Năng lượng tái tạo chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong cơ cấu nguồn điện của Liên minh châu Âu (EU). Tuy nhiên, do năng lực lưu trữ còn hạn chế, một phần đáng kể lượng điện dư thừa không thể được tích trữ để sử dụng vào thời điểm nhu cầu tăng cao. Nhằm khắc phục tình trạng này, mới đây, các Bộ trưởng năng lượng EU đã ký thỏa thuận ba bên đầu tiên về phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng sạch.
Với sự nỗ lực bền bỉ trong những năm gần đây, quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch tại EU đã ghi nhận những bước tiến quan trọng. Năm 2025, EU đạt cột mốc lịch sử khi lần đầu tiên có sản lượng điện gió và điện mặt trời cao hơn tổng sản lượng điện từ các nguồn nhiên liệu hóa thạch. Điện mặt trời và điện gió chiếm 30,1% trong cơ cấu điện năng của EU.
Trong khi đó, điện sản xuất từ khí đốt, than đá và dầu mỏ chỉ chiếm 29%. Tính riêng quý I/2026, 46% lượng điện của EU đến từ các nguồn năng lượng tái tạo. Những kết quả tích cực nêu trên mở ra cơ hội để EU từng bước giảm phụ thuộc vào nguồn nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, hiện thực hóa mục tiêu trung hòa carbon và bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh nhu cầu sử dụng điện tăng cao.
Tuy nhiên, sản lượng năng lượng mặt trời và gió phụ thuộc vào tình hình thời tiết chứ không phải theo nhu cầu tiêu thụ của người dân và doanh nghiệp. Nếu không có hệ thống lưu trữ tối ưu, EU vẫn phải nhập khẩu nhiều nhiên liệu hóa thạch để bù đắp sự thiếu hụt. Câu hỏi đặt ra là: làm thế nào để lưu trữ tối đa điện năng từ các nguồn năng lượng tái tạo?
Theo giới chức EU, hiện nay, hệ thống lưu trữ của khối không đủ lớn để hấp thụ toàn bộ điện được tạo ra vào thời điểm nắng to hoặc gió lớn. Vì vậy, EU đối mặt một nghịch lý: lượng điện sạch dư thừa bị lãng phí, trong khi khối vẫn phụ thuộc vào nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch để bảo đảm nguồn cung.
Theo Hiệp hội ngành năng lượng mặt trời châu Âu (Solar Power Europe), nếu không mở rộng hệ thống lưu trữ, EU sẽ phải sử dụng khí đốt nhiều hơn để phát điện, khiến giá điện khó giảm và làm suy giảm sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Trước thực trạng đó, tăng cường năng lực lưu trữ trở thành một trong những “mắt xích” quan trọng trong tiến trình chuyển đổi năng lượng của EU. Theo các chuyên gia, mở rộng hệ thống lưu trữ sẽ giúp tích trữ lượng điện dư thừa để sử dụng vào thời điểm nhu cầu tăng cao, qua đó nâng cao tính ổn định của hệ thống điện, góp phần bình ổn giá. Ủy ban châu Âu (EC) ước tính, EU cần nâng tổng công suất lưu trữ từ khoảng 55 GW hiện nay lên 200 GW vào năm 2030.
Để giải quyết yêu cầu cấp thiết này, mới đây, các Bộ trưởng năng lượng EU đã ký thỏa thuận tăng cường năng lực lưu trữ năng lượng của khối. Theo thỏa thuận, các nước thành viên, tổ chức tài chính, doanh nghiệp sản xuất năng lượng sạch, ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều điện và các tổ chức tài chính sẽ phối hợp đầu tư phát triển hệ thống lưu trữ. EC theo dõi tiến độ thực hiện hằng năm, đồng thời đẩy nhanh việc huy động vốn và hỗ trợ các ngành công nghiệp giảm phát thải.
Giám đốc điều hành Solar Power Europe Walburga Hemetsberger khẳng định, đây là lần đầu tiên EU xác lập định hướng chính trị rõ ràng về việc đặt năng lực lưu trữ vào vị trí ưu tiên trong chính sách năng lượng.
Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo, nhu cầu điện tại châu Âu sẽ tiếp tục tăng nhanh do sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, các trung tâm dữ liệu, xe điện và hệ thống sưởi bằng điện. Trong bối cảnh đó, thỏa thuận tăng cường năng lực lưu trữ nêu trên được xem là bước đi cần thiết để EU bảo đảm nhu cầu điện năng phục vụ phát triển kinh tế những năm tới. Ngoài ra, thỏa thuận cũng là “một mũi tên trúng hai đích” khi góp phần đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch, giúp EU sớm hiện thực hóa các mục tiêu về khí hậu.
