Đến từng ngôi làng, ghé từng mái nhà rông, những người đứng đầu địa phương chia sẻ niềm vui, nỗi vất vả cùng cộng đồng buôn làng. Mỗi chuyến đi không chỉ là hoạt động khảo sát thực tế, mà còn góp phần định hướng để vùng đất mới này khai thác tiềm năng, phát triển bền vững hơn trong thời gian tới.
Men theo những triền đồi thông cao vút, vượt qua các con dốc quanh co, làng Kon Chênh (xã Măng Đen) hiện ra thấp thoáng trong làn sương sớm đặc trưng của núi rừng. Đây là nơi đồng bào Mơ Nâm sinh sống lâu đời, gìn giữ không gian văn hóa đậm đà bản sắc với cồng chiêng, lễ hội, múa xoang và những làn điệu dân ca truyền thống.
Trên hành trình bền bỉ giữ gìn văn hóa, người Mơ Nâm không đứng ngoài nhịp sống hiện đại, họ chủ động hòa nhập, tìm hướng phát triển kinh tế để cuộc sống ngày một khấm khá hơn, trong khi vẫn bảo tồn được giá trị truyền thống. Làng Kon Chênh hiện có 110 hộ, 360 nhân khẩu, trong đó hơn 90% là đồng bào Mơ Nâm.
Nhờ điều kiện khí hậu mát mẻ quanh năm và thổ nhưỡng thuận lợi, người dân nơi đây phát triển sản xuất nông nghiệp gắn với du lịch cộng đồng. Các mô hình trồng cây ăn trái, dược liệu, cà-phê xứ lạnh không chỉ mang lại thu nhập ổn định mà còn trở thành sản phẩm trải nghiệm hấp dẫn đối với du khách. Trước đây, cuộc sống của nhiều hộ dân chủ yếu dựa vào nương rẫy, quanh năm vất vả. Chị Y Miên, từng gắn bó với rừng và rẫy, nay đã chuyển sang dệt thổ cẩm phục vụ du lịch.
Hơn hai năm gần đây, lượng khách đến Khu du lịch sinh thái Măng Đen tăng lên rõ rệt, sản phẩm thổ cẩm của chị được tiêu thụ tại các điểm du lịch, chợ phiên, mang lại nguồn thu nhập ổn định hơn. “Mình biết dệt nên làm nhiều sản phẩm bán cho cửa hàng và du khách. Mùa cao điểm, thu nhập còn khá hơn đi rẫy”, chị Y Miên chia sẻ.
Không chỉ dừng lại ở sản xuất nông nghiệp, người dân trong làng từng bước làm quen với kinh doanh dịch vụ. Nhiều hộ đầu tư phát triển mô hình homestay, buôn bán các sản phẩm dược liệu, đặc sản địa phương. Hiện làng đã có khoảng 10 hộ làm dịch vụ lưu trú với gần 30 phòng nghỉ, đáp ứng nhu cầu của du khách khi đến trải nghiệm cuộc sống bản địa.
Ở độ cao khoảng 1.200m so với mực nước biển, làng Kon Chênh có lợi thế rõ rệt trong phát triển nông nghiệp công nghệ cao, đặc biệt là cà-phê xứ lạnh, một sản phẩm đặc trưng của núi rừng sinh thái Măng Đen. Năm 2025, chính quyền địa phương đã hỗ trợ hơn 30 hộ mở rộng vùng trồng cà-phê lên khoảng 40 ha, đồng thời liên kết với hợp tác xã để chế biến, tiêu thụ sản phẩm.
Theo anh Trần Văn Thuận, đại lý thu mua nông sản, các sản phẩm như trái cây, cà-phê xứ lạnh của làng Kon Chênh ngày càng có chỗ đứng trên thị trường. Việc thu mua trực tiếp từ người dân với mức giá hợp lý không chỉ bảo đảm đầu ra mà còn khuyến khích bà con mở rộng sản xuất.
Cách trung tâm xã Măng Đen khoảng 8 km, thôn Kon Chênh có diện tích tự nhiên hơn 360 ha, nằm giữa vùng rừng nguyên sinh với hệ sinh thái phong phú. Bao quanh là những cánh rừng xanh, thác nước và hồ tự nhiên trong lành, nơi đây được thiên nhiên ưu đãi để phát triển du lịch sinh thái.
Không gian văn hóa cồng chiêng cùng các lễ hội truyền thống vẫn được người Mơ Nâm gìn giữ như một phần không thể tách rời của đời sống. Đây cũng chính là nền tảng để phát triển du lịch cộng đồng theo hướng bền vững tạo sinh kế cho nhân dân và bảo tồn bản sắc văn hóa.
Những năm qua, người dân làng Kon Chênh chủ động mở cửa đón khách, phát triển dịch vụ lưu trú tại nhà và tổ chức nhiều hoạt động trải nghiệm như trình diễn cồng chiêng, thưởng thức ẩm thực truyền thống, tham quan sản xuất nông nghiệp. Cách làm này không chỉ góp phần giữ gìn giá trị văn hóa mà còn tạo nguồn thu nhập ổn định cho nhiều hộ gia đình.
Trong chiến lược phát triển thôn Kon Chênh, xã Măng Đen giai đoạn 2025-2030, làng Kon Chênh được định hướng trở thành điểm đến đặc trưng về lễ hội văn hóa, ẩm thực và cà-phê xứ lạnh, gắn với tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp địa phương. Các ngành chức năng của tỉnh Quảng Ngãi tập trung hỗ trợ người dân nâng cao kỹ năng làm du lịch, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quảng bá để thu hút du khách trong và ngoài nước.
Những chính sách này đang tạo động lực để người dân chuyển từ làm du lịch tự phát sang chuyên nghiệp hơn, chú trọng chất lượng dịch vụ, đồng thời giữ gìn bản sắc trong từng sản phẩm. Mục tiêu là đưa Kon Chênh trở thành điểm sáng trên bản đồ du lịch trải nghiệm của tỉnh Quảng Ngãi.
Trong chuyến thăm làng những ngày cuối tháng ba, đồng chí Hồ Văn Niên, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ngãi đánh giá cao tinh thần chủ động của chính quyền địa phương và người dân trong việc khai thác tiềm năng, phát triển du lịch cộng đồng.
Đồng thời, đề nghị tiếp tục chú trọng đào tạo kỹ năng, xây dựng sản phẩm đặc trưng và tăng cường kết nối, quảng bá du lịch. Tỉnh Quảng Ngãi quy hoạch, phát triển làng du lịch cộng đồng Kon Chênh theo hướng bài bản đang từng bước khẳng định vai trò của du lịch cộng đồng trong phát triển kinh tế-xã hội vùng cao. Đây không chỉ là hướng đi phù hợp với điều kiện thực tế, mà còn góp phần nâng cao đời sống người dân, giữ gìn những giá trị văn hóa đặc sắc của cao nguyên.
