Đồng bằng sông Cửu Long chủ động thích nghi với xâm nhập mặn

Mùa khô 2024-2025, xâm nhập mặn ở vùng đồng bằng sông Cửu Long được ngành chức năng dự báo từ sớm và sẽ tác động tiêu cực đến sản xuất nông nghiệp, ảnh hưởng nguồn nước sinh hoạt ở vùng ven biển. Ngay những tháng đầu năm, xâm nhập mặn đã vào sâu trên các nhánh sông Tiền, sông Hậu từ 30-45km, có thời điểm từ 60-70km. Tuy nhiên, với sự chủ động của các địa phương và việc vận hành linh hoạt các công trình kiểm soát mặn đã giảm thiểu thiệt hại về sản xuất nông nghiệp ở vùng ven biển.

Thứ Ba, ngày 25/03/2025 - 10:59

Công trình cống Cái Lớn-Cái Bé (Kiên Giang) đã hỗ trợ kiểm soát nguồn nước vùng mặn xâm nhập.

Chủ động trong sản xuất nông nghiệp

Theo Chi Cục thủy lợi Trà Vinh, để chủ động ứng phó với mặn xâm nhập năm 2024-2025, địa phương đã có kế hoạch ứng phó cụ thể. Chủ động thực hiện các giải pháp phòng, chống, bảo vệ sản xuất nông nghiệp và nước sinh hoạt cho người dân; sử dụng tiết kiệm nước, chủ động tích trữ nguồn nước để cung cấp cho sản xuất lúa, nuôi thủy sản.

Tại Cà Mau, hằng năm địa phương này có lượng mưa 2.400mm, cao nhất vùng đồng bằng sông Cửu Long. Tuy nhiên, vào mùa khô Cà Mau cũng là nơi chịu khô hạn gay gắt. Những tác động của biến đổi khí hậu, nước biển dâng đã và đang ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, sản xuất của người dân vùng ven biển.

Công trình hộ đê biển Tây (Cà Mau) chống triều cường và nước biển dâng.

Trước những tác động của biến đổi khí hậu, tỉnh Cà Mau đã huy động mọi nguồn lực để đầu tư xây dựng các công trình phòng, chống sạt lở, đã mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc bảo vệ sản xuất, bảo đảm an toàn tính mạng cho người dân. Tuy nhiên, hiện nay vẫn còn hàng trăm km bờ sông, bờ biển đang tiếp tục bị sạt lở hoặc có nguy cơ sạt lở đe dọa đến sự an toàn của người dân cũng như sản xuất, nhưng do thiếu vốn nên chưa được bố trí đầu tư. Do vậy cần có những giải pháp căn cơ để giải quyết vấn đề.

Ông Nguyễn Huy Khôi, Trưởng phòng Khoa học Công nghệ Hợp tác quốc tế, Viện Quy hoạch thủy lợi miền nam cho biết, mùa khô 2024-2025 sẽ không gay gắt như các năm trước. Tuy nhiên, xâm nhập mặn vẫn sẽ ở mức cao cho đến tháng 4. Cao điểm mặn xâm nhập có khả năng xảy ra thiếu nước ngọt cục bộ, nhất là tại khu vực ven biển, mặn xâm nhập vào sâu ở các cửa sông có thể ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Chủ động tích nước để phục vụ tưới tiêu và sinh hoạt

Hiện xâm nhập mặn đã ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất của người dân ở các vùng ven biển và trên các nhánh sông Tiền, sông Hậu vào sâu từ 40-60km. Tuy nhiên, với sự chủ động của các địa phương vùng đồng bằng sông Cửu Long đã hạn chế mức thấp nhất của xâm nhập mặn đến các vùng có nguy cơ bị ảnh hưởng.

Cùng với đó, người dân đã chủ động tích nước trong các kênh, rạch, ao, vườn để phục vụ tưới tiêu và sinh hoạt. Đồng thời, các địa phương đã thông báo về những vùng có nguy cơ bị ảnh hưởng vào cuối vụ và chủ động trong kế hoạch sản xuất, chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp.

Hệ thống thủy nông nội đồng được tăng cường để phục vụ cho vùng chuyên canh lúa.

Theo Viện Quy hoạch thủy lợi miền nam, hạ tầng thủy lợi đóng vai trò quan trọng trong giảm thiểu và phòng, chống thiên tai đối với vùng đồng bằng sông Cửu Long hiện đã từng bước được hoàn thiện. Tuy nhiên, trong những năm cực đoan về hạn hán, ngập lụt vẫn còn bộc lộ nhiều rủi ro, đòi hỏi phải hoàn thiện và tiếp cận ở mức độ quản lý rủi ro, đồng bộ cùng các giải pháp mềm khác.

