Đề xuất luật hóa hành vi cán bộ đùn đẩy, né tránh trách nhiệm gây lãng phí

Cuối giờ chiều 9/4, Quốc hội thảo luận tại tổ về 7 nhóm nội dung, trong đó có công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025.

Có hay không tình trạng "giải ngân trên giấy"?

Tham gia góp ý, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (Đoàn thành phố Hà Nội) nhận định, báo cáo của Chính phủ được xây dựng công phu, bao quát toàn diện các lĩnh vực và phản ánh trung thực bức tranh thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong năm 2025.

Tuy nhiên, theo đại biểu, báo cáo phần lớn vẫn mang tính chất liệt kê thành tích; phần phân tích nguyên nhân của những tồn tại còn chung chung, chưa chỉ rõ trách nhiệm của từng bộ, ngành, địa phương cụ thể để xảy ra lãng phí.

Dựa trên các dữ liệu từ báo cáo, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đề nghị Chính phủ giải trình làm rõ và có giải pháp đối với 3 vấn đề cốt lõi:

Thứ nhất là nghịch lý giữa tỷ lệ giải ngân đầu tư công cao nhưng lãng phí, chậm trễ trong triển khai và xử lý tài sản công vẫn tiếp diễn.

Đại biểu dẫn chứng báo cáo nhấn mạnh tỷ lệ giải ngân đầu tư công rất cao (đạt 96,7%) và đã hoàn thành xử lý bước đầu 25.885 cơ sở nhà, đất dôi dư. Tuy nhiên, ở phần hạn chế, Chính phủ lại thừa nhận giải ngân vốn đầu tư công ở một số dự án vẫn chậm, kéo dài thủ tục, dẫn đến đội vốn và nguy cơ thất thoát. Đồng thời, việc sắp xếp tài sản công, đặc biệt là nhà đất còn chậm, vi phạm chậm khắc phục.

Do đó, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đề nghị báo cáo làm rõ có hay không tình trạng "giải ngân trên giấy" hoặc giải ngân nhanh nhưng chất lượng công trình kém, dẫn đến lãng phí nguồn lực dài hạn, đồng thời bổ sung phụ lục các bộ, ngành, địa phương chậm trễ trong sắp xếp tài sản công dôi dư.

Ngoài ra, đại biểu cho rằng, việc tháo gỡ 5.203 dự án tồn đọng là kết quả tốt, nhưng Chính phủ cần có cơ chế giám sát hậu kiểm để các dự án này thực sự phát huy hiệu quả kinh tế.

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà nêu rõ, sự lãng phí trong đầu tư xây dựng dù tỷ lệ giải ngân cao được bóc tách rõ nhất qua các con số xử lý vi phạm của cơ quan chức năng. Qua thanh tra chuyên đề 563 dự án có khó khăn vướng mắc, chậm tiến độ, tồn đọng kéo dài, cơ quan chức năng đã phát hiện, kiến nghị xử lý về kinh tế hàng nghìn tỷ đồng, hàng trăm ha đất, thậm chí kiến nghị chuyển cơ quan điều tra và Ủy ban Kiểm tra Trung ương xem xét, xử lý hình sự tại 3 dự án. Tính chung trong năm 2025, ngành công an đã khởi tố mới 22 vụ án liên quan lãng phí trong lĩnh vực đầu tư xây dựng.

Đại biểu chỉ ra nguyên nhân sâu xa của tình trạng này xuất phát từ việc chấp hành kỷ cương, kỷ luật tài chính ở một số nơi chưa nghiêm và ý thức chấp hành các quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí ở một số nơi còn hạn chế. Thêm vào đó, tình trạng công tác chuẩn bị đầu tư còn hạn chế, yếu kém cũng là nguyên nhân khiến các dự án khi triển khai gặp vướng mắc.

Thứ hai là lãng phí "vô hình" và sự chậm trễ trong cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước

Theo đại biểu, mặc dù thể chế đã được hoàn thiện với Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp, nhưng Báo cáo của Chính phủ vẫn thừa nhận tiến độ cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước chậm, hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước thấp, chưa tương xứng với nguồn lực nắm giữ.

Vì vậy, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đề nghị Báo cáo làm rõ trách nhiệm của các cơ quan chủ quản trong việc để quá trình cổ phần hóa giậm chân tại chỗ. Cần có chế tài mạnh mẽ hơn, gắn trực tiếp việc hoàn thành KPI cổ phần hóa với sinh mệnh chính trị của người đứng đầu.

