Thành lập Trung tâm Nghiên cứu và ứng dụng phả học:

Giúp các dòng họ tìm lại gốc tích

* Thưa ông, đầu tuần này khi Trung tâm của ông thành lập cũng là lúc hơn một nghìn người thuộc chín dòng họ Đỗ ở xã Liên Khê, Khoái Châu, Hưng Yên kiến nghị lên ngành Tư pháp đòi "đổi họ" vì họ vốn không phải họ Đỗ. Ngành Tư pháp chưa có tiền lệ "giải quyết" những vụ việc rắc rối như thế này, nhưng đứng ở góc độ "phả học", ông thấy thế nào?  

 - Tôi không bất ngờ lắm về chuyện này. Nếu có điều kiện tôi sẽ khuyên các ông ấy không nên thay đổi làm gì, cho dù thay đổi là để trở về với họ gốc của mình. Về mặt phả học, thì việc dòng họ các ông ấy mấy trăm năm qua đổi họ cũng là chuyện bình thường. Các họ của nước ta thay đổi luôn luôn ấy chứ. Nhà Trần lên, người họ Lý phải đổi hết sang Nguyễn (vì kiêng tên bố nhà vua là Trần Lý). Họ Mạc sau thời làm vua, phải đổi sang họ Trình, họ Hoàng. Họ Đặng Vũ ở Xuân Trường, Nam Định (hậu duệ là tướng Đặng Vũ Hiệp, Giáo sư Đặng Vũ Khiêu), vốn là họ Vũ đấy chứ, nhưng vì làm con nuôi cho người họ Đặng từ thời xưa, mà đổi thành Đặng Vũ. Có họ Trần cũng đổi thành hai họ. Họ thứ nhất là họ Đặng Trần (có Đặng Trần Côn, tác giả Chinh phụ ngâm khúc), hậu duệ họ Đặng Trần bây giờ ở Chương Mỹ (Hà Tây). Họ thứ hai là họ Lý Trần (có danh nhân Lý Trần Quán). Nếu bây giờ người của các họ này đều nhất nhất muốn chuyên về họ cũ cho khỏi "đứt mạch" thì không biết sẽ ra sao. Cho nên tốt nhất là cứ để nguyên thế.  

* Mấy chục năm nay, chuyện việc chắp nối lại phả hệ tìm họ hàng rất mạnh mẽ. Các dòng họ lập được Ban liên lạc, soạn lại tộc phả (mà họ nào truy ra cũng có ông tổ là một vị vua!). Rồi ba năm trước, ông Lý Xương Căn ở tận bên Hàn Quốc cũng về dâng tộc phả nhận là hậu duệ đời thứ 31 của Lý Thái Tổ. Ông nhận thấy xu hướng này như thế nào?  

 - Mấy năm nay, tôi thấy đang có cả một cao trào chứ không chỉ phong trào tìm lại nguồn cội. Nhiều người đã đến tìm tôi để nhờ làm công việc này. Thường thì họ gặp rắc rối do gia phả bị gián đoạn (chỉ chép từ ba đến năm đời), những đời trước chỉ chép vài chữ, hoặc không có. Ví như có ông cụ họ Nguyễn ở Nghệ An, trong gia phả về những đời trước chỉ chép mỗi chữ "ở Trường Tân chạy loạn Hồ Quý Ly về". Ông cụ lặn lội ra Hà Nội hỏi Giáo sư Trần Bá Trí. Giáo sư Trí lại bảo đến tìm tôi. Tôi bảo cụ nên về Gia Lộc (Hải Dương) đến làng Gia Tân mà tìm, vì ngày xưa đấy là huyện Trường Tân. Ông cụ sau đó tìm được đến cảm ơn mãi. Thường thì để chắp nối phải có một vài chữ, một ít tích truyện hay một vài dấu vết nơi điền dã. Đó là căn cứ để lần tìm qua các sách cổ có liên quan.  

- Xin cảm ơn ông!

Có thể bạn quan tâm

Đại diện lãnh đạo thành phố Hà Nội trao Bằng công nhận di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố cho di tích Nhà thờ họ Hoàng và Công bộ Viên ngoại lang Hoàng Viết Bàn.

Hà Nội trao bằng xếp hạng cấp thành phố cho di tích văn hóa lịch sử làng La Xuyên, xã Cổ Đô

Nhân dân thôn La Xuyên, xã Cổ Đô, thành phố Hà Nội vừa tổ chức Lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố Nhà thờ họ Hoàng và Công bộ Viên ngoại lang Hoàng Viết Bàn. Buổi lễ có sự tham dự của đại diện lãnh đạo Cục Di sản (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), Sở Dân tộc và Tôn giáo, Sở Nội vụ Hà Nội.

Bìa tác phẩm "Đời như tiểu thuyết" của tác giả Trương Đức Minh Tứ.

