Đề nghị hoàn thiện cơ chế hòa giải, bảo vệ tốt hơn quyền của người dân

Không áp dụng cứng nhắc hòa giải trực tuyến

Đại biểu Nguyễn Đặng Ân (Đoàn Lạng Sơn) tán thành việc xây dựng hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu và nền tảng số về hòa giải ở cơ sở thống nhất trên phạm vi toàn quốc. Đây là hướng đi cần thiết để phục vụ quản lý, thống kê, chia sẻ dữ liệu và từng bước đổi mới phương thức quản lý.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, chuyển đổi số trong lĩnh vực này cần đặc biệt tránh phát sinh thêm nhiều việc cho cán bộ cơ sở và hòa giải viên, khiến họ dành nhiều thời gian nhập dữ liệu, hoàn thiện biểu mẫu hoặc xử lý những yêu cầu kỹ thuật không cần thiết.

Đặc biệt, hòa giải trực tuyến không nên được hiểu là mô hình bắt buộc và triển khai đồng loạt tại những địa bàn chưa đủ điều kiện. Đây là phương thức hữu ích, nhưng ở vùng sâu, vùng xa, nơi hạ tầng thiết bị và kỹ năng số còn hạn chế, hòa giải trực tiếp vẫn phải là phương thức thuận lợi, bình đẳng và đầy đủ về giá trị pháp lý, trừ trường hợp các bên ở quá xa nhau về mặt địa lý.

"Tôi đề nghị khi quy định chi tiết cần đạt ba yêu cầu: một nền tảng dùng chung; dữ liệu tối thiểu thực sự cần thiết; và lộ trình áp dụng phù hợp với điều kiện từng địa bàn, để người dân tiếp cận hòa giải dễ hơn, hòa giải viên làm việc thuận lợi hơn và mâu thuẫn được giải quyết sớm hơn từ cộng đồng", đại biểu nhấn mạnh.

Cũng cho rằng việc hòa giải trực tuyến có những khó khăn nhất định, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp) cho rằng, hiện nay, cơ sở vật chất ở thôn, bản còn hạn chế nên khó khăn trong bảo đảm điều kiện kỹ thuật để tổ chức hòa giải trực tuyến tại địa điểm của người dân.

Đại biểu cho rằng, hòa giải nên ưu tiên gặp trực tiếp để các bên trao đổi, nói chuyện và tháo gỡ mâu thuẫn với nhau. Vì thế, ông đề nghị Ban soạn thảo xem xét lại quy định về hòa giải trực tuyến, bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tế.

Đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm (Đoàn Lâm Đồng) cho rằng, quy định Điều 25 cho phép hòa giải bằng hình thức trực tiếp, trực tuyến hoặc kết hợp là phù hợp với thực tiễn hiện nay. Tuy nhiên, hình thức này cũng đặt ra những vấn đề cần được pháp luật kiểm soát.

"Giả sử trong cuộc hòa giải trực tuyến, một bên âm thầm dùng thiết bị khác để ghi âm, ghi hình rồi đưa một đoạn phát biểu lên mạng xã hội hoặc gửi vào nhóm dân cư. Hoặc phía sau màn hình có người thứ ba đang nghe toàn bộ câu chuyện mà bên còn lại không hề biết. Hình ảnh, giọng nói, thông tin về tài sản gia đình hoặc nguyên nhân tranh chấp có thể bị lưu lại và chuyển cho người khác. Khi đó, một cuộc hòa giải vốn được tổ chức để hàn gắn quan hệ lại có thể trở thành nguyên nhân của mâu thuẫn mới", đại biểu này nói.

Do đó, đại biểu đề nghị Điều 25 không nên chỉ quy định về hình thức hòa giải rồi giao toàn bộ cho Chính phủ hướng dẫn, mà cần ghi ngay trong luật một số nguyên tắc cụ thể.

Theo đó, hòa giải trực tuyến phải có sự đồng thuận của các bên; phải bảo đảm xác định đúng người tham gia và kiểm soát người được phép có mặt trong phiên hòa giải

Việc ghi âm, ghi hình, sao chép, lưu trữ hoặc cung cấp nội dung phiên hòa giải cho người khác phải có sự đồng ý của các bên, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác; đồng thời phải tuân thủ yêu cầu về bảo vệ dữ liệu cá nhân và an toàn thông tin.

"Theo tôi, luật chỉ cần quy định nguyên tắc như vậy là đủ. Còn việc sử dụng nền tảng nào, phương thức xác thực ra sao, tiêu chuẩn kỹ thuật và biện pháp bảo mật như thế nào thì giao Chính phủ quy định chi tiết", đại biểu đề xuất.

Đề xuất nghiêm cấm sử dụng hòa giải đối với các vụ việc bạo lực gia đình, xâm hại trẻ em, mua bán người

Đại biểu Lưu Thị Thúy Hằng (Đoàn Phú Thọ) dành sự quan tâm cho việc thiết lập hành lang bảo vệ đối tượng yếu thế tại Điều 3 và Điều 4.

Tại điểm c khoản 1 Điều 3, dự thảo quy định không hòa giải đối với vi phạm pháp luật phải chịu trách nhiệm hình sự hoặc xử lý vi phạm hành chính. Tuy nhiên, khoản 7 Điều 4 lại quy định nguyên tắc hòa giải không thay thế biện pháp xử lý vi phạm hành chính hoặc xử lý hình sự. Theo đại biểu, quy định này chưa thực sự rõ ràng. Thực tế có nhiều trường hợp phụ nữ, trẻ em bị bạo hành, xâm hại nghiêm trọng nhưng chính quyền cơ sở lại đưa ra hòa giải với tư duy "dĩ hòa vi quý", đóng cửa bảo nhau.