Ông Trần Duy An, Phó Trưởng phòng Quy hoạch thủy lợi, Viện Quy hoạch thủy lợi miền nam cho biết, các công trình lớn được xây dựng như Cái Lớn-Cái Bé, Ninh Quới đã hỗ trợ kiểm soát vùng mặn xâm nhập. Theo đó, mục tiêu phòng, chống thiên tai đến năm 2030 sẽ phòng, chống hạn hán cho diện tích có nguy cơ ở vùng giữa, vùng ven biển khoảng 530.000ha thuộc các tiểu vùng ngọt hóa; giảm thiểu tác động xâm nhập mặn cho 600.000ha khu vực ven biển thuộc vùng dự án thủy lợi.

Dự báo diễn biến thiên tai vùng đồng bằng sông Cửu Long phức tạp, khó lường hơn do biến đổi khí hậu và các tác động từ khai thác tài nguyên ở thượng nguồn sông Mê Kông. Tuy nhiên, với tính chủ động cao, người dân các địa phương trong vùng đã chủ động các giải pháp tích nước, tưới tiết kiệm, phòng, chống hạn mặn. Cùng với đó là ứng dụng giải pháp về khoa học, công nghệ trong việc sử dụng nước hợp lý, hiệu quả trong các vùng canh tác lúa, vườn cây ăn trái.

Ông Đinh Thanh Mừng, Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, vấn đề bảo đảm an ninh nguồn nước là thách thức lớn đối với vùng đồng bằng sông Cửu Long. Vì vậy, chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường, khắc phục tình trạng suy thoái, cạn kiệt nguồn nước là vấn đề cấp bách trong bối cảnh hiện nay.

Thống kê, toàn vùng đồng bằng sông Cửu Long có 15 hệ thống thủy lợi phục vụ trên 2,5 triệu ha, chiếm 64% diện tích toàn khu vực. Tuy nhiên, vùng có những thách thức lớn về an ninh nước ngọt, xói lở bờ sông, bờ biển, kênh, rạch. Chính vì thế, các giải pháp đặt ra đối với vùng là bảo đảm cung cấp nước cho sinh hoạt và sản xuất, xây dựng nền nông nghiệp bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Theo Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, mùa khô ở vùng đồng bằng sông Cửu Long có 2 đợt triều cường lớn nên gây mặn xâm nhập cao. Do đó, các giải pháp vận hành, khai thác phải được đồng bộ để mang lại hiệu quả cao. Người dân, chính quyền địa phương cần chủ động tích trữ, điều tiết nguồn nước và dịch chuyển thời vụ để hình thành thói quen chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu; đồng thời, có những giải pháp để chuyển đổi cây trồng thích ứng với hạn, mặn, chủ động tích trữ, sử dụng nước hợp lý trong sản xuất và sinh hoạt.

Các công trình thủy lợi phát huy tính hiệu quả

Với tính chủ động trong phòng, chống hạn mặn thời gian qua đã giúp cho các địa phương bảo đảm nguồn nước trong trong sản xuất và sinh hoạt. Về chiến lược lâu dài, vùng đồng bằng sông Cửu Long đang triển khai xây dựng hệ thống công trình thủy lợi để phân phối, điều tiết hiệu quả nguồn nước và điều chuyển nguồn nước từ những khu vực dồi dào sang những vùng thiếu hụt để cùng chung tay thích ứng với biến đổi khí hậu.

Theo dự báo của Viện Khoa học thủy lợi miền nam, từ nay đến cuối tháng 3, dòng chảy từ thượng lưu về đồng bằng sông Cửu Long gia tăng mạnh, xâm nhập mặn ở các cửa sông giảm nhanh. Các khu vực cửa sông Cửu Long, phạm vi cách biển từ 30-40km trở vào, có khả năng xuất hiện nước ngọt thường xuyên, thuận lợi cho việc lấy nước.

Viện Khoa học thủy lợi miền nam cho rằng, các địa phương cần tranh thủ thời gian này để vận hành các công trình thủy lợi thau rửa hệ thống và tích trữ nước tối đa vào hệ thống kênh mương, xuống giống vụ lúa hè thu sớm 2025 tại những khu vực có hạ tầng công trình thủy lợi chủ động kiểm soát nguồn nước.

Đối với các khu vực cách biển từ 25-30km vẫn còn ảnh hưởng của xâm nhập mặn, để phòng tránh rủi ro nên chờ nguồn nước ngọt trên sông ổn định, mưa xuất hiện diện rộng thì mới cho xuống giống vụ hè thu 2025.

PHƯƠNG BẰNG