Đưa kéo co tranh cử Di sản UNESCO

Đã có người thắc mắc không hiểu vì sao trò chơi đơn giản như kéo co ở một số địa phương, trong đó có Hà Nội, lại được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Nhưng thực tế, kéo co ở phường Thạch Bàn (quận Long Biên) hay kéo mỏ ở Xuân Thu (huyện Sóc Sơn) không chỉ là một trò diễn. Đó là nghi thức mang đậm tính tâm linh, là niềm tin, khát vọng người xưa gửi gắm về một năm mới mưa thuận, gió hòa, mùa màng tốt tươi…

Nghi thức kéo mỏ trong lễ hội đền Vua Bà ở Xuân Lai.
Nghi thức kéo mỏ trong lễ hội đền Vua Bà ở Xuân Lai.

Không giống như các trò chơi kéo co thông thường, được tham gia kéo co trong ngày hội làng (ngày mồng 3 tháng 3 âm lịch) là điều mà mọi thanh niên làng Ngọc Trì (nay thuộc phường Thạch Bàn, quận Long Biên) mong muốn, là vinh dự cho cả gia đình. Ông Nguyễn Ngọc Mai - Tổng cờ (người chỉ huy) của đội kéo co xóm Đường cho biết: "Các cụ truyền lại rằng, xưa kia, có năm làng Ngọc Trì hạn hán, 12 cái giếng thì cạn hết 11, chỉ còn giếng ở xóm Đìa là còn nước. Trai xóm Đường và xóm Chợ xuống giếng lấy nước về dùng. Trai xóm Đìa sợ hết nước cho nên đã ngăn không cho lấy. Bên giằng, bên giữ, lại sợ đổ mất nước nên ngồi xuống đất mà ôm lấy cả thùng nước. Hạn hán qua đi, nhớ lại tích ấy, các cụ nghĩ ra trò kéo co ngồi để trình diễn trong hội làng với mong muốn cầu cho mưa thuận, gió hòa. Ngày xưa quang gánh nước làm bằng dây cây song, cho nên tục lệ dùng cây song để làm dây kéo co. Đây là nghi lễ thờ thánh, cho nên ai cũng muốn được tham gia, vì người dân tin rằng người nào tham gia thì được thánh phù hộ".

Trước lễ hội, người dân làng Ngọc Trì đã chuẩn bị tuyển lựa người kéo co. Tiêu chuẩn đầu tiên để được lựa chọn là gia đình có năm đời sinh sống ở làng trở lên. Tiếp đó, phải là gia đình nền nếp, gia giáo. Ngọc Trì có ba xóm (gọi là mạn) là xóm Đường, xóm Đìa, xóm Chợ. Mỗi mạn được cử một đội kéo co đại diện. Đến ngày hội làng, các mạn dâng lễ vật lên thánh tại đền Trấn Vũ rồi mới bước vào thi đấu. Điểm độc đáo của kéo co Thạch Bàn là dây kéo co luồn qua một cột gỗ lim lớn, được chôn chặt trên nền đất. Người kéo co ngồi chân co chân duỗi. Trong đội hình từng phe, lần lượt ngồi xen kẽ, người quay mặt bên này, người bên kia của dây. Mỗi người một tay duỗi thẳng, tay kia co trước ngực, dây được kẹp chặt dưới nách của tay co. Mỗi bên sẽ kéo theo hiệu lệnh của Tổng cờ mạn mình.

Trong tiếng trống hội rộn rã, tiếng hò reo cổ vũ của nhân dân, những "giai kéo co" ra sức thể hiện sức mạnh của mình. Nhưng thêm một điểm độc đáo là mặc dù mỗi mạn có một đội kéo co, song dù là người dân ở mạn nào thì người ta đều có mong muốn chung là đội kéo co mạn Đường sẽ thắng. Vì thế, hầu như năm nào mạn Đường cũng được "nhường" phần thắng. Bởi từ xa xưa, người Ngọc Trì cho rằng nếu phe mạn Đường thắng thì được xem là năm đó người dân làm ăn phát đạt, gặp nhiều may mắn.

