Gia tăng nguy cơ mất an toàn thực phẩm

Trong bối cảnh thị trường sôi động, công tác bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP) tiếp tục đối mặt nhiều thách thức, khi các hành vi vi phạm có chiều hướng gia tăng, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, nhất là công nhân khu công nghiệp, học sinh bán trú và người lao động thu nhập thấp.

Thực trạng đáng lo ngại

Những ngày cận Tết, thị trường thực phẩm trở nên nhộn nhịp với đủ chủng loại hàng hóa như bánh kẹo, giò chả, thịt chế biến sẵn, thực phẩm đông lạnh và các suất ăn công nghiệp cung cấp cho doanh nghiệp, trường học. Bên cạnh các cơ sở sản xuất, kinh doanh tuân thủ nghiêm quy định pháp luật, vẫn còn không ít đối tượng vì lợi nhuận đã cố tình đưa ra thị trường các sản phẩm không bảo đảm chất lượng, không rõ nguồn gốc xuất xứ, thậm chí làm giả thực phẩm với quy mô lớn.

Điển hình, qua công tác nắm tình hình và đấu tranh chuyên án, lực lượng Cảnh sát kinh tế Công an TP Hồ Chí Minh đã phát hiện, bóc gỡ một đường dây chuyên làm giả các sản phẩm thịt đặc sản như đà điểu, dê, nai, nhím… từ thịt heo, sau đó phân phối ra thị trường tiêu thụ tại nhiều địa phương. Các tổ công tác đã đồng loạt kiểm tra nhiều điểm sản xuất, kinh doanh tại khu vực xã Bà Điểm, xã Xuân Thới Sơn, phường Bình Trị Đông, đồng thời mở rộng xác minh các kho lạnh và nhà hàng là đầu mối tiêu thụ tại TP Hồ Chí Minh cùng một số tỉnh lân cận.

Kết quả xác minh ban đầu cho thấy, từ cuối năm 2024 đến nay, nhóm đối tượng này đã đưa ra thị trường hơn 50 tấn thực phẩm giả, với giá trị quy đổi tương đương hàng thật lên tới khoảng 10 tỷ đồng, thu lợi bất chính hàng tỷ đồng. Trên cơ sở tài liệu, chứng cứ thu thập được, giữa tháng 1/2026, cơ quan điều tra đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và tạm giam tám đối tượng để làm rõ hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm theo quy định của pháp luật.

Không chỉ tại TP Hồ Chí Minh, tại Hà Nội và nhiều địa phương khác, tình trạng buôn bán, vận chuyển thực phẩm bẩn, thực phẩm không rõ nguồn gốc cũng liên tục bị phát hiện trong các đợt kiểm tra cao điểm. Theo Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội, trong nửa đầu tháng 1/2026, lực lượng chức năng đã tăng cường kiểm soát thị trường và phát hiện nhiều vụ việc vi phạm nghiêm trọng liên quan đến VSATTP.

Cụ thể, trong quá trình kiểm tra một số cơ sở kinh doanh trên địa bàn khu vực trung tâm Hà Nội, lực lượng quản lý thị trường đã phát hiện hàng chục ki-lô-gam thịt lợn, hoa quả, thực phẩm chế biến sẵn và sữa tươi không có hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp. Nhiều lô hàng vi phạm có tổng trị giá lên tới hàng chục triệu đồng và đã bị xử lý theo quy định.

Đáng chú ý, ngay trong những ngày đầu năm 2026, qua kiểm tra một xe ô-tô vận chuyển thực phẩm đông lạnh lưu thông qua địa bàn xã Sóc Sơn, lực lượng chức năng phát hiện hơn 800 kg chân gà đông lạnh bốc mùi hôi thối, không rõ nguồn gốc xuất xứ. Toàn bộ số hàng hóa này sau đó đã bị buộc tiêu hủy nhằm ngăn chặn nguy cơ đưa thực phẩm không bảo đảm an toàn ra thị trường tiêu thụ.

Tại Hải Phòng, cơ quan chức năng cũng đã phát hiện một vụ việc nghiêm trọng liên quan đến việc thu mua, chế biến thịt lợn nhiễm bệnh để sản xuất thực phẩm đóng hộp. Hơn 130 tấn nguyên liệu không bảo đảm an toàn cùng nhiều sản phẩm đã qua chế biến bị thu giữ, xử lý cho thấy, nguy cơ mất ATTP không chỉ tồn tại ở các cơ sở nhỏ lẻ mà còn có thể phát sinh ngay trong các doanh nghiệp có quy mô sản xuất lớn.

Thực tế cho thấy, thực phẩm bẩn, thực phẩm không rõ nguồn gốc không chỉ xuất hiện tại các chợ dân sinh hay điểm kinh doanh manh mún, mà còn len lỏi vào các kho chứa, chuỗi phân phối và thậm chí là các bếp ăn tập thể, nơi mỗi ngày cung cấp hàng nghìn suất ăn cho công nhân, học sinh, sinh viên.

Nhóm yếu thế chịu ảnh hưởng trực tiếp

Trong số các nhóm chịu ảnh hưởng trực tiếp, công nhân tại các khu công nghiệp được xem là đối tượng dễ bị tổn thương nhất. Do đặc thù công việc và thu nhập, phần lớn người lao động phụ thuộc vào bữa ăn ca do doanh nghiệp hoặc đơn vị cung cấp suất ăn công nghiệp tổ chức. Chỉ cần một khâu kiểm soát lỏng lẻo cũng có thể dẫn tới nguy cơ ngộ độc thực phẩm tập thể, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và năng suất lao động.