Thứ ba là kỷ cương công vụ chưa nghiêm, tình trạng né tránh trách nhiệm chưa được khắc phục triệt để và chế tài xử lý lãng phí thiếu sức răn đe

Luật hóa hành vi "né tránh trách nhiệm" thành hành vi gây lãng phí để có cơ sở truy cứu trách nhiệm

Theo đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà, thành tựu lớn trong năm 2025 là "cuộc cách mạng" tinh gọn bộ máy, tiết kiệm 11,5 nghìn tỷ đồng. Tuy nhiên, hiệu quả của bộ máy không chỉ đo bằng quy mô mà phải bằng hành động. Báo cáo thừa nhận vẫn còn bộ phận cán bộ, công chức sợ trách nhiệm, đùn đẩy, né tránh công việc. Đặc biệt, kết quả xử lý cá nhân để xảy ra lãng phí chưa nghiêm, chưa đủ sức răn đe và phòng ngừa chung, trong khi vi phạm ngày càng tinh vi, phức tạp nhưng chế tài chưa đủ mạnh.

Nhấn mạnh trong các loại lãng phí, lãng phí thời gian và cơ hội do cán bộ đình trệ công việc là loại lãng phí nguy hiểm nhất, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà cho rằng Báo cáo cần thiết kế các giải pháp đột phá trong năm 2026 để luật hóa và lượng hóa hành vi "né tránh trách nhiệm" thành hành vi gây lãng phí để có cơ sở truy cứu trách nhiệm tương ứng. Đồng thời, khi Luật Tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025 (có hiệu lực từ 1/7/2026), Chính phủ cần cam kết rõ thời hạn hoàn thành các nghị định hướng dẫn, bảo đảm có "công cụ sắc bén" để xử lý nghiêm minh trách nhiệm người đứng đầu ngay trong năm 2026.

Chung quan điểm, đại biểu Lê Hoàng Hải (Đoàn Đồng Nai) bày tỏ quan tâm đến vấn đề tiết kiệm thời gian trong khu vực công. Nhấn mạnh "Thời gian quý hơn vàng", đại biểu chỉ ra lãng phí thời gian trong khu vực nhà nước là một dạng lãng phí nghiêm trọng, tỷ lệ nghịch với hiệu suất công việc và sự phát triển của đất nước.

Để giải quyết bài toán này, đại biểu Lê Hoàng Hải đề xuất bốn nhóm giải pháp đồng bộ.

Nâng cao kỷ luật công vụ và xây dựng văn hóa làm việc. Đại biểu cho rằng, cán bộ, công chức cần hiểu rằng tiết kiệm thời gian chính là nâng cao hiệu quả phục vụ nhân dân và chính họ cũng là đối tượng được thụ hưởng từ một quy trình làm việc khoa học, đúng giờ.

Theo đại biểu, cần cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính. Trong bối cảnh phương thức thực thi công vụ đã thay đổi, những thủ tục rườm rà, các khâu trung gian không cần thiết cần phải được cắt giảm tối đa.

Đại biểu nhấn mạnh, đẩy mạnh chuyển đổi số thực chất là yếu tố quyết định tính minh bạch và rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ. Khi có internet và thiết bị thông minh, mọi người dân đều có quyền tiếp cận bình đẳng các dịch vụ công. Tuy nhiên, đại biểu cũng chỉ ra một nghịch lý: Có quy trình trên môi trường số nhưng vẫn đòi hỏi “phiếu trình giấy”. Đại biểu cho rằng, chuyển sang môi trường số thì phải thay đổi thói quen và xác lập quy trình mới, tránh tình trạng lãng phí cả nguồn lực con người lẫn thiết bị tin học.

Sau cùng, theo đại biểu, cần thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ cần gắn trách nhiệm cá nhân với hiệu quả công việc thông qua quy trình nội bộ. Đồng thời, các cơ quan dịch vụ công phải cầu thị, lắng nghe phản hồi của người dân để cải thiện quy trình.

Đại biểu Bùi Văn Dũng (Đoàn Thanh Hóa) cũng nêu trong thực tiễn, tình trạng né tránh, đùn đẩy, sợ trách nhiệm vẫn còn tồn tại, do đó cần gắn rõ trách nhiệm của người đứng đầu với từng mục tiêu, từng dự án, từng chương trình. Đồng thời, cần có cơ chế cụ thể để bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.