Hành trình phát huy các giá trị di sản ẩm thực phở từ cội nguồn

Festival Phở 2026 mang chủ đề “Phở Việt - Di sản sống trong lòng thời đại” sẽ diễn ra từ ngày 20-22/3 tại Phố đi bộ Thiên Trường, tỉnh Ninh Bình. Sự kiện được tổ chức trong bối cảnh Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đang được triển khai mạnh mẽ, đặt yêu cầu bảo tồn và phát huy các giá trị di sản dân tộc theo hướng gắn với đời sống đương đại.

Vượt ra ngoài khuôn khổ một lễ hội ẩm thực, Festival lần này được định vị như một hoạt động văn hóa quy mô, hướng đến tôn vinh tri thức dân gian của nghề phở, một biểu tượng tiêu biểu của văn hóa ẩm thực Việt Nam; từ đó, góp sức thúc đẩy quá trình xây dựng hồ sơ quốc gia, hướng tới mục tiêu đề nghị UNESCO ghi danh phở vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Chương trình có sự đồng hành tổ chức và tài trợ chính của Công ty Cổ phần Hàng tiêu dùng Masan (Masan Consumer), cùng các đơn vị đồng hành như Phở Story, Chin-su, Nam Ngư, nhãn hàng nước tinh khiết Bluezone. Bên cạnh đó là sự phối hợp của các địa phương, làng nghề và nghệ nhân tiêu biểu, trong đó có làng phở Vân Cù, tạo nên không gian giao lưu, trình diễn và lan tỏa giá trị văn hóa ẩm thực Việt một cách đậm nét.

Được tổ chức thường niên từ năm 2024, Festival Phở quy tụ đông đảo nghệ nhân, đầu bếp, làng nghề và thương hiệu ẩm thực tiêu biểu trên cả nước. Việc lựa chọn Ninh Bình làm điểm hẹn năm 2026 không chỉ mở rộng không gian quảng bá phở Việt gắn với hệ giá trị di sản văn hóa và thiên nhiên, mà còn tạo thêm động lực kết nối giữa du lịch và ẩm thực trong khu vực.

Về với Vân Cù - chạm vào cội nguồn nghề

Trước thềm Festival, trong hai ngày 18 và 19/3, chương trình tham quan, trải nghiệm tại làng nghề phở Vân Cù (xã Nam Đồng) trước đây thuộc tỉnh Nam Định (cũ), nay là tỉnh Ninh Bình, vừa diễn ra mới đây, trở thành điểm nhấn mở đầu giàu ý nghĩa. Đây là hoạt động mang tính truyền thống, hướng công chúng trở về với không gian lưu giữ những giá trị cốt lõi của nghề phở.

Phở không chỉ là một món ăn, mà đã trở thành biểu tượng văn hóa ẩm thực của Việt Nam, kết tinh từ sự khéo léo, tinh tế và triết lý ẩm thực của người Việt. Trong hành trình hình thành và lan tỏa ấy, làng Vân Cù thuộc vùng đất cổ Thiên Trường được biết đến như một cái nôi của nghề phở, nơi nhiều thế hệ người dân đã mang theo bí quyết gia truyền để làm nên những bát phở thơm ngon, đậm đà bản sắc để phục vụ người dân, du khách ở nhiều miền đất nước.

Nghệ nhân Lê Thị Thiết,

Phó Chủ tịch Hiệp hội Văn hóa ẩm thực Việt Nam

Ngay trong ngày 18/3, người dân và du khách đã được thưởng thức phở gia truyền được phục vụ xuyên suốt. Hình ảnh những nồi nước dùng nghi ngút khói, quy trình tráng bánh phở thủ công, cách nêm nếm gia vị… được tái hiện trọn vẹn. Buổi tối cùng ngày, chương trình văn nghệ dân gian với các làn điệu dân ca, dân vũ đặc trưng đã mang lại không khí làng quê Bắc Bộ đậm đà bản sắc.

Ngày 19/3, hoạt động bước vào cao điểm với lễ khai mạc trải nghiệm và nghi lễ dâng hương Tổ nghề tại Đền Vân Cù. Trong không gian linh thiêng, nghi thức tri ân không chỉ gợi nhắc truyền thống mà còn khẳng định chiều sâu văn hóa của nghề, nối dài mạch chảy từ quá khứ đến hiện tại. Xuyên suốt 2 ngày, hoạt động phục vụ phở truyền thống tiếp tục được duy trì, giúp người tham gia tiếp cận trực tiếp với quy trình chế biến và hương vị đặc trưng của phở Vân Cù, một trong những cái nôi tiêu biểu của nghề phở Việt Nam.

Phát biểu tại chương trình tham quan, trải nghiệm nghề Phở làng Vân Cù, nghệ nhân Lê Thị Thiết, Phó Chủ tịch Hiệp hội Văn hóa ẩm thực Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Văn hóa ẩm thực tỉnh Ninh Bình, nhấn mạnh: “Phở không chỉ là một món ăn, mà đã trở thành biểu tượng văn hóa ẩm thực của Việt Nam, kết tinh từ sự khéo léo, tinh tế và triết lý ẩm thực của người Việt. Trong hành trình hình thành và lan tỏa ấy, làng Vân Cù thuộc vùng đất cổ Thiên Trường được biết đến như một cái nôi của nghề phở, nơi nhiều thế hệ người dân đã mang theo bí quyết gia truyền để làm nên những bát phở thơm ngon, đậm đà bản sắc để phục vụ người dân, du khách ở nhiều miền đất nước”.