Cũng giống như kéo co ngồi ở phường Thạch Bàn, trò kéo mỏ (kéo co bằng hai cây tre, bẻ quặt mỏ móc lại với nhau, mỗi đội cầm một cây nên gọi là kéo mỏ) trong hội đền Vua Bà ở thôn Xuân Lai (xã Xuân Thu, huyện Sóc Sơn) cũng không quan trọng chuyện thắng thua. Xuân Lai có 24 xóm, nhưng mỗi năm chỉ có hai xóm được tham gia kéo mỏ. Tổ chức luân phiên nên cứ 12 năm, vinh dự mới đến với một xóm, thanh niên trai tráng luôn háo hức chờ đợi đến lượt mình. Việc chuẩn bị cho nghi thức kéo mỏ hết sức công phu. Nghi lễ kéo mỏ được tổ chức tháng Giêng, nhưng từ trong năm, Ban Khánh tiết, Ban Hương lão đã phải làm công tác chuẩn bị. Người Xuân Lai chọn hai cây tre bánh tẻ đẹp, mỗi cây cao từ 7 m đến 8 m. Người được chọn đi chặt tre phải là người song toàn, gia đình đề huề con cháu. Cây tre chặt xong được nghinh về đền thờ Vua Bà để báo cáo sau đó mới "làm mỏ". Các cụ phải tính đốt, đếm theo các chữ Thịnh, Suy, Bĩ, Thái. Đốt cuối chỉ được phép lấy chữ Thịnh hoặc chữ Thái. Người làng thường lấy chín đốt (rơi vào chữ Thịnh). Đến đốt thứ chín tính thêm ba đốt nữa dùng để bẻ quặt mỏ lại. Chuẩn bị công phu, và thi đấu đầy nhiệt huyết, nhưng sau khi kết thúc, chưa bao giờ các cụ tuyên bố bên thắng bên thua mà chỉ tuyên bố đồng giải. Người xem phải tự đoán ra bên thắng - bên thua. Trong quan niệm của người dân thôn Xuân Lai, đội đứng ở hướng nam thắng thì đại đa số là được mùa, mưa gió thuận hòa. Đội đứng ở hướng bắc thắng thì chỉ được mùa đỗ trắng (cây đậu trắng) còn các thứ khác đều kém. Nghi thức kéo mỏ được duy trì hàng trăm năm nay, kể cả thời kháng chiến chống Pháp, Mỹ, điều kiện khó khăn nhưng người dân vẫn cố gắng tổ chức.

Vừa qua, kéo co ngồi ở phường Thạch Bàn, kéo mỏ ở thôn Xuân Lai đã được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, sẽ có mặt trong hồ sơ đa quốc gia (cùng với một số quốc gia châu Á khác) "Nghi lễ và trò chơi kéo co truyền thống" gửi lên UNESCO "tranh cử" danh hiệu Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Trưởng Phòng Quản lý Di sản, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội Phạm Lan Anh cho biết: "Thực tế là chúng ta vẫn chưa nhận thức một cách đầy đủ giá trị của kéo co, kéo mỏ. Vẫn có người lầm tưởng đây chỉ là một trò chơi mang tính thể thao. Giá trị lớn nhất chính là một nghi lễ mang tính tâm linh, là niềm tin được lưu truyền qua nhiều thế hệ; ở việc thực hành nghi thức gắn với ước vọng mưa thuận, gió hòa. Ở thôn Xuân Lai, giá trị còn thể hiện ở những nghi thức chặt chẽ từ việc chọn trai kéo mỏ, chọn tre làm mỏ, rồi các quy định với người đi chặt tre, làm mỏ; cách thức đặt tre sau khi chặt về, cách làm mỏ... Tiếp đó, là tính cộng đồng. Tính cộng đồng còn thể hiện rõ nét ở việc đội không bao giờ thắng trong nghi lễ (mạn Đìa hay mạn Chợ ở trò kéo co ngồi) vẫn háo hức, nhiệt huyết tham gia". Hiện nay, do những biến động xã hội mà trò kéo co ngồi, kéo mỏ đang đứng trước những thách thức, nhất là kéo co ngồi ở phường Thạch Bàn. Thôn Ngọc Trì đã không còn tên trên bản đồ, thay vào đó là các tổ dân phố phường Thạch Bàn. Sự thay đổi từ làng lên phố, kéo theo những biến động về kinh tế, xã hội ảnh hưởng không nhỏ tới tâm lý người tham gia, đến không gian nghi lễ. Đặc biệt, do nhận thức chưa đầy đủ về tính thiêng liêng của nghi lễ, và với mong muốn bình đẳng nam nữ, cho nên thời gian gần đây địa phương đã tổ chức thêm kéo co dành cho nữ. Điều này khiến nghi lễ mang tính tâm linh có nguy cơ bị "thể thao hóa".

Tuy nhiên, với việc được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, tiến tới có thể trở thành Di sản văn hóa phi vật thể đại diện nhân loại, hy vọng những giá trị của kéo co, kéo mỏ sẽ được nhận thức đúng, để từ đó có biện pháp bảo tồn, phát huy giá trị lâu dài.

