Đưa kéo co tranh cử Di sản UNESCO

Đã có người thắc mắc không hiểu vì sao trò chơi đơn giản như kéo co ở một số địa phương, trong đó có Hà Nội, lại được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Nhưng thực tế, kéo co ở phường Thạch Bàn (quận Long Biên) hay kéo mỏ ở Xuân Thu (huyện Sóc Sơn) không chỉ là một trò diễn. Đó là nghi thức mang đậm tính tâm linh, là niềm tin, khát vọng người xưa gửi gắm về một năm mới mưa thuận, gió hòa, mùa màng tốt tươi…

Nghi thức kéo mỏ trong lễ hội đền Vua Bà ở Xuân Lai.
Nghi thức kéo mỏ trong lễ hội đền Vua Bà ở Xuân Lai.

Không giống như các trò chơi kéo co thông thường, được tham gia kéo co trong ngày hội làng (ngày mồng 3 tháng 3 âm lịch) là điều mà mọi thanh niên làng Ngọc Trì (nay thuộc phường Thạch Bàn, quận Long Biên) mong muốn, là vinh dự cho cả gia đình. Ông Nguyễn Ngọc Mai - Tổng cờ (người chỉ huy) của đội kéo co xóm Đường cho biết: "Các cụ truyền lại rằng, xưa kia, có năm làng Ngọc Trì hạn hán, 12 cái giếng thì cạn hết 11, chỉ còn giếng ở xóm Đìa là còn nước. Trai xóm Đường và xóm Chợ xuống giếng lấy nước về dùng. Trai xóm Đìa sợ hết nước cho nên đã ngăn không cho lấy. Bên giằng, bên giữ, lại sợ đổ mất nước nên ngồi xuống đất mà ôm lấy cả thùng nước. Hạn hán qua đi, nhớ lại tích ấy, các cụ nghĩ ra trò kéo co ngồi để trình diễn trong hội làng với mong muốn cầu cho mưa thuận, gió hòa. Ngày xưa quang gánh nước làm bằng dây cây song, cho nên tục lệ dùng cây song để làm dây kéo co. Đây là nghi lễ thờ thánh, cho nên ai cũng muốn được tham gia, vì người dân tin rằng người nào tham gia thì được thánh phù hộ".

Trước lễ hội, người dân làng Ngọc Trì đã chuẩn bị tuyển lựa người kéo co. Tiêu chuẩn đầu tiên để được lựa chọn là gia đình có năm đời sinh sống ở làng trở lên. Tiếp đó, phải là gia đình nền nếp, gia giáo. Ngọc Trì có ba xóm (gọi là mạn) là xóm Đường, xóm Đìa, xóm Chợ. Mỗi mạn được cử một đội kéo co đại diện. Đến ngày hội làng, các mạn dâng lễ vật lên thánh tại đền Trấn Vũ rồi mới bước vào thi đấu. Điểm độc đáo của kéo co Thạch Bàn là dây kéo co luồn qua một cột gỗ lim lớn, được chôn chặt trên nền đất. Người kéo co ngồi chân co chân duỗi. Trong đội hình từng phe, lần lượt ngồi xen kẽ, người quay mặt bên này, người bên kia của dây. Mỗi người một tay duỗi thẳng, tay kia co trước ngực, dây được kẹp chặt dưới nách của tay co. Mỗi bên sẽ kéo theo hiệu lệnh của Tổng cờ mạn mình.

Trong tiếng trống hội rộn rã, tiếng hò reo cổ vũ của nhân dân, những "giai kéo co" ra sức thể hiện sức mạnh của mình. Nhưng thêm một điểm độc đáo là mặc dù mỗi mạn có một đội kéo co, song dù là người dân ở mạn nào thì người ta đều có mong muốn chung là đội kéo co mạn Đường sẽ thắng. Vì thế, hầu như năm nào mạn Đường cũng được "nhường" phần thắng. Bởi từ xa xưa, người Ngọc Trì cho rằng nếu phe mạn Đường thắng thì được xem là năm đó người dân làm ăn phát đạt, gặp nhiều may mắn.