Từ những gánh phở bình dị của người làng xưa, nghề đã theo chân các thế hệ đi khắp mọi miền, rồi vươn ra thế giới. Hương thơm của nước dùng, sợi bánh mềm mại trở thành một phần ký ức chung của cộng đồng người Việt. Nghệ nhân Lê Thị Thiết cũng cho biết: “Chương trình tham quan và trải nghiệm vừa rồi là dịp để du khách tìm hiểu quy trình làm nên một bát phở truyền thống, từ làm bánh phở, ninh nước dùng, chế biến gia vị, và còn là cơ hội để chúng ta cảm nhận sâu sắc hơn những giá trị văn hóa, lịch sử và tinh thần nghề nghiệp của cộng đồng làng nghề”.

Kể câu chuyện phở bằng nhiều lớp

Theo Ban Tổ chức sự kiện, bắt đầu từ chiều 20/3, Festival Phở 2026 sẽ chính thức khai mạc với chương trình nghệ thuật tái hiện hành trình phát triển của phở Việt, từ những gánh hàng rong đến khi trở thành món ăn quen thuộc tại nhiều quốc gia. Sau lễ khai mạc, các không gian trải nghiệm đồng loạt mở cửa, mang đến một bức tranh đa chiều về phở. Trong đó, không gian “Cội nguồn Phở” được xây dựng từ cảm hứng Chợ Bể xưa của Nam Định, với những sạp hàng mộc mạc, những đôi quang gánh len lỏi trong nhịp sinh hoạt đời thường. Tại đây, nghệ nhân trực tiếp chế biến phở bò Nam Định và phở gà Hà Nội theo phương thức truyền thống.

“Chuyện kể từ hạt gạo” lại mở ra một góc nhìn khác, khi đặt phở trong hành trình của hạt gạo, biểu tượng của nền văn minh lúa nước. Từ nguyên liệu cơ bản, nhiều món ăn đặc trưng ra đời, trong đó phở được xem là kết tinh tiêu biểu.

Tiếp đến, không gian “Hộp ký ức - Khung hình di sản” tái hiện hình ảnh tiệm phở xưa, với bếp lửa, nồi nước dùng và quầy hàng giản dị. Thiết kế gợi nhớ những chiếc tivi vỏ gỗ quen thuộc, tạo cảm giác như bước vào một “khung ký ức” sống động.

Ở “Phở ba miền”, ba sắc thái văn hóa ẩm thực bắc-trung-nam được thể hiện rõ nét. Phở miền bắc thanh tao, chỉn chu; miền trung đậm vị, sâu lắng; miền nam phóng khoáng, hài hòa. Sự khác biệt ấy tạo nên một chỉnh thể phong phú trong cùng một bản sắc.

Bên cạnh đó là các hoạt động như “Dải Phở cuốn ba miền”, chương trình nghệ thuật “Phở Connect” và tọa đàm “We Love Phở - Nhịp cầu di sản và sứ mệnh kết nối toàn cầu”, quy tụ các chuyên gia, hiệp hội ẩm thực và cộng đồng người Việt ở nước ngoài.

Festival Phở 2026 được kỳ vọng trở thành một sự kiện văn hóa-du lịch-ẩm thực tiêu biểu cấp quốc gia, thu hút đông đảo công chúng và du khách quốc tế. Qua đó, phở được nhìn nhận không chỉ là món ăn quen thuộc mà còn là thành tố quan trọng trong hệ sinh thái công nghiệp văn hóa. Việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm tại làng nghề, kết hợp không gian trình diễn hiện đại cho thấy một hướng đi rõ ràng trong mục tiêu bảo tồn gắn với phát huy, truyền thống đi cùng sáng tạo. Trong đó, vai trò của doanh nghiệp, nghệ nhân và cộng đồng được đặt trong mối quan hệ bổ trợ lẫn nhau. Sự đồng hành của các doanh nghiệp, đặc biệt là Masan Consumer cùng các đơn vị, đã góp thêm nguồn lực để chương trình được triển khai đồng bộ, bài bản.

Về tổng thể, Festival Phở 2026 được kiến tạo như một mạch chảy liền lạc, đi từ cội nguồn làng nghề, mở rộng qua các không gian trải nghiệm, rồi hội tụ trong lễ hội khi giá trị được thăng hoa và lan tỏa. Các hoạt động trong hai ngày 18 và 19/3 đã tạo nền cảm xúc rõ nét cho hành trình ấy. Không khí tại Vân Cù, nghi lễ dâng hương Tổ nghề, cùng những bát phở được chế biến theo phương thức truyền thống gợi lên chiều sâu văn hóa bền bỉ của nghề.

Khi Festival chính thức khai hội vào ngày mai 20/3, công chúng sẽ bước vào một không gian đậm bản sắc, với phở hiện diện như một “di sản sống” đang tiếp tục được gìn giữ và kể lại. Một hành trình được chuẩn bị công phu, giàu chiều sâu hứa hẹn lan tỏa mạnh mẽ giá trị ẩm thực Việt trong đời sống đương đại.