Tại xã Yên Xuân (Nghệ An), phần lớn các tàu thuyền tham gia khai thác cát đều chưa được cơ quan chức năng đăng ký, đăng kiểm nhưng hoạt động khai thác cát tại khu vực này vẫn diễn ra khá sôi động, trong thời gian dài; việc các doanh nghiệp và chủ phương tiện không thực hiện thủ tục đăng ký, đăng kiểm xuất phát từ nhiều khó khăn, bất cập.
Ông Đỗ Minh Hải, quản lý Bến thủy nội địa kinh doanh cát, sỏi của Công ty Ánh Phương Dân (xã Yên Xuân) cho biết, công ty có bốn phương tiện vận chuyển, khai thác cát sỏi thì cả bốn đến nay đều hết hạn và chưa đăng kiểm được.
Doanh nghiệp rất muốn đăng kiểm nhưng gặp khó vì theo quy định phải đưa tàu, thuyền về kiểm định tại khu vực Cảng Bến Thủy, cách đó gần 100 km. Tuy nhiên, việc di chuyển theo đường sông không thể thực hiện vì từ khi đập Bara Đô Lương hoàn thành, tàu mắc cạn không thể qua được. Còn nếu đưa tàu, thuyền lên đường bộ thì rất khó vì đều thuộc loại hàng siêu trường, siêu trọng.
Đây cũng là khó khăn chung của các mỏ khai thác cát sỏi hiện nay trên địa bàn các xã thuộc ba huyện Anh Sơn, Tân Kỳ, Đô Lương trước đây khi phương tiện không thể đăng ký, đăng kiểm vì vướng Bara Đô Lương.
Trung tá Chu Hồ Đức Dũng, Đội trưởng Cảnh sát đường thủy, Phòng Cảnh sát giao thông tỉnh Nghệ An cho biết, việc quản lý các phương tiện hết đăng kiểm trên địa bàn là rất khó khăn. Thời gian qua, cơ quan chức năng đã xử phạt nhiều trường hợp, nhưng do địa bàn rộng, các đối tượng thường lợi dụng ban đêm để hoạt động khiến việc kiểm tra, xử lý gặp nhiều trở ngại.
Từ đầu năm đến nay, đơn vị đã xử lý sáu trường hợp không có giấy chứng nhận đăng ký, 37 phương tiện hoạt động không có Giấy chứng nhận an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường theo quy định. Qua tuần tra kiểm soát đã phát hiện 8 vụ, tiến hành bắt giữ 11 đối tượng, thu tám phương tiện thủy và 148 m³ cát khai thác trái phép.
Toàn tỉnh Nghệ An hiện có 100 phương tiện chở hàng, phương tiện có gắn thiết bị khai thác khoáng sản được đăng ký, quản lý. Tuy nhiên, đến thời điểm này vẫn còn 36 phương tiện chưa đăng kiểm. Đáng chú ý, tại các xã miền núi, số tàu thuyền được đăng kiểm rất ít.
Ông Phan Văn Thanh, Giám đốc Chi cục Đăng kiểm số 3 cho biết, trước đây có những quy định rất chặt chẽ, các phương tiện phải đưa về xưởng có năng lực để đăng kiểm. Tuy nhiên, trong gần một năm trở lại đây, cơ quan đăng kiểm đã nghiên cứu, tháo gỡ khó khăn cho người dân.
Thay vì buộc chủ phương tiện phải đưa tàu về các cơ sở đóng mới, sửa chữa đủ điều kiện, đăng kiểm viên trực tiếp đến địa phương kiểm tra phần kết cấu chìm khi có đề nghị từ chủ phương tiện; người dân không phải chi trả chi phí đi lại cho lực lượng đăng kiểm. Tuy nhiên, số phương tiện đăng ký theo hình thức này vẫn rất ít. Từ đầu năm đến nay, chi cục mới thực hiện đăng kiểm được bốn phương tiện.
Ngoài ra, một nguyên nhân khác là nhiều phương tiện vận chuyển, khai thác cát, sỏi không đủ điều kiện cấp đăng kiểm. Theo hồ sơ, các phương tiện này chỉ được đăng ký để vận chuyển hàng khô, nhưng trên thực tế lại tự ý lắp đặt thêm máy móc khai thác cát, làm thay đổi kết cấu và công năng ban đầu. Vì không phù hợp hồ sơ kỹ thuật nên cơ quan chức năng không thể cấp đăng kiểm.
Về những bất cập trong công tác kiểm định phương tiện thủy nội địa, tại phiên chất vấn kỳ họp Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An khóa XIX, Đại tá Trần Ngọc Tuấn, Phó Giám đốc Công an tỉnh cho biết, thời gian qua, Công an tỉnh đã phối hợp Sở Xây dựng tìm phương án. Tuy nhiên, các cơ quan đăng kiểm chuyên ngành vẫn chưa chấp thuận do vướng quy định của Trung ương. Ngành đã có văn bản kiến nghị lên Trung ương nhằm tháo gỡ các nút thắt này.
Nghệ An bước vào năm 2026 với nhiều dự án trọng điểm được triển khai, nhu cầu về nguồn vật liệu đất, cát rất lớn. Thực tế cho thấy, khi lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra thì tàu, thuyền lại nằm bờ, nguồn cung cát xây dựng cho thị trường mất cân đối. Thời gian tới, cơ quan chức năng cần sớm có giải pháp căn cơ để gỡ “nút thắt” đăng kiểm phương tiện đường thủy nội địa trên địa bàn.