Cũng giống như kéo co ngồi ở phường Thạch Bàn, trò kéo mỏ (kéo co bằng hai cây tre, bẻ quặt mỏ móc lại với nhau, mỗi đội cầm một cây nên gọi là kéo mỏ) trong hội đền Vua Bà ở thôn Xuân Lai (xã Xuân Thu, huyện Sóc Sơn) cũng không quan trọng chuyện thắng thua. Xuân Lai có 24 xóm, nhưng mỗi năm chỉ có hai xóm được tham gia kéo mỏ. Tổ chức luân phiên nên cứ 12 năm, vinh dự mới đến với một xóm, thanh niên trai tráng luôn háo hức chờ đợi đến lượt mình. Việc chuẩn bị cho nghi thức kéo mỏ hết sức công phu. Nghi lễ kéo mỏ được tổ chức tháng Giêng, nhưng từ trong năm, Ban Khánh tiết, Ban Hương lão đã phải làm công tác chuẩn bị. Người Xuân Lai chọn hai cây tre bánh tẻ đẹp, mỗi cây cao từ 7 m đến 8 m. Người được chọn đi chặt tre phải là người song toàn, gia đình đề huề con cháu. Cây tre chặt xong được nghinh về đền thờ Vua Bà để báo cáo sau đó mới "làm mỏ". Các cụ phải tính đốt, đếm theo các chữ Thịnh, Suy, Bĩ, Thái. Đốt cuối chỉ được phép lấy chữ Thịnh hoặc chữ Thái. Người làng thường lấy chín đốt (rơi vào chữ Thịnh). Đến đốt thứ chín tính thêm ba đốt nữa dùng để bẻ quặt mỏ lại. Chuẩn bị công phu, và thi đấu đầy nhiệt huyết, nhưng sau khi kết thúc, chưa bao giờ các cụ tuyên bố bên thắng bên thua mà chỉ tuyên bố đồng giải. Người xem phải tự đoán ra bên thắng - bên thua. Trong quan niệm của người dân thôn Xuân Lai, đội đứng ở hướng nam thắng thì đại đa số là được mùa, mưa gió thuận hòa. Đội đứng ở hướng bắc thắng thì chỉ được mùa đỗ trắng (cây đậu trắng) còn các thứ khác đều kém. Nghi thức kéo mỏ được duy trì hàng trăm năm nay, kể cả thời kháng chiến chống Pháp, Mỹ, điều kiện khó khăn nhưng người dân vẫn cố gắng tổ chức.

Vừa qua, kéo co ngồi ở phường Thạch Bàn, kéo mỏ ở thôn Xuân Lai đã được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, sẽ có mặt trong hồ sơ đa quốc gia (cùng với một số quốc gia châu Á khác) "Nghi lễ và trò chơi kéo co truyền thống" gửi lên UNESCO "tranh cử" danh hiệu Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Trưởng Phòng Quản lý Di sản, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội Phạm Lan Anh cho biết: "Thực tế là chúng ta vẫn chưa nhận thức một cách đầy đủ giá trị của kéo co, kéo mỏ. Vẫn có người lầm tưởng đây chỉ là một trò chơi mang tính thể thao. Giá trị lớn nhất chính là một nghi lễ mang tính tâm linh, là niềm tin được lưu truyền qua nhiều thế hệ; ở việc thực hành nghi thức gắn với ước vọng mưa thuận, gió hòa. Ở thôn Xuân Lai, giá trị còn thể hiện ở những nghi thức chặt chẽ từ việc chọn trai kéo mỏ, chọn tre làm mỏ, rồi các quy định với người đi chặt tre, làm mỏ; cách thức đặt tre sau khi chặt về, cách làm mỏ... Tiếp đó, là tính cộng đồng. Tính cộng đồng còn thể hiện rõ nét ở việc đội không bao giờ thắng trong nghi lễ (mạn Đìa hay mạn Chợ ở trò kéo co ngồi) vẫn háo hức, nhiệt huyết tham gia". Hiện nay, do những biến động xã hội mà trò kéo co ngồi, kéo mỏ đang đứng trước những thách thức, nhất là kéo co ngồi ở phường Thạch Bàn. Thôn Ngọc Trì đã không còn tên trên bản đồ, thay vào đó là các tổ dân phố phường Thạch Bàn. Sự thay đổi từ làng lên phố, kéo theo những biến động về kinh tế, xã hội ảnh hưởng không nhỏ tới tâm lý người tham gia, đến không gian nghi lễ. Đặc biệt, do nhận thức chưa đầy đủ về tính thiêng liêng của nghi lễ, và với mong muốn bình đẳng nam nữ, cho nên thời gian gần đây địa phương đã tổ chức thêm kéo co dành cho nữ. Điều này khiến nghi lễ mang tính tâm linh có nguy cơ bị "thể thao hóa".