Có thể bạn quan tâm

Các đại biểu tham quan trưng bày những bài thi hay, trình bày đẹp trong lễ trao giải Cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc Hà Nội 2026.

Bền bỉ nuôi dưỡng tình yêu với văn hóa đọc

Nhận thức rõ xây dựng văn hóa đọc không phải câu chuyện ngày một, ngày hai, Thành phố Hà Nội liên tục triển khai các hoạt động khuyến khích văn hóa đọc, nhất là với các bạn trẻ. Hành trình bền bỉ ấy đang từng bước đạt được thành công.

Phiên livestream giới thiệu nông sản lần thứ 5 xã Ứng Hòa (Ảnh KIM XUYẾN)

Thu ngân sách đạt kết quả khả quan

Kết thúc quý III/2026, nhiều xã, phường tại Hà Nội đã hoàn thành hoặc thu ngân sách vượt kế hoạch đề ra. Việc các địa phương cùng vào cuộc một cách quyết liệt, hiệu quả là cơ sở quan trọng cho thành phố đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm nay.

Công trường thi công dự án cầu Trần Hưng Đạo (Ảnh Nhà thầu thi công cung cấp)

Đầu tư công tạo bứt phá cho tăng trưởng

Tăng trưởng GRDP của Thành phố Hà Nội quý III/2026 ước đạt 10,02% so với cùng kỳ năm trước, lần đầu tiên trong năm chạm ngưỡng tăng trưởng hai con số và là mức cao nhất trong ba quý. Kết quả này có được là nhờ tốc độ triển khai và giải ngân các dự án đầu tư công.

Khu vực đọc sách tại Nhà văn hóa-Khu thể thao thôn Vạn Điểm.

“Ngôi nhà chung” ở Vạn Điểm

Từ chỗ chỉ là nơi hội họp, Nhà văn hóa-Khu thể thao thôn Vạn Điểm, xã Phú Xuyên (Hà Nội) đang mở ra một không gian gần gũi hơn cho cộng đồng. Đó là nơi người cao tuổi tập dưỡng sinh, trẻ nhỏ vui chơi, các câu lạc bộ gặp gỡ và người dân cùng nhau gìn giữ, quảng bá nghề truyền thống.

Chợ truyền thống từng bước lên không gian số

Từ phương thức bán hàng trực tiếp tại chợ, ghi chép thủ công và giao dịch bằng tiền mặt, các tiểu thương tại chợ Linh Lang và chợ Thành Công, phường Giảng Võ (Hà Nội) đang từng bước làm quen với phương thức kinh doanh trên môi trường số.

Công nhân thoát nước giàu sáng kiến

Nhiều năm gắn bó với hệ thống hồ điều hòa, trạm bơm thoát nước của Thủ đô, anh Phạm Thành Trung luôn trăn trở tìm tòi, đưa các sáng kiến cải tiến kỹ thuật vào sản xuất với mong muốn giảm vất vả, nặng nhọc cho người lao động và nâng cao hiệu quả công tác tiêu thoát nước, hạn chế úng ngập.

Sản xuất thiết bị điện công nghệ cao tại Công ty cổ phần Kỹ thuật công nghiệp Á Châu tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc. (Ảnh: nhandan.vn)

Người tham gia nhận sổ bảo hiểm xã hội, thẻ bảo hiểm y tế điện tử như thế nào?

Từ ngày 6/10/2026, Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội cấp sổ bảo hiểm xã hội điện tử cho người tham gia để giải quyết các chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp theo quy định. Sau đây là hướng dẫn cụ thể cách nhận và sử dụng sổ bảo hiểm xã hội, thẻ bảo hiểm y tế điện tử.

Sở Công Thương Hà Nội, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội và TikTok Shop ký kết hợp tác triển khai chương trình “Gian hàng số - nâng tầm thương nhân Thủ đô”. (Ảnh: DUY KHÁNH)

Hà Nội kích hoạt Gian hàng số - nâng tầm thương nhân Thủ đô

Sáng 6/10, Sở Công thương Hà Nội phối hợp Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội tổ chức kích hoạt Chương trình “Gian hàng số - nâng tầm thương nhân Thủ đô” và ra mắt Kênh TikTok “OCOP Hà Nội”. Đây là hoạt động nhằm hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã và chủ thể OCOP nâng cao năng lực kinh doanh trên môi trường số.

Màn trình diễn hát trống quân của các nghệ nhân thôn Phúc Lâm gây ngạc nhiên khi thu hút lượng lớn khán giả.