Hậu quả là người bạo hành vẫn có thể thoát khỏi việc xử lý, trong khi nạn nhân tiếp tục bị bạo hành và việc áp dụng các biện pháp bảo vệ khẩn cấp bị trì hoãn.

"Tôi đề nghị Quốc hội xem xét yêu cầu cơ quan soạn thảo quy định rõ tại Điều 3 việc nghiêm cấm sử dụng hòa giải đối với các vụ việc bạo lực gia đình, xâm hại trẻ em, mua bán người; đồng thời cấm dùng hòa giải như một công cụ để trì hoãn các biện pháp tư pháp nhằm bảo vệ nạn nhân", đại biểu Thúy Hằng phát biểu.

Tại phiên thảo luận, các đại biểu cơ bản đồng tình với việc sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở, nhưng đề nghị tiếp tục làm rõ cơ chế bầu, chỉ định và tiêu chuẩn hòa giải viên; phạm vi vụ việc được hòa giải và ranh giới với xử lý hành chính, hình sự; nâng cao chất lượng, kỹ năng và trách nhiệm của hòa giải viên; bảo đảm kinh phí, thù lao và nguồn lực, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Nhiều ý kiến cũng đề nghị hoàn thiện quy định về tổ chức, số lượng tổ hòa giải, hình thức và tỷ lệ bầu, nhiệm kỳ và thay đổi hòa giải viên.

Bộ trưởng Tư pháp giải trình, làm rõ nhiều vấn đề về hòa giải ở cơ sở

Phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với cơ quan thẩm tra để nghiên cứu đầy đủ, kỹ lưỡng, hoàn thiện dự thảo luật cũng như giải trình, tiếp thu thấu đáo, báo cáo Chính phủ và báo cáo Quốc hội.

Về cơ chế bầu và chỉ định hòa giải viên, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng đề nghị tiếp tục duy trì cơ chế bầu, kết hợp với bổ sung hình thức chỉ định hòa giải viên trong một số trường hợp. Đây là phương án kế thừa quy định hiện hành và tối ưu, nhằm phát huy tính tự quản của cộng đồng, đồng thời bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước. Điều này giúp giữ vững niềm tin của người dân, tránh tình trạng hành chính hóa một thiết chế vừa mang tính xã hội, vừa mang tính tự quản.

Về hình thức bầu, tại khoản 2 Điều 8, dự thảo luật quy định theo hướng đa dạng, không cứng nhắc một hình thức duy nhất. Có thể lấy ý kiến bằng phiếu, biểu quyết trực tiếp hoặc biểu quyết trực tuyến. Bộ trưởng cho biết, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu ý kiến đại biểu, trong đó có đề xuất cho phép biểu quyết qua môi trường mạng hoặc các hình thức phù hợp khác để phát huy sự tham gia của người dân.

Đối với nội dung phạm vi hòa giải ở cơ sở và việc xác định loại tranh chấp, vi phạm pháp luật được hòa giải, Bộ trưởng cho biết, hòa giải ở cơ sở được thực hiện đối với các mâu thuẫn, tranh chấp và vi phạm pháp luật, trừ những trường hợp thuộc phạm vi loại trừ, như hành vi đã đến mức xử lý vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

Do đó, dự thảo luật quy định nguyên tắc; trong dự thảo nghị định quy định chi tiết, cơ quan soạn thảo đã dự kiến cụ thể hơn một số loại vi phạm pháp luật có thể hòa giải.

Với các nội dung liên quan đến ứng dụng công nghệ thông tin và hòa giải trực tuyến, Bộ trưởng thống nhất với ý kiến của các đại biểu: Hòa giải trực tuyến không phải là hình thức bắt buộc, áp dụng cứng nhắc trong mọi trường hợp. Đối với vùng sâu, vùng xa hoặc những khu vực chưa đáp ứng điều kiện về hạ tầng công nghệ, cần có cách tiếp cận linh hoạt.

"Dự thảo luật cũng đã thể hiện tinh thần này khi không quy định một lộ trình cứng về thời điểm áp dụng mà yêu cầu việc ứng dụng phải phù hợp với điều kiện thực tiễn. Chúng tôi sẽ tiếp tục nghiên cứu để quy định rõ hơn một số nguyên tắc đối với hòa giải trực tuyến, đồng thời bảo đảm tính linh hoạt trong tổ chức thực hiện", Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nói.

Với các ý kiến của đại biểu quan tâm đến việc bảo đảm nguồn lực cho công tác hòa giải ở những khu vực còn nhiều khó khăn, Bộ trưởng cho biết, dự thảo luật lần này đã có nhiều điểm mới, bổ sung nhiều quy định so với luật hiện hành để phù hợp hơn với đặc thù vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, trong đó có những quy định liên quan đến ngôn ngữ, người phiên dịch, người có uy tín và các điều kiện bảo đảm hoạt động hòa giải. Đối với vấn đề kinh phí, cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu.

Trên cơ sở ý kiến của các đại biểu Quốc hội, Bộ Tư pháp sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan của Chính phủ và cơ quan thẩm tra để hoàn thiện các quy định, xác định rõ nội dung nào có thể đưa ngay vào luật và nội dung nào cần tiếp tục quy định trong văn bản dưới luật.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với cơ quan thẩm tra, các cơ quan liên quan để tiếp thu tối đa, giải trình thấu đáo, tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) trước khi trình Quốc hội xem xét.