Sáng 11/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 10, Quốc hội thảo luận tại hội trường về Dự án Luật Thi hành án dân sự (sửa đổi).
Xã hội hoá một số hoạt động thi hành án dân sự là một trong những nội dung nhận được sự quan tâm của các đại biểu Quốc hội.
Hiện nay, thực hiện chủ trương của Đảng về sắp xếp, tinh gọn hệ thống chính trị, từ ngày 1/7/2025, hệ thống thi hành án dân sự tổ chức và vận hành mô hình cơ quan thi hành án dân sự một cấp tại địa phương, đội ngũ Chấp hành viên, công chức hệ thống thi hành án dân sự giảm, trong khi số lượng án cần thi hành ngày càng tăng, yêu cầu công việc ngày càng cao về tiến độ và chất lượng.
Đại biểu Phan Thị Mỹ Dung (Đoàn Tây Ninh) bày tỏ tán thành rất cao việc thành lập Văn phòng Thi hành án dân sự và Thừa hành viên trên cơ sở nâng tầm và luật hóa chế định Thừa phát lại tại Nghị quyết số 107/2015/QH13, và Nghị định số 08/2020/NĐ-CP của Chính phủ về tổ chức và hoạt động của Thừa phát lại.
Tuy nhiên, đối với quy định trong dự thảo luật về Văn phòng Thi hành án dân sự và Thừa hành viên, đại biểu đề nghị cần làm rõ một số vấn đề như sau: Văn phòng Thi hành án dân sự tại dự thảo Luật đã bổ sung đầy đủ tất cả chức năng của Văn phòng Thừa phát lại gồm có xác minh điều kiện thi hành án, tổ chức thi hành án, lập vi bằng và tống đạt và xác định sau khi Luật này được ban hành có hiệu lực pháp luật (dự kiến là ngày 1/7/2026, đối chiếu với điều khoản chuyển tiếp (khoản 4, Điều 118 thì đến ngày 31/12/2027 kết thúc sứ mệnh của mô hình Văn phòng Thừa phát lại và Thừa phát lại)
Đại biểu đặt câu hỏi: Vậy Văn phòng Thi hành án dân sự được thành lập như thế nào, có theo địa hạt không, hay đủ điều kiện thì thành lập trên bất kỳ địa bàn nào? Tiếp đến, theo đại biểu, tên gọi Văn phòng Thi hành án dân sự chưa có quy tắc nhận diện. Hiện dự thảo Luật chưa quy định yếu tố phân biệt theo địa danh hoặc tên riêng hay yếu tố nào khác.
“Nếu không xác định rõ vấn đề này trong luật sẽ làm cho có sự nhầm lẫn về chức năng, vị trí của Phòng thi hành án dân sự khu vực và Văn phòng Thi hành án dân sự được quy định mới trong dự thảo Luật”, đại biểu nói.
Đại biểu phân tích: Dự thảo Luật chưa rõ cơ chế kế thừa tư cách pháp nhân. Theo đó, chỉ yêu cầu đổi tên trước 31/12/2027 mà không quy định rõ việc chuyển đổi theo hình thức là thay đổi đăng ký doanh nghiệp hay giải thể và thành lập mới. Đồng thời chưa rõ tiêu chuẩn chuyển đổi Thừa phát lại thành Thừa hành viên.
“Tất cả các yếu tố trên cần được luật hóa, ít nhất là nguyên tắc, khung chung để Văn phòng Thừa phát lại, người hành nghề Thừa phát lại có sự chủ động, chuẩn bị khi Luật có hiệu lực thi hành”, đại biểu nêu ý kiến.
Đại biểu Cao Thị Xuân (Đoàn Thanh Hóa), Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội cơ bản tán thành với các quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Văn phòng Thi hành án dân sự, Thừa hành viên trong dự thảo Luật nhằm bảo đảm thực hiện chủ trương xã hội hóa một số hoạt động thi hành án dân sự với cơ chế bảo đảm và lộ trình phù hợp theo Nghị quyết số 27 của Trung ương góp phần giảm tải cho cơ quan thi hành án dân sự, đồng thời bảo đảm quá trình sắp xếp tinh gọn bộ máy, hệ thống thi hành án dân sự.
Tuy nhiên, đại biểu bày tỏ băn khoăn về tính khả thi trong việc thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn của Văn phòng Thi hành án dân sự, Thừa hành viên.
Đại biểu nêu rõ: Kết quả tổng kết thí điểm hoạt động thừa phát lại giai đoạn 2009-2015 trao cho Thừa phát lại quyền áp dụng các biện pháp bảo đảm, biện pháp cưỡng chế như chấp hành viên. Theo quy định 08/2020/NĐ-CP thẩm quyền này không còn nên đã hạn chế rất lớn đến kết quả thi hành án dân sự của Thừa phát lại. Qua các báo cáo tổng kết, đánh giá của ngành cho thấy số lượng vụ việc tồn đọng hàng năm rất lớn, số vụ việc phải chuyển qua năm sau cũng rất nhiều là một khó khăn thách thức không hề nhỏ đối với hệ thống cơ quan thi hành án. Nhiệm vụ, quyền hạn của Văn phòng Thi hành án dân sự, Thừa hành viên là những quy định mới được bổ sung trong dự thảo Luật lần này trên cơ sở chế định về Thừa phát lại.
Do vậy, đại biểu cho rằng đã thống nhất đẩy mạnh xã hội hóa và lần này đã luật hóa cụ thể thì cần trao quyền mạnh hơn nữa để bảo đảm tính khả thi trong việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn đã giao. Do vậy, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc kỹ lưỡng hơn nữa các quy định để bảo đảm tính khả thi, hiệu quả trong thực thi các nhiệm vụ, quyền hạn của Văn phòng Thi hành án dân sự, Thừa hành viên.
Đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt (Đoàn Đắk Lắk) chỉ ra việc triển khai thí điểm cũng như việc thực hiện chủ trương xã hội hóa trên thực tế gặp nhiều khó khăn và không đạt được những hiệu quả theo mong muốn.
Qua nghiên cứu dự thảo Luật, đại biểu nhận thấy việc quy định trong dự thảo Luật về phạm vi, thẩm quyền, nhiệm vụ, quyền hạn của Văn phòng thi hành án dân sự đã được mở rộng nhưng thực sự không đáng kể so với Nghị định số 08 của Chính phủ. Theo đó chấp hành viên chỉ mới dừng lại ở việc thực hiện một số thủ tục như ra quyết định thi hành án, thông báo thi hành án,..
“Những thủ tục, quy định này thì quá trình thực hiện chủ trương xã hội hóa sẽ rất khó khăn và chắc chắn sẽ không đạt được những hiệu quả theo như tinh thần Kết luận nghị quyết của Bộ Chính trị”, đại biểu nêu vấn đề.
Với mong muốn tiếp tục thực hiện chủ trương này trên thực tế một cách hiệu quả, nữ đại biểu Đoàn Đắk Lắk đề nghị với cơ quan soạn thảo nên nghiên cứu mở rộng hơn phạm vi thẩm quyền, nhiệm vụ, quyền hạn của Văn phòng Thi hành án dân sự, theo đó cho phép được áp dụng một số biện pháp bảo đảm.