Tuy nhiên, với việc được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, tiến tới có thể trở thành Di sản văn hóa phi vật thể đại diện nhân loại, hy vọng những giá trị của kéo co, kéo mỏ sẽ được nhận thức đúng, để từ đó có biện pháp bảo tồn, phát huy giá trị lâu dài.

Có thể bạn quan tâm

Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng kiểm tra thực địa Dự án đầu tư Khu đô thị đa mục tiêu tại xã Thư Lâm, Đông Anh, Hà Nội (Ảnh: VIẾT THÀNH)

Gia hạn thời gian hoàn thiện điều kiện khởi công Dự án đầu tư Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng và 5 dự án lớn khác

Ngày 10/8, tại Kỳ họp thứ sáu, Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội khóa 17 đã thông qua Nghị quyết về việc gia hạn thời hạn hoàn thiện điều kiện về khởi công xây dựng công trình đối với 6 dự án đầu tư triển khai theo Nghị quyết số 258/2025/QH15 ngày 11/12/2025 của Quốc hội trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng (giữa) kiểm tra tiến độ dự án Khu công nghệ cao sinh học Hà Nội (Ảnh HỒNG THÁI)

Tăng tốc hai dự án khu công nghệ trọng điểm

Thành phố Hà Nội đang thực hiện nhiều giải pháp đổi mới sáng tạo, nâng cao chất lượng tăng trưởng. Trong đó, thành phố tập trung đẩy nhanh giải phóng mặt bằng để đưa hai khu công nghệ cao quan trọng sớm đi vào hoạt động.

Cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại Điểm Y tế Thạch Bàn, Trạm Y tế phường Long Biên, Hà Nội.

Hóa giải áp lực bằng cơ chế đặc thù cho “kinh tế bạc”

Với điểm tựa pháp lý là Luật Thủ đô, Hà Nội là địa phương đi đầu cả nước trong việc luật hóa và thí điểm cơ chế phát triển “kinh tế bạc”, giải pháp mang tính thích ứng, đồng thời chuyển hóa áp lực già hóa dân số thành động lực cho tăng trưởng kinh tế, phát triển xã hội.

Lực lượng chức năng phường Thanh Liệt xử lý công trình vi phạm trật tự xây dựng.

Hiểu đúng về miễn giấy phép xây dựng

Thành phố Hà Nội đang thí điểm miễn giấy phép xây dựng đối với nhà ở riêng lẻ, tiến tới chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm và quản lý bằng dữ liệu, tạo đột phá trong cải cách thủ tục hành chính.

Chống buôn lậu qua đường hàng không

Cảng hàng không quốc tế Nội Bài đứng thứ nhất về số lượng hàng hóa xuất nhập khẩu và đứng thứ hai về lưu lượng hành khách xuất nhập cảnh trên toàn quốc. Cùng với đó, các hành vi gian lận thương mại, buôn lậu và vận chuyển trái phép hàng hóa qua cửa khẩu này có chiều hướng gia tăng với các thủ đoạn ngày càng tinh vi, phức tạp.

Minh bạch bữa ăn học đường

Nhằm giải quyết điểm nghẽn về nguy cơ mất an toàn bữa ăn bán trú trong các cơ sở giáo dục, Thành phố Hà Nội đang đưa ra nhiều giải pháp đồng bộ từ phân định thẩm quyền, đầu tư cơ sở vật chất đến ứng dụng công nghệ giám sát để triển khai ngay khi bước vào năm học mới 2026-2027.

Tập đoàn MISA xây dựng Nền tảng AI tự vận hành 24/7.

Doanh nghiệp ứng dụng AI để bứt phá

Trong bối cảnh Hà Nội hướng tới mục tiêu tăng trưởng GRDP hai con số, trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành công cụ có khả năng tạo sức bật trực tiếp cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, câu chuyện không dừng ở “mua một sản phẩm AI” mà là bài toán về quản trị và ứng dụng công nghệ.

Khu nhà ở xã hội Đặng Xá, xã Thuận An, Hà Nội.

Tạo lập quỹ nhà ở phục vụ giải phóng mặt bằng

Từ ngày 1/8/2024 đến nay, Thành phố Hà Nội đã hình thành quỹ nhà ở phục vụ công tác giải phóng mặt bằng thông qua hai nguồn chủ yếu là quỹ nhà ở xã hội và quỹ nhà ở tái định cư, góp phần phục vụ các dự án thu hồi đất, các dự án đầu tư công trọng điểm, cải tạo chung cư cũ và chỉnh trang đô thị.

Hạ tầng giao thông tại Hà Nội sẽ được số hóa để nâng cao hiệu quả công tác quản lý (Ảnh PHẠM HÙNG)

Số hóa quản lý kết cấu hạ tầng giao thông

Hà Nội vừa chính thức vận hành hệ thống quản lý kết cấu hạ tầng giao thông của thành phố trên nền bản đồ số. Sự kiện này không chỉ đánh dấu bước chuyển từ quản lý sang quản trị dựa trên dữ liệu, mà còn tạo nền tảng để thành phố khai thác hiệu quả tài sản hạ tầng và nâng cao chất lượng quản lý đô thị.

Bí thư Đảng ủy xã Hát Môn trao tiền hỗ trợ người dân xây dựng nhà ở.

Mái ấm từ vòng tay cộng đồng

Với quyết tâm xóa nhà dột nát, giúp những hoàn cảnh khó khăn có ngôi nhà mới, an cư lạc nghiệp, xã Hát Môn (Hà Nội) triển khai chương trình xây dựng nhà vòng tay cộng đồng dành cho các đối tượng yếu thế, thể hiện tinh thần tương thân tương ái, lan tỏa những giá trị nhân văn trong cộng đồng.

Thường trực Đảng ủy xã Phú Nghĩa thường xuyên đi kiểm tra, đánh giá tiến độ giải phóng mặt bằng Quốc lộ 6 qua địa bàn xã.

Đẩy nhanh tiến độ Quốc lộ 6 bằng huy động sức mạnh lòng dân

Dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 6 đoạn Ba La-Xuân Mai qua địa bàn xã Phú Nghĩa (Hà Nội) đã hoàn thành công tác bàn giao mặt bằng đúng tiến độ nhờ những cách làm sáng tạo, linh hoạt, phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị và tạo được sự đồng thuận sâu rộng trong nhân dân.

Đồng bào Mường ở Mỹ Đức giới thiệu nét đẹp văn hóa với khách du lịch.

Khai thác giá trị văn hóa Mường trong du lịch

Từ chỗ chính quyền, người dân luôn lo lắng về gìn giữ bản sắc văn hóa Mường, giờ đây, cộng đồng người Mường trên địa bàn xã Mỹ Đức đang khai thác những giá trị văn hóa bản địa để phát triển du lịch.

Lực lượng liên ngành kiểm tra hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Quyết liệt xử lý xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

Sáu tháng đầu năm 2026, các lực lượng chức năng Hà Nội phát hiện, xử lý 1.610 vụ hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Hàng vi phạm không còn nhỏ lẻ mà tổ chức theo chuỗi, len lỏi vào cả những nhóm thực phẩm tiêu dùng hằng ngày, đòi hỏi các ngành chức năng đấu tranh, ngăn chặn thường xuyên, liên tục.

Công nhân Công ty Thoát nước Hà Nội khắc phục úng ngập.

Hiệu quả từ các dự án chống ngập khẩn cấp

Những ngày qua, Thủ đô Hà Nội liên tiếp xảy ra các trận mưa cường độ lớn trong thời gian ngắn, gây ngập úng cục bộ một số khu vực; nhưng nhờ khai thác, vận hành hiệu quả các công trình, dự án chống ngập theo lệnh khẩn cấp, việc tiêu thoát nước nhanh chóng, hiệu quả hơn.

Tổ công tác thuộc UBND xã Thanh Trì hỗ trợ người dân cập nhật dữ liệu đất đai tại nhà (Ảnh THANH HỒNG)

Tăng tốc hoàn thành cơ sở dữ liệu đất đai

Với tổng diện tích đất tự nhiên gần 336.000 ha, tương đương hơn 4,19 triệu thửa đất, Hà Nội là một trong những địa phương có khối lượng công việc lớn nhất cả nước về cơ sở dữ liệu đất đai.