Những phận người không hư cấu trong Đời như tiểu thuyết

"Đời như tiểu thuyết" của Trương Đức Minh Tứ không phải là cuốn sách để tìm một cốt truyện theo nghĩa thông thường. Ở đó là những con người cụ thể, những đời sống đã diễn ra, với đủ biến cố, chia ly, lựa chọn, day dứt, hy sinh và cả những cuộc kiếm tìm kéo dài đến tận cuối đời. 

Các đồng chí lãnh đạo tỉnh cùng đông đảo cựu chiến binh, chiến sĩ Điện Biên tham quan triển lãm "Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại".

Đặc sắc triển lãm “Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại” tại Điện Biên

Nhân kỷ niệm 72 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/2026), Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ (Điện Biên) tổ chức trưng bày, triển lãm 28 tác phẩm ký họa tiêu biểu về Chiến dịch Điện Biên Phủ của các họa sĩ Ngô Mạnh Lân, Phạm Thanh Tâm và Dương Hướng Minh với chủ đề “Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại”.

Nghệ nhân Nguyễn Công Đạt thực hiện in liễn làng Chuồn trong không gian Ngự Hà Viên, Huế. (Ảnh: MẠNH HÀO)

Những di sản sống của làng nghề

Có những làng nghề không mất đi hẳn nhưng lặng lẽ rút khỏi đời sống, chỉ còn lại trong ký ức của một vài người già hay trong những dấu vết mờ nhạt đâu đó.

Trần Ngọc Vàng và nghệ sĩ Thanh Thủy trong phim. (Ảnh: Galaxy Studio)

“Heo Năm Móng” đạt top 1 phòng vé điện ảnh mùa lễ 30/4

“Heo Năm Móng” nhanh chóng trở thành hiện tượng trên các diễn đàn điện ảnh và mạng xã hội, không chỉ nhờ chiến lược truyền thông hiệu quả, mà còn bởi hiệu ứng lan tỏa sau công chiếu. Sau 6 ngày ra mắt, phim chạm mốc 50 tỷ đồng, trở thành phim có doanh thu Top 1 phòng vé trong thời điểm ra mắt.

Nhà báo Hữu Việt và các diễn giả Phạm Thị Kim Oanh, Phan Cẩm Tú tại buổi tọa đàm. (Ảnh: HỒNG QUÂN)

Bảo vệ bản quyền từ góc nhìn của lĩnh vực điện ảnh

Trong các lĩnh vực văn hóa nghệ thuật, điện ảnh là một trong số những loại hình bị vi phạm bản quyền nhiều nhất. Ở kỷ nguyên số, công nghệ và trí tuệ nhân tạo là sự tiến bộ nhưng cũng là những công cụ đắc lực để sao chép và phát tán sản phẩm điện ảnh, gây ảnh hưởng nặng nề nhiều mặt.

Phối cảnh công trình biểu tượng bông lúa Cà Mau.

Giá trị văn hóa từ "Biểu tượng bông lúa" ở Cà Mau

Sự phát triển của một địa phương trong kỷ nguyên mới không chỉ được đong đếm một cách cơ học bằng những con đường rải nhựa, hay những cây cầu bê-tông nối nhịp đôi bờ. Tầm vóc và sức sống của một vùng đất còn được khắc họa đậm nét qua những biểu tượng văn hóa mang tầm nhìn chiến lược.

Cảnh trong vở kịch ngắn “Chuyện nhà chị Tín” của Nhà hát Kịch Việt Nam biểu diễn tại Bảo tàng Hồ Chí Minh. (Ảnh: THƯƠNG NGUYỄN)

Mở lối để sân khấu tiếp cận công chúng

Không thiếu những cuộc thi, liên hoan được tổ chức rầm rộ, những vở diễn mới liên tục ra mắt mỗi năm, nhưng sân khấu nước ta vẫn đang loay hoay đi tìm khán giả. Lý do tình trạng này là bởi các đơn vị chức năng chưa xây được nhịp cầu đủ mạnh để kết nối với công chúng trong môi trường truyền thông đang thay đổi từng ngày.

Các văn nghệ sĩ trong chuyến đi thực tế tại mỏ than ở Quảng Ninh vào dịp Ngày Thơ Việt Nam năm 2026. (Ảnh: THIÊN AN)

Chuyển động mới của văn học viết về công nhân

Trong dòng chảy của văn học đương đại, đề tài công nhân từng là mạch nguồn quan trọng, được khai thác nhiều, nhưng cũng có giai đoạn gần như vắng bóng. Vài năm trở lại đây, mảng đề tài này được quan tâm hơn, không còn bó hẹp trong khuôn mẫu cũ mà thể hiện góc nhìn đa chiều, gắn với nhịp vận động của xã hội hiện đại.