Nghị định này quy định thẩm quyền, trình tự, thủ tục thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, người có thẩm quyền trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Xây dựng được quy định tại luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, nghị định của Chính phủ, quyết định của Thủ tướng Chính phủ cần điều chỉnh để thực hiện phân quyền, phân cấp.
Trong đó, Nghị định quy định cụ thể phân quyền trong lĩnh vực xây dựng, giao thông; phân cấp trong lĩnh vực hoạt động đầu tư xây dựng, nhà ở, bất động sản, phát triển đô thị, hạ tầng kỹ thuật, kiến trúc, giao thông, đăng kiểm.
Việc phân cấp, phân quyền phải bảo đảm nguyên tắc phân cấp triệt để các nhiệm vụ giữa cơ quan nhà nước ở trung ương với chính quyền địa phương, bảo đảm thẩm quyền quản lý thống nhất của Chính phủ, quyền điều hành của người đứng đầu Chính phủ đối với lĩnh vực quản lý nhà nước về xây dựng, giao thông và phát huy tính chủ động, sáng tạo, tự chịu trách nhiệm của chính quyền địa phương trong thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước trong lĩnh vực xây dựng, giao thông.
Bảo đảm Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ tập trung thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước ở tầm vĩ mô; xây dựng thể chế, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch đồng bộ, thống nhất, giữ vai trò kiến tạo và tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát.
Đẩy mạnh phân quyền, phân cấp và phân định rõ thẩm quyền của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Chủ tịch Ủy ban nhân dân; phân định rõ thẩm quyền chung của Ủy ban nhân dân và thẩm quyền riêng của Chủ tịch Ủy ban nhân dân; bảo đảm phù hợp với nhiệm vụ, quyền hạn và năng lực của cơ quan, người có thẩm quyền thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được phân định.
Thực hiện phân quyền, phân cấp giữa các ngành, lĩnh vực có liên quan bảo đảm đồng bộ, tổng thể, liên thông, không bỏ sót hoặc chồng lấn, giao thoa nhiệm vụ; bảo đảm cơ sở pháp lý cho hoạt động bình thường, liên tục, thông suốt của các cơ quan; không để gián đoạn công việc, không để chồng chéo, trùng lặp, bỏ sót chức năng, nhiệm vụ, lĩnh vực, địa bàn.
Ngoài các nguyên tắc chung, việc phân cấp, phân quyền trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Xây dựng bảo đảm phân cấp triệt để cho chính quyền địa phương và chỉ giữ lại trung ương đối với các vấn đề: mang tính liên tỉnh, liên vùng và liên quốc gia; liên quan đến quốc phòng, an ninh quốc gia, chủ quyền quốc gia; có kỹ thuật chuyên môn sâu hoặc liên quan đến những dự án quan trọng quốc gia, trọng điểm công nghệ; phải thực hiện theo yêu cầu của các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Về phí, lệ phí, tổ chức, cá nhân thực hiện các thủ tục hành chính thuộc diện phải nộp phí, lệ phí theo quy định của pháp luật về phí, lệ phí thì nộp phí, lệ phí khi có đề nghị giải quyết thủ tục hành chính cho cơ quan tiếp nhận hồ sơ, trừ các trường hợp được miễn phí, lệ phí theo quy định pháp luật. Người nộp phí, lệ phí được lựa chọn thực hiện nộp phí, lệ phí bằng hình thức trực tiếp, trực tuyến qua cổng Dịch vụ công quốc gia hoặc qua Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính cấp bộ, cấp tỉnh.
Nhiệm vụ, thẩm quyền trong lĩnh vực hoạt động đầu tư xây dựng
Thẩm quyền cấp chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng, sát hạch, cấp chứng chỉ hành nghề hoạt động xây dựng quy định tại khoản 4 Điều 148, khoản 3 Điều 149 Luật Xây dựng năm 2014 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2020), khoản 1 Điều 77, khoản 1 Điều 96 Nghị định số 175/2024/NĐ-CP ngày 30 tháng 12 năm 2024 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Xây dựng về quản lý hoạt động xây dựng do Sở Xây dựng các tỉnh, thành phố (sau đây gọi chung là Sở Xây dựng) thực hiện.
Trách nhiệm tổ chức và xét duyệt giải thưởng chất lượng công trình xây dựng theo quy định tại khoản 4 Điều 162 Luật Xây dựng năm 2014 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2020), khoản 3 Điều 8 Nghị định số 06/2021/NĐ-CP ngày 26/1/2021 của Chính phủ quy định chi tiết một số nội dung về quản lý chất lượng, thi công xây dựng và bảo trì công trình xây dựng do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện.
Nhiệm vụ, thẩm quyền trong lĩnh vực kinