Khi những niềm hy vọng lần lượt dừng bước
Điền kinh Việt Nam đến ASIAD 20 với sự chuẩn bị kỹ càng. Dẫu vậy, niềm hy vọng vàng ở cự ly 400m nam là Tạ Ngọc Tưởng không vượt qua nổi vòng loại. Anh chỉ đứng hạng 10 với thành tích 46 giây 07, cách nhà vô địch người Thái Lan tới hơn một giây. Tương tự, Lê Thị Cẩm Tú hoàn thành nội dung 200m nữ với kết quả 23 giây 53, đạt vị trí thứ 7, kém thành tích của chân chạy Singapore Pereira Shanti giành Huy chương vàng gần một giây (với thành tích 22 giây 78).
Cẩm Tú là phát hiện mới của điền kinh Việt Nam sau kỳ SEA Games 33. Song, cô chưa từng đạt thông số dưới 23 giây suốt quá trình tập luyện. Do đó, thất bại này hoàn toàn không phải điều bất ngờ với giới chuyên môn.
Sau 30 trên 50 nội dung thi đấu, điền kinh Việt Nam chỉ giành được một Huy chương đồng ở nội dung tiếp sức hỗn hợp. Phần lớn những thất bại của các vận động viên đều có thể được nhìn thấy từ trước, trên sân tập. Chúng ta không thua vì sự thiếu may mắn, mà bởi vì không thể vượt ngưỡng của bản thân.
Như khẳng định của ông Dương Đức Thủy (nguyên Trưởng bộ môn Điền kinh, Cục Thể dục Thể thao Việt Nam), thành tích của vận động viên đỉnh cao hoàn toàn có thể dự báo được, nếu có đầy đủ thông số. Chỉ cần biết vận động viên gánh tạ bao nhiêu, chạy đà bao nhiêu, lực dậm nhảy ra sao, ta có thể tính chính xác cú nhảy sẽ đạt bao xa. Càng nhiều thông số ghi nhận, sai số sẽ càng nhỏ.
Đo đạc và dự báo thành tích chính là phương pháp đơn giản nhất để thấu hiểu điểm mạnh, điểm yếu của vận động viên. Các nền thể thao trong khu vực, từ lâu, đã hệ thống hóa kho dữ liệu, để nắm bắt chính xác mỗi cá nhân cần cải thiện điều gì, bên cạnh mục tiêu thấu hiểu vị trí của bản thân so đối thủ.
Thiếu nền tảng khoa học để thúc đẩy giới hạn cơ thể lên từng chút một qua nhiều năm, vận động viên chỉ có thể thi đấu dựa trên nền tảng tự nhiên vốn có. Và thực tế ở kỳ ASIAD 20 đã phơi bày ngưỡng giới hạn ấy một cách phũ phàng.
Chấp nhận thay đổi để tiến bộ
Nhiều năm nay, các nước trong khu vực không còn đặt nặng ngôi đầu SEA Games. Họ chấp nhận buông bỏ bớt áp lực thành tích ở sân chơi khu vực, để dồn nguồn lực đầu tư cho nhóm nhỏ vận động viên có khả năng cạnh tranh ở tầm châu lục và thế giới. Thái Lan và Singapore giành Huy chương vàng điền kinh, hay thành tích của Philippines ở bộ môn thể dục dụng cụ cũng cho thấy sự khác biệt rõ nét. Đáng mừng, lãnh đạo ngành thể thao cũng thẳng thắn nhìn nhận thiếu sót này.
Theo khẳng định của Trưởng đoàn Nguyễn Hồng Minh, ASIAD 20 mang lại bài học lớn về dự báo sức mạnh đối thủ, chuẩn bị điểm rơi phong độ và đầu tư cho các môn trọng điểm. Đây là dịp để thể thao Việt Nam tỉnh táo nhìn rõ vị trí của mình trên bản đồ châu lục, từ đó nghiêm túc rà soát, thay đổi lại chiến lược đầu tư cho chặng đường sắp tới. Muốn vươn tầm châu lục, chúng ta phải chấp nhận giảm bớt áp lực thành tích ở sân chơi khu vực, kiên nhẫn đi theo lộ trình khoa học bài bản, dồn nguồn lực chăm chút cho những cá nhân tài năng.
Đây đồng thời cũng là mong muốn của chuyên gia Dương Đức Thủy khi nhìn nhận tương lai của điền kinh nước nhà nói riêng cũng như thể thao Việt Nam nói chung. Các bộ môn cần sớm chuẩn hóa dữ liệu và theo dõi vận động viên xuyên suốt thời gian dài, thay vì kỳ vọng mua sắm thiết bị đắt tiền để nhanh chóng có được thành tích vụt tăng trong nay mai.
Rõ ràng, thể thao Việt Nam không thể san lấp khoảng cách hiện tại chỉ bằng quyết tâm hay một vài kỳ tập huấn quốc tế ngắn hạn. Chúng ta cần thay đổi tận gốc từ phương pháp đầu tư, xóa bỏ căn bệnh thành tích, chấp nhận lấy bệ phóng SEA Games để xây nền tảng khoa học dữ liệu vững chắc phục vụ mục tiêu ASIAD và Olympic.
Bài học từ ASIAD 20, vì thế, không chỉ là câu chuyện hụt hơi đơn thuần về chỉ tiêu huy chương. Đây là minh chứng thực tế cho sự suy yếu của một nền thể thao, khi thiếu đi bệ đỡ từ khoa học công nghệ.
Tính đến cuối ngày 30/9, ASIAD 20 đã đi hơn nửa chặng đường, Đoàn thể thao Việt Nam giành được hai Huy chương vàng, một Huy chương bạc và 17 Huy chương đồng.