Chị Trần Thị H, công nhân đang làm việc tại một khu công nghiệp ở miền bắc, cho biết: “Càng gần Tết, công việc tăng ca nhiều, ai cũng mong bữa ăn bảo đảm để giữ sức. Nhưng nghe tin nhiều vụ vi phạm ATTP, tôi không khỏi lo lắng, nhất là khi đã từng chứng kiến đồng nghiệp bị rối loạn tiêu hóa sau bữa ăn tập thể”.

Không chỉ công nhân, học sinh có bữa ăn bán trú tại nhà trường cũng là nhóm cần được bảo vệ đặc biệt. Những vụ ngộ độc thực phẩm từng xảy ra trong trường học thời gian qua vẫn là nỗi lo thường trực của nhiều phụ huynh mỗi dịp cao điểm lễ, Tết.

Chia sẻ với nỗi lo chung của người tiêu dùng, chị Nguyễn Thị L, tiểu thương kiêm nội trợ sinh sống tại phường Thanh Xuân (Hà Nội), cho biết: “Những ngày giáp Tết, gia đình nào cũng mua sắm nhiều hơn, từ thực phẩm tươi sống đến đồ chế biến sẵn. Nhưng thật sự rất khó phân biệt đâu là thực phẩm an toàn, đâu là hàng kém chất lượng, nhất là với các mặt hàng đông lạnh, thực phẩm đóng gói. Nhiều khi thấy giá rẻ bất thường cũng nghi ngại, nhưng không phải lúc nào người tiêu dùng cũng có đủ thông tin để kiểm chứng”. Theo chị L, điều người dân mong muốn không chỉ là xử phạt thật nghiêm các cơ sở vi phạm, mà còn cần công khai, minh bạch thông tin để người tiêu dùng có thể chủ động tránh xa các nguồn thực phẩm không bảo đảm an toàn.

Giải pháp và những điểm mới trong công tác quản lý

Trước thực trạng đáng lo ngại nêu trên, các bộ, ngành và địa phương đã sớm triển khai kế hoạch bảo đảm VSATTP dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ và mùa Lễ hội Xuân 2026. Trọng tâm là tăng cường thanh tra, kiểm tra đột xuất các cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm; tập trung vào nhóm hàng tiêu thụ nhiều trong dịp Tết và các bếp ăn tập thể.

Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội đã ban hành Kế hoạch số 15/KH-QLTT ngày 26/11/2025 về cao điểm kiểm tra, kiểm soát thị trường dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ. Mục tiêu là kịp thời phát hiện, xử lý các hành vi buôn bán, tàng trữ, vận chuyển hàng cấm, hàng nhập lậu, hàng giả, vi phạm về chất lượng và ATTP; ngăn chặn việc lợi dụng nhu cầu tiêu dùng tăng cao dịp Tết để đầu cơ, găm hàng, tăng giá bất hợp lý.

Mới đây, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan đã ký ban hành Kế hoạch số 1941/KH-BCĐTƯATTP về triển khai công tác bảo đảm an toàn thực phẩm Tết Nguyên đán Bính Ngọ và mùa Lễ hội Xuân 2026. Theo kế hoạch, Ban Chỉ đạo liên ngành T.Ư về ATTP sẽ thành lập bốn đoàn kiểm tra liên ngành, tiến hành kiểm tra tại tám tỉnh, thành phố; đồng thời, các địa phương thành lập đoàn kiểm tra liên ngành từ cấp tỉnh đến cấp xã.

Kế hoạch đặt mục tiêu hạn chế thấp nhất các vụ ngộ độc thực phẩm trong dịp Tết và lễ hội; tăng cường kiểm tra các nhóm sản phẩm tiêu thụ nhiều, có nguy cơ cao; kiểm soát chặt các làng nghề chế biến thực phẩm, các tỉnh có cửa khẩu và các đô thị lớn. Công tác kiểm tra được triển khai trên phạm vi cả nước từ ngày 30/12/2025 đến hết ngày 25/3/2026.

Một điểm mới đáng chú ý trong công tác bảo đảm ATTP năm nay là việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong truy xuất nguồn gốc thực phẩm, tăng cường ký cam kết trách nhiệm của các đơn vị cung cấp suất ăn công nghiệp, đồng thời công khai các cơ sở vi phạm trên phương tiện thông tin đại chúng nhằm nâng cao tính răn đe.

Song song với kiểm tra, xử lý vi phạm, công tác truyền thông cũng được chú trọng. Các cơ quan chức năng huy động sự tham gia của báo chí Trung ương và địa phương để phổ biến quy định pháp luật, nâng cao kiến thức trong lựa chọn, bảo quản, chế biến và tiêu dùng thực phẩm; kịp thời cảnh báo nguy cơ mất ATTP trước, trong và sau Tết.

Bảo đảm ATTP trước Tết Nguyên đán Bính Ngọ không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan quản lý nhà nước mà cần sự chung tay của doanh nghiệp, nhà trường và người tiêu dùng. Một bữa ăn an toàn không chỉ bảo vệ sức khỏe mà còn góp phần mang lại sự yên tâm, trọn vẹn cho người lao động và mỗi gia đình trong những ngày Tết đến, xuân về.