- Thưa ông, với mục tiêu kết nối và phát triển hệ sinh thái bóng rổ học đường, VBA đang triển khai những hoạt động gì ở thời điểm hiện tại?
- Có hai bước đi lớn. Thứ nhất, chúng tôi đã phối hợp cùng Trung ương Hội Sinh viên Việt Nam và Grab Việt Nam tổ chức Hội thao Bóng rổ Sinh viên (VBAS) 2026 theo thể thức 3x3 tiêu chuẩn của Liên đoàn Bóng rổ quốc tế (FIBA), với hai nội dung nam và nữ, hướng tới phát triển thành nền tảng thể thao sinh viên thường niên.
Thứ hai, VBA đang xây dựng ý tưởng một giải đấu dành cho học sinh trên phạm vi toàn quốc theo triết lý “huấn luyện trước, thi đấu sau”. Trong đó, nhà trường và giáo viên thể chất được đào tạo, cấp chứng nhận. Tuy nhiên, quy mô cụ thể chưa thể tiết lộ ở thời điểm này.
- Mùa đầu tiên của VBAS 2026 (diễn ra trong hai ngày mồng 3 và 4/9) có điểm gì đáng chú ý, thưa ông?
Mùa đầu tiên của VBAS đã có sự góp mặt của 96 vận động viên đến từ 15 trường đại học và cao đẳng ở Thành phố Hà Nội. Giải đấu quy tụ 12 đội tranh tài ở mỗi nội dung. Toàn bộ giai đoạn trước và sau vận hành theo hướng ưu tiên nền tảng kỹ thuật số (như các nền tảng FPT Play, Fanpage VBAS, FPT Bóng Rổ, TikTok VBA hay kênh YouTube FPT Bóng Rổ) để dễ dàng lan tỏa tới cộng đồng sinh viên cả nước.
Về địa điểm, Trung ương Hội Sinh viên sàng lọc các trường đạt chuẩn đăng cai: Ưu tiên trường có nhà thi đấu trong nhà đạt tiêu chuẩn, vị trí trung tâm, cam kết đăng cai trọn vẹn hai ngày thi đấu. Sau đó, chính các sinh viên đã bình chọn top 3 trước khi Ban tổ chức chốt địa điểm chính thức. Cách làm này biến việc chọn địa điểm thành một hoạt động gắn kết cộng đồng thay vì một quyết định hành chính, phù hợp với khuyến nghị mở rộng cơ hội tiếp cận vận động cho thanh thiếu niên Việt Nam.
- Sau giải đấu, VBA có kế hoạch triển khai những hoạt động tiếp nối gì, thưa ông?
- Chúng tôi nhìn nhận các chương trình này không phải như những sự kiện rời rạc, mà như các mảnh ghép của một hệ sinh thái. Mục tiêu xa hơn của VBA là liên kết toàn bộ hệ thống giải đấu học sinh, VBAS dành cho sinh viên, các hoạt động trại huấn luyện và chuỗi Draft Combine series… thành một hệ sinh thái tương hỗ, nơi một tài năng bóng rổ trẻ được truyền cảm hứng từ những sân chơi đầu tiên, có lộ trình đào tạo và phát triển bài bản, có hệ thống thi đấu cọ xát chất lượng, và cuối cùng được tuyển chọn một cách chuyên nghiệp vào môi trường VBA.
Hệ sinh thái đó phục vụ hai mục tiêu song song: Một mặt góp phần xây dựng những thế hệ cầu thủ Việt Nam đạt đẳng cấp khu vực trong tương lai; mặt khác trở thành hình mẫu về cách phát triển bóng rổ phong trào trong khối học sinh, sinh viên cả nước. Cơ sở khoa học của cách tiếp cận này rất rõ ràng: Lợi ích thể chất và tâm lý - xã hội của thể thao chỉ bền vững khi việc tham gia được duy trì liên tục và có cấu trúc qua các giai đoạn phát triển, thay vì dừng lại ở những sự kiện đơn lẻ. Vì vậy, mỗi nền tảng chúng tôi xây đều được thiết kế để “bàn giao” người chơi cho nền tảng kế tiếp, đó là cách phong trào không dừng lại sau một sự kiện.
- Theo ông, thách thức lớn nhất khi nhân rộng phong trào bóng rổ ra ngoài địa phận các thành phố lớn là gì?
- Tôi cho rằng nút thắt sâu nhất liên quan yếu tố con người và nhận thức, chứ không phải sân bãi. Cơ sở vật chất là vấn đề hữu hình và có thể giải quyết bằng đầu tư, một sân bóng rổ 3x3 có chi phí thấp, ít tốn diện tích và dễ dàng lắp đặt ở mọi nơi. Hiện nay, Việt Nam đang đẩy mạnh việc đầu tư để nâng cấp cơ sở vật chất cho hệ thống trường học trên cả nước.
Khó hơn nhiều chính là thiếu giáo viên và huấn luyện viên được đào tạo bài bản, cùng tâm lý e ngại của phụ huynh khi cho con dành thời gian cho thể thao thay vì học văn hóa. Nghiên cứu năm 2025 chỉ ra, ảnh hưởng của gia đình, của giáo viên và niềm tin - sự tự tin vào vận động của bản thân học sinh là những yếu tố tâm lý - xã hội quyết định mức vận động, bên cạnh điều kiện tiếp cận. Báo cáo quốc gia cũng cho thấy khoảng trống về hạ tầng và chính sách hỗ trợ dành cho thể thao có sự khác biệt lớn giữa các đô thị lớn và các địa phương.
Vì vậy, chiến lược của chúng tôi là tập trung ưu tiên đào tạo nhân lực tại chỗ, truyền thông thay đổi nhận thức phụ huynh và triển khai các hoạt động truyền cảm hứng nhằm thay đổi nhận thức xã hội song song với xây dựng các mô hình cơ sở vật chất tối giản có hiệu quả kinh tế cao.
- Sau nhiều năm gắn bó với bóng rổ chuyên nghiệp, theo nhìn nhận của ông, đâu là hướng phát triển bóng rổ Việt Nam cần tập trung thúc đẩy?
- Có vài hướng tôi tâm đắc. Thứ nhất, ưu tiên nữ sinh. Khoảng cách giới trong vận động là điểm yếu lớn nhất và dai dẳng nhất, cả ở Việt Nam lẫn toàn cầu, nên một chương trình thiết kế riêng để thu hút và giữ chân nữ sinh sẽ tạo tác động lớn hơn nhiều so với cách làm đại trà.
Thứ hai, lấy mô hình 3x3 làm mũi nhọn nhân rộng vì chi phí thấp, ít đòi hỏi diện tích và nhân lực, rất phù hợp với các tỉnh, nhằm loại bỏ rào cản về nguồn lực và hạ tầng.
Thứ ba, chuyển từ tư duy “dạy môn bóng rổ” sang tư duy “bồi đắp năng lực vận động nền tảng”. Bởi, các kỹ năng phối hợp - đổi hướng mà bóng rổ rèn luyện là nền tảng chuyển giao cho mọi môn khác.
Cuối cùng, tôi đề xuất gắn đo lường dựa trên bằng chứng vào mọi chương trình, thu thập chỉ số thể lực, vận động và sự gắn kết trước và sau can thiệp… VBA không chỉ làm phong trào, mà còn đóng góp dữ liệu khoa học về phát triển thể chất học đường ở Việt Nam.
- Liệu lần thay đổi tư duy quyết liệt này có thể trở thành bước đi quan trọng thúc đẩy tính chuyên nghiệp của bóng rổ, thưa ông?
- Để phân tích chi tiết hơn, một hướng chúng tôi đang nghiên cứu sâu là đặt bóng rổ học đường vào lộ trình phát triển vận động viên hoàn chỉnh theo khung FTEM do Viện Thể thao Australia phát triển. FTEM gồm bốn nấc thang: Foundations (Nền tảng), Talent (Tài năng), Elite (Ưu tú) và Mastery (Đỉnh cao).
Khác với các mô hình tuyến tính cũ, FTEM thừa nhận sự phát triển con người là phi tuyến và đa chiều, nối liền bốn giai đoạn: Nền tảng (F1-F3) - học và cam kết với vận động cơ bản; Tài năng (T1-T4) - phát hiện, xác minh và phát triển tiềm năng; Ưu tú (E1-E2) - thi đấu đỉnh cao; và Đỉnh cao (M) - phát triển thành tích bền vững. Điều quan trọng là tất cả những hoạt động đang triển khai ở trường học, như Hoops + Health, giải VBAS, VBA 3x3.EXE Game, trại hè StarXcamp 2025… nằm trong tầng Nền tảng theo khung này.
Thực trạng của hệ thống bóng rổ Việt Nam có hình đồng hồ cát: Đáy rộng nhờ bệ đỡ của phong trào học đường và phần đỉnh phát triển tương đối nhờ VBA cùng đội tuyển quốc gia. Thế nhưng, phần eo - tầng Tài năng, thường rơi vào lứa tuổi 14-17, trùng với giai đoạn thi chuyển cấp, lại bị thắt chặt và là nơi có tỷ lệ bỏ cuộc cao nhất.
Vì vậy, đề xuất của tôi không dừng ở việc mở rộng tầng Nền tảng, mà phải thiết kế sẵn cầu nối từ giai đoạn Nền tảng sang Tài năng. Việc chuẩn hóa giáo trình năng lực vận động thể chất cho bóng rổ học đường, gắn dữ liệu theo dõi học sinh có năng khiếu vào “phễu” tuyển chọn minh bạch, đồng thời kết hợp mô hình “sự nghiệp kép” - vừa học vừa chơi - sẽ giúp các em không phải chọn lựa giữa việc học và thể thao ở đúng độ tuổi dễ rời bỏ nhất. Cách đặt vấn đề này giúp mỗi hoạt động học đường có địa chỉ rõ ràng trên lộ trình phát triển của mỗi vận động viên, thay vì chỉ là những sự kiện thể thao rời rạc.
- Xin chân thành cảm ơn ông! ■
Khác biệt lớn nhất không nằm ở số lượng sự kiện mà đến từ cách làm. Xuất phát từ những hoạt động đơn lẻ do từng câu lạc bộ tự triển khai, bóng rổ học đường và sinh viên đang được nâng lên thành các sự kiện nền tảng thường niên có đối tác chiến lược cấp quốc gia, có cấu trúc và có đo lường. Đây chính là điều kiện để thể thao học đường tạo ra lợi ích thể chất đích thực và bền vững".
