Từ những nương chè xanh mướt, đến thương hiệu “Chè xanh bản Ven” được công nhận OCOP 3 sao, đã giúp người dân bản Ven, huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang ổn định đời sống và giữ gìn, lan tỏa bản sắc văn hóa.
Bản Ven như một “viên ngọc quý ẩn mình” trong núi rừng xanh thẳm của vùng đất Yên Thế. Ngôi làng cổ của người Cao Lan xuất hiện từ hơn ba thế kỷ trước, nằm nép mình dưới chân những triền đồi trù phú. Cách trung tâm thành phố Bắc Giang khoảng 40 km, bản Ven nổi bật với cảnh quan rừng, núi, thác nước và những giá trị văn hóa đậm đà của đồng bào Cao Lan. Từ những ngày đầu lập làng, cây chè đã trở thành người bạn đồng hành thân thiết của người dân bản Ven. Chè được trồng trên các sườn đồi thoai thoải, tận dụng đất đai màu mỡ và khí hậu mát mẻ, mang lại nguồn thu nhập chính cho các gia đình.
Người Cao Lan, với bản tính cần cù và khéo léo đã chăm sóc cây chè bằng tất cả tâm huyết. Cây chè, vì thế, không chỉ là một loại cây kinh tế mà còn là sợi dây gắn kết cộng đồng, lưu giữ hồn cốt văn hóa Cao Lan. Cây chè bản Ven đã chứng kiến những đổi thay của thời cuộc. Từ những ngày sản xuất thủ công, người dân hái chè bằng tay, sao chè trên chảo gang, đến nay, cây chè đã được chăm sóc theo các tiêu chuẩn hiện đại như VietGAP và hữu cơ. Dù vậy, bí quyết “lấy hương âm” để chè nguội trên nền đất sạch trước khi đóng gói vẫn được người Cao Lan giữ gìn như một di sản. Chính sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại đã làm nên đặc trưng của chè xanh bản Ven: nước xanh màu cốm, vị đậm, hương thơm nồng nàn.
Trong đời sống hằng ngày, chè xuất hiện trong những dịp lễ hội, cưới hỏi, hay đơn giản là những buổi trò chuyện bên hiên nhà sàn. Qua từng giai điệu dân ca Sình được cất lên trên những nương chè, người Cao Lan gửi gắm tình yêu quê hương, lòng biết ơn thiên nhiên và niềm tự hào về cây chè. Và rồi, chính cây chè đã trở thành cầu nối, đưa bản sắc dân tộc Cao Lan đến gần hơn với du khách trong nước và nước ngoài khi bản Ven trở thành địa điểm du lịch hấp dẫn du khách.
Hợp tác xã Thân Trường là đơn vị tiên phong góp phần đưa chè bản Ven vươn xa. Hiện nay, các hợp tác xã đã đầu tư máy móc hiện đại như máy sao, máy vò, áp dụng các công nghệ tưới tiêu tự động, giúp tăng năng suất và bảo đảm chất lượng. Bí quyết chế biến chè của người Cao Lan, như việc hái đúng tiêu chuẩn “một tôm hai lá non” hay để chè “lấy hương âm” trên nền đất sạch, đã được hợp tác xã chuẩn hóa mà vẫn giữ được nét truyền thống. Chè bản Ven được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao vào năm 2022.
Sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương cũng đóng vai trò quan trọng. Đơn cử, Ủy ban nhân dân huyện Yên Thế đã triển khai đề án phát triển nông nghiệp bền vững giai đoạn 2021-2025, trong đó hỗ trợ người dân trồng các giống chè mới như LDP1, LDP2, áp dụng kỹ thuật canh tác hiện đại và xây dựng vùng sản xuất chè hàng hóa. Các lớp tập huấn, chương trình hỗ trợ máy móc và hệ thống tưới tiêu đã giúp người dân giảm bớt gánh nặng lao động, nâng cao chất lượng sản phẩm. Nhờ vậy, năng suất chè tại bản Ven đạt 9-10 tấn/ha/năm, mang lại thu nhập ổn định cho hàng trăm hộ gia đình.
Những đồi chè xanh ngút ngàn, như những chiếc bát úp trải dài trên triền đồi, đã trở thành điểm nhấn thu hút du khách. Kết hợp với cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, các công trình văn hóa như đình làng, thổ kỳ và cây lim nghìn năm tuổi, bản Ven nay đã trở thành một điểm đến du lịch sinh thái cộng đồng hấp dẫn. Thời gian qua, Hợp tác xã Thân Trường đã phát triển các dịch vụ trải nghiệm du lịch, như hái chè, sao chè, hay thưởng thức các món ăn đặc sản gắn liền với văn hóa Cao Lan.
Du khách đến bản Ven sẽ được ngắm nhìn cảnh sắc thiên nhiên và được hòa mình tham gia các lễ hội, nghe dân ca Sình, nghỉ ngơi tại những ngôi nhà sàn truyền thống. Điểm du lịch sinh thái, văn hóa bản Ven đã được công nhận OCOP 3 sao vào năm 2022 và đã đón hàng chục nghìn lượt khách mỗi năm, mang lại nguồn thu nhập mới cho người dân.
Sự phát triển của du lịch cũng góp phần bảo tồn và lan tỏa bản sắc văn hóa Cao Lan. Qua các lớp tập huấn về làm du lịch cộng đồng, cùng với sự đầu tư vào hạ tầng như nhà sàn, nhà nghỉ, và các quầy hàng bán sản phẩm OCOP, bản Ven trở thành một điểm đến chuyên nghiệp hơn. Những sản phẩm như chè xanh, mật ong rừng, gà đồi, xôi ngũ sắc vừa là quà lưu niệm, vừa là cách để du khách mang theo câu chuyện văn hóa của bản Ven về nhà.
Cây chè bản Ven còn là biểu tượng của sự bền bỉ, của tinh thần lao động cần cù và sáng tạo của người Cao Lan. Từ những nương chè giản dị, người dân bản Ven đã xây dựng nên một thương hiệu nổi tiếng, góp phần xóa đói, giảm nghèo và nâng cao đời sống. Hành trình hơn 300 năm của cây chè là câu chuyện về sự gắn bó giữa con người và thiên nhiên, về cách mà một cộng đồng nhỏ bé đã giữ gìn bản sắc văn hóa giữa dòng chảy hiện đại.