Dấu ấn Hà Nội trong Lễ hội Văn hóa thế giới

Thành phố Hà Nội tham dự Lễ hội Văn hóa thế giới nhiều “đặc sản”, từ di sản văn hóa phi vật thể như hát trống quân, nghề cốm Mễ Trì, đến sản phẩm làng nghề như: Gốm Bát Tràng, đồng Ngũ Xã... Điều đó khiến không gian văn hóa Hà Nội thu hút lượng lớn công chúng đến tham gia các hoạt động trải nghiệm.

Thành viên các đoàn dự thi IOAA 2026 trải nghiệm tạo hình sản phẩm gốm tại Làng gốm Bát Tràng (Ảnh BAN TỔ CHỨC)

IOAA 2026 để lại dấu ấn tốt đẹp trong lòng bạn bè quốc tế

Đến Hà Nội dự kỳ thi Olympic Thiên văn học và Vật lý thiên văn quốc tế lần thứ XIX (IOAA 2026), các bạn trẻ từ nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới không chỉ được gặp gỡ, giao lưu học thuật, mà còn có cơ hội khám phá lịch sử, văn hóa và con người Việt Nam.

Các doanh nghiệp tìm hiểu các sản phẩm linh kiện, thiết bị phục vụ sản xuất trong ngành hàng không-vũ trụ.

Chính sách cho công nghiệp hỗ trợ phát triển

Các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ có nhiều tiềm năng, cơ hội phát triển nhưng cũng đối diện nhiều khó khăn, thách thức. Từ thực tiễn hoạt động, cộng đồng doanh nghiệp đã kiến nghị, đề xuất nhiều giải pháp để có cơ chế, chính sách đủ mạnh, đủ sâu cho lĩnh vực này.

Xử lý dứt điểm các nhà xưởng vi phạm

Với quyết tâm khắc phục vi phạm kéo dài về đất đai, trật tự xây dựng, các địa phương tại Hà Nội đang tổng kiểm tra, rà soát các công trình nhà xưởng, kho bãi, cơ sở sản xuất, kinh doanh, tập kết, lưu giữ hàng hóa vi phạm về đất đai, trật tự xây dựng, phòng cháy, chữa cháy.

Ông Trần Văn Thắng (bên trái) tại Hội thi sản phẩm làng nghề và tôn vinh nghệ nhân Thành phố Hà Nội lần thứ nhất năm 2026 do Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức.

Giữ nghề truyền thống bằng sự sáng tạo

Hơn 50 năm gắn bó với nghề mây tre giang đan truyền thống của gia đình, ông Trần Văn Thắng, ở thôn Đồi 2, xã Phú Nghĩa, vẫn miệt mài tìm tòi mẫu mã, thử nghiệm cách làm mới để những sản phẩm từ tre, giang, nứa, guột vẫn giữ được nét nghề truyền thống và đáp ứng nhu cầu thị trường.

Đường vành đai 2,5 đoạn qua phường Xuân Đỉnh đang được gấp rút hoàn thiện (Ảnh LÊ KHÁNH)

Đẩy nhanh tiến độ các dự án giao thông trọng điểm

Nhờ làm tốt công tác giải phóng mặt bằng, hàng loạt dự án giao thông của Hà Nội đang được khẩn trương thi công. Những tuyến đường, cây cầu sau khi hoàn thành không chỉ giúp giảm ùn tắc cho khu vực, mà còn tạo diện mạo hiện đại hơn cho thành phố.

Bảo hiểm xã hội cơ sở Gia Lâm (Hà Nội) truyền thông chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế tại Phiên giao dịch việc làm cụm xã Gia Lâm-Phù Đổng-Thuận An-Bát Tràng năm 2026. (Ảnh: HSS)

Hà Nội xây dựng đơn vị học tập và điểm hỗ trợ kỹ năng số tại bảo hiểm xã hội cơ sở

Một trong những nội dung trọng tâm trong Tuần lễ hưởng ứng học tập suốt đời năm 2026 của Bảo hiểm xã hội Hà Nội là xây dựng mô hình “Đơn vị học tập” và “Điểm hỗ trợ kỹ năng số” tại bảo hiểm xã hội cơ sở. Theo đó, viên chức, người lao động trực tiếp hỗ trợ người dân thực hiện các giao dịch bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế điện tử.

Trung tâm đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC) tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc, Thành phố Hà Nội (Ảnh NIC)

Biến cơ chế đặc thù thành động lực tăng trưởng mới

Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Sau 3 tháng triển khai, Hà Nội đã nhanh chóng chuyển từ khung thể chế mới sang hành động cụ thể, xác định mục tiêu và từng bước biến các cơ chế, chính sách đặc thù thành nguồn lực thực chất tạo dư địa tăng trưởng, nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp.