ Công an triển khai việc lấy mẫu sinh phẩm thân nhân, kết quả khiến cả gia đình bất ngờ, xúc động khi biết mộ liệt sĩ Lâm đang yên nghỉ tại Nghĩa trang Liệt sĩ huyện Đức Cơ (Gia Lai).

Trong danh sách 16 liệt sĩ Viện K20 mới được định danh, còn có liệt sĩ Phạm Văn Chăng, quê ở Tứ Kỳ, Hải Dương (nay thuộc thành phố Hải Phòng). Ông Nguyễn Văn Trung, cháu họ liệt sĩ Chăng kể: Năm 18 tuổi, dù đã có giấy báo trúng tuyển Đại học Sư phạm Hà Nội, ông Chăng vẫn tình nguyện nhập ngũ, rồi hy sinh.

Liệt sĩ Nguyễn Quốc Hội, trước khi nhập ngũ vào tháng 1/1971, cũng là một thầy giáo. Đêm trước ngày lên đường vào chiến trường, ông được về thăm gia đình. Trong bữa cơm đoàn viên cuối cùng, ông dặn người thân giữ gìn chiếc xe đạp, để sau này khi xuất ngũ trở về, ông có phương tiện đi dạy học. Nhưng chỉ 1 năm, tháng 5/1972, gia đình nhận được giấy báo tử ông hy sinh. Nhiều năm sau, gia đình lặn lội đi khắp các nghĩa trang tìm mộ nhưng vô vọng, cho đến khi Bộ Công an lấy mẫu sinh phẩm thân nhân để đối khớp thông tin.

Ông Nguyễn Văn Hải, em trai liệt sĩ Nguyễn Văn Yên ở xã Duyên Hà, tỉnh Hưng Yên kể rằng, gia đình tìm kiếm đủ mọi cách, nhưng vẫn không biết mộ ông nằm ở đâu. Khi có kết quả giám định ADN, mộ liệt sĩ Yên mới được xác định. Theo danh sách do Cục Chính sách-Tổng cục Chính trị cung cấp, cả 4 liệt sĩ kể trên đều hy sinh năm 1971 tại Viện K20, do sốt rét ác tính.

Sau hàng thập kỷ tìm kiếm, danh tính 31 liệt sĩ Viện K20 đã được xác định. Thành quả ấy không chỉ nhờ công nghệ giám định ADN, mà còn là kết quả của hành trình bền bỉ kết nối các cơ quan, nhân chứng và thân nhân liệt sĩ, khởi đầu từ một bức thư gửi Báo Nhân Dân. Việc xác định danh tính 31 liệt sĩ Viện K20 không chỉ giúp các anh trở về trong tâm thức người thân, mà còn thể hiện nỗ lực bền bỉ xoa dịu nỗi đau chiến tranh bằng lòng tri ân sâu sắc

Có thể bạn quan tâm

Tin nổi bật ngày 12/6: Kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc với Ban Tổ chức Trung ương; Nhiều hội đồng thi sử dụng thiết bị phòng chống gian lận bằng công nghệ cao

Tin nổi bật ngày 12/6: Kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc với Ban Tổ chức Trung ương; Nhiều hội đồng thi sử dụng thiết bị phòng chống gian lận bằng công nghệ cao

Thông báo Kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc với Ban Tổ chức Trung ương; Nhiều hội đồng thi sử dụng thiết bị quét an ninh, phòng chống gian lận bằng công nghệ cao; Tòa án Tối cao Pháp mở phiên giám đốc thẩm đối với vụ kiện của bà Trần Tố Nga vào ngày 16/6… là một số tin nổi bật trong ngày 12/6.

Tu sửa, nâng cấp vỏ mộ liệt sĩ là chính sách mới mang tính đặc thù, thể hiện đạo lý "uống nước nhớ nguồn" của tỉnh Cà Mau.

Cà Mau hỗ trợ xây mới, sửa chữa hơn 1.200 mộ liệt sĩ tại gia đình

Chiều 12/6, Phó Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Cà Mau Phạm Quốc Sử, cho biết theo chính sách mới mang tính đặc thù vừa được Hội đồng nhân dân tỉnh ban hành, tới đây Cà Mau sẽ triển khai việc hỗ trợ thân nhân, gia đình trong việc xây mới vỏ mộ và sửa chữa, nâng cấp mộ liệt sĩ đang an táng tại phần đất gia đình bị hư hỏng, xuống cấp.

Hơn 2.000 hội viên, thanh niên có mặt tại buổi lễ.

Triển khai các công trình, phần việc thanh niên với tổng giá trị 700 triệu đồng

Ngày 12/6, tại Quảng trường Ngọ Môn (thành phố Huế), Trung ương Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam tổ chức Lễ khởi động chặng 2 Hành trình “Tôi yêu Tổ quốc tôi” năm 2026. Điểm nhấn của buổi lễ là màn đồng diễn semaphore, xếp hình nghệ thuật của hơn 2.000 hội viên, thanh niên trên nền ca khúc “Tôi yêu Tổ quốc tôi”.

Các đồng chí lãnh đạo xã Thanh Yên cùng nhà đầu tư cung cấp thông tin cụ thể, rõ ràng về các dự án và vùng quy hoạch dự án đến cán bộ, nhân dân thôn Thanh Trường.

Điện Biên: Xã Thanh Yên - Khi cam kết chuyển thành hành động

Thực hiện cam kết tạo thuận lợi và triển khai ngay việc giải phóng mặt bằng để "đón" nhà đầu tư, tập thể lãnh đạo Đảng ủy, Ủy ban nhân dân xã Thanh Yên (tỉnh Điện Biên) đã về từng thôn dân cư để triển khai đến nhân dân rõ chủ trương, rõ thời điểm và rõ trách nhiệm từng cấp, từng ngành, từng người...

Quang cảnh Ngày hội Gia đình tỉnh Cà Mau năm 2026 tại Cà Mau với chủ đề “Gia đình hạnh phúc-Quốc gia thịnh vượng”.

Cà Mau xây dựng hệ giá trị gia đình bền vững

Sáng 12/6, Cà Mau tổ chức Ngày hội Gia đình tỉnh Cà Mau năm 2026, với chủ đề “Gia đình hạnh phúc-Quốc gia thịnh vượng”. Sự kiện nhằm đánh giá 25 năm thực hiện công tác gia đình và tôn vinh các tập thể, cá nhân tiêu biểu có nhiều đóng góp cho sự nghiệp xây dựng gia đình Việt Nam no ấm, tiến bộ, hạnh phúc tại địa phương.

[Video] Hà Nội dự kiến thu hẹp diện hỗ trợ đổi xe máy điện

[Video] Hà Nội dự kiến thu hẹp diện hỗ trợ đổi xe máy điện

Hôm nay 12/6, HĐND TP Hà Nội bắt đầu kỳ họp thứ 4 xem xét nhiều nội dung, trong đó có Nghị quyết quy định chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện giao thông đường bộ từ sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng sạch và khuyến khích sử dụng giao thông công cộng.

Tin nổi bật ngày 11/6: Hội nghị toàn quốc quán triệt Nghị quyết số 06-NQ/TW; Thí sinh cả nước tham dự kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông

Tin nổi bật ngày 11/6: Hội nghị toàn quốc quán triệt Nghị quyết số 06-NQ/TW; Thí sinh cả nước tham dự kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông

Hội nghị toàn quốc quán triệt Nghị quyết số 06-NQ/TW về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV của Đảng; Bộ Chính trị quyết định 1.878.362 biên chế năm 2026; Thí sinh cả nước tham dự kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông… là một số tin tức nổi bật trong ngày 11/6/2026.