Nguy cơ Ebola bùng phát thành đại dịch tại Việt Nam rất thấp
Ebola là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất thế giới với tỷ lệ tử vong cao, từng gây ra nhiều đợt bùng phát nghiêm trọng tại châu Phi và khiến cộng đồng quốc tế không ít lần lo ngại.Trước những thông tin mới về tình hình dịch bệnh Ebola trên thế giới, nhiều người dân đặt câu hỏi: Liệu Ebola có nguy cơ xâm nhập vào Việt Nam? Bệnh lây lan như thế nào? Và nếu xuất hiện ca bệnh đầu tiên, chúng ta có phải đối mặt với những biện pháp phong tỏa, cách ly diện rộng như thời kỳ Covid-19?
Chung quanh những vấn đề được dư luận quan tâm, bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Nguyên Huyền - Giám đốc Trung tâm Phòng, chống dịch, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, Ebola là bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm, tuy nhiên đến thời điểm hiện tại Việt Nam chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh nào.
Chuyên gia cho biết nguy cơ Ebola bùng phát thành đại dịch toàn cầu tương tự Covid-19 là rất thấp bởi cơ chế lây truyền hoàn toàn khác biệt. Nếu Covid-19 hay bệnh sởi có thể lây qua đường không khí, thì Ebola chỉ lây khi tiếp xúc trực tiếp với máu hoặc dịch cơ thể của người bệnh đã xuất hiện triệu chứng.
“Hiện nay nguy cơ đối với người dân Việt Nam là rất thấp. Tuy nhiên, việc theo dõi thông tin từ cơ quan y tế và duy trì cảnh giác trước các bệnh truyền nhiễm mới nổi vẫn rất cần thiết”, bác sĩ Huyền nhấn mạnh.
Bên cạnh đó, Việt Nam hiện duy trì hệ thống giám sát dịch tễ tại các cửa khẩu quốc tế, góp phần phát hiện sớm các trường hợp nghi ngờ và giảm thiểu nguy cơ dịch bệnh xâm nhập.
Một trong những hiểu lầm phổ biến hiện nay là Ebola có thể lây lan dễ dàng qua việc ngồi gần người bệnh trên máy bay, xe buýt hoặc nơi công cộng.
Theo bác sĩ Nguyễn Nguyên Huyền, Ebola không phải bệnh lây qua đường không khí. Người mắc Ebola chỉ có khả năng lây bệnh khi đã xuất hiện triệu chứng. Những người đang trong giai đoạn ủ bệnh nhưng chưa có biểu hiện lâm sàng thường không phải là nguồn lây.
"Virus Ebola chủ yếu lây truyền thông qua việc tiếp xúc trực tiếp với máu và các dịch cơ thể như nước bọt, mồ hôi, chất nôn, phân hoặc các vật dụng bị nhiễm dịch tiết của người bệnh như quần áo, ga giường hay dụng cụ chăm sóc.
Trong môi trường như máy bay hoặc phương tiện công cộng, nếu chỉ ngồi gần người mắc Ebola mà không tiếp xúc với dịch tiết thì nguy cơ lây nhiễm không cao. Tuy nhiên, nguy cơ sẽ tăng lên nếu người bệnh có biểu hiện nôn ói, chảy máu hoặc phát tán dịch tiết ra môi trường xung quanh", bác sĩ Huyền cho biết.
Chính vì vậy, việc phát hiện sớm, cách ly người bệnh và kiểm soát nhiễm khuẩn nghiêm ngặt đóng vai trò quyết định trong việc ngăn chặn nguồn lây.
Triệu chứng Ebola dễ nhầm với nhiều bệnh thường gặp
Theo các chuyên gia, một trong những thách thức lớn nhất của Ebola là các triệu chứng ban đầu khá giống nhiều bệnh truyền nhiễm khác.
Người bệnh thường khởi phát với các biểu hiện như sốt cao, đau đầu, đau cơ, đau họng, mệt mỏi hoặc tiêu chảy. Sau vài ngày, bệnh có thể diễn tiến nặng hơn với nôn, đau bụng, phát ban và các dấu hiệu xuất huyết như chảy máu chân răng, xuất huyết dưới da hoặc xuất huyết tiêu hóa.
Những triệu chứng này dễ bị nhầm lẫn với cúm, sốt xuất huyết Dengue, sốt rét, nhiễm khuẩn huyết hoặc các bệnh lý tiêu hóa cấp tính.
Tuy nhiên, theo bác sĩ Nguyễn Nguyên Huyền, chìa khóa để nhận diện nguy cơ Ebola không chỉ nằm ở triệu chứng mà còn ở yếu tố dịch tễ.
“Nếu một người có biểu hiện sốt, mệt mỏi, tiêu chảy và từng đi về từ vùng có dịch Ebola trong vòng 21 ngày thì cần đến ngay cơ sở y tế và khai báo trung thực lịch trình di chuyển”, bác sĩ Huyền khuyến cáo.
Các bệnh viện triển khai biện pháp ứng phó
Trong bối cảnh Tổ chức Y tế thế giới (WHO) liên tục cập nhật diễn biến Ebola tại một số quốc gia châu Phi, ngành y tế Việt Nam đang chủ động triển khai các phương án ứng phó.
Tại Bệnh viện Bạch Mai, nhiều hoạt động đào tạo và diễn tập phòng chống Ebola đã được triển khai nhằm nâng cao năng lực phát hiện sớm, chẩn đoán và điều trị bệnh.
Theo Thạc sĩ Nguyễn Quốc Thái, Phó Trưởng khoa Nhiễm khuẩn tổng hợp, Viện Y học Nhiệt đới Bạch Mai, “2 phút đầu tiên” tại khu vực sàng lọc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Chỉ với một vài câu hỏi về triệu chứng và lịch sử đi lại trong vòng 21 ngày trước đó, nhân viên y tế có thể nhanh chóng nhận diện ca bệnh nghi ngờ, kích hoạt quy trình ứng phó và hạn chế tối đa nguy cơ lây lan.
Các chuyên gia gọi đây là nguyên tắc “2-5-30”: 2 phút khai thác triệu chứng và yếu tố dịch tễ; 5 phút cách ly tạm thời người bệnh nghi ngờ; 30 phút đầu tiên kích hoạt toàn bộ hệ thống ứng phó, kiểm soát nhiễm khuẩn và báo cáo theo quy định.
Đây được xem là “khoảng thời gian vàng” giúp ngăn chặn nguy cơ lây nhiễm ngay từ cửa bệnh viện.
Theo bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Nguyên Huyền, hiện nay y học đã có nhiều tiến bộ trong phòng ngừa và điều trị Ebola.
Một số loại vaccine phòng Ebola đã được phê duyệt và triển khai tại các khu vực nguy cơ cao. Bên cạnh đó, các liệu pháp kháng thể đơn dòng cũng đã góp phần cải thiện kết quả điều trị ở người bệnh.
Dù Việt Nam chưa ghi nhận ca mắc Ebola, ngành y tế vẫn luôn chủ động chuẩn bị các phương án ứng phó.
Tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, các phương án điều trị và cách ly đã được xây dựng sẵn với: Phác đồ điều trị cập nhật theo hướng dẫn của WHO và Bộ Y tế; hệ thống phòng cách ly áp lực âm hiện đại. Đội ngũ nhân viên y tế được đào tạo bài bản về sử dụng phương tiện phòng hộ cá nhân (PPE) và kiểm soát nhiễm khuẩn.
Trong khi đó, Bệnh viện Bạch Mai cũng yêu cầu toàn bộ các đơn vị duy trì tinh thần chủ động, tăng cường giám sát các trường hợp nghi ngờ và rà soát thường xuyên các kế hoạch ứng phó dịch bệnh.
Trước lo ngại nếu Việt Nam xuất hiện ca Ebola đầu tiên, nhiều người đặt câu hỏi liệu có cần tích trữ thực phẩm hoặc hạn chế đi lại như thời kỳ Covid-19 hay không.
Theo bác sĩ Nguyễn Nguyên Huyền, hiện nay người dân không cần thay đổi sinh hoạt hằng ngày hay tích trữ nhu yếu phẩm.
“Nếu xuất hiện ca bệnh, các biện pháp y tế sẽ tập trung vào phát hiện sớm, cách ly người bệnh và giám sát những người tiếp xúc gần. Ebola không lây lan trong cộng đồng theo cơ chế như Covid-19”, bác sĩ Huyền cho biết.
Các chuyên gia cũng khuyến cáo người dân không nên hoang mang nhưng cũng không được chủ quan. Việc theo dõi thông tin từ các nguồn chính thống, rửa tay thường xuyên, khai báo trung thực yếu tố dịch tễ khi đi khám bệnh và chủ động đến cơ sở y tế nếu có dấu hiệu nghi ngờ sau khi trở về từ vùng có dịch là những biện pháp quan trọng giúp bảo vệ bản thân và cộng đồng.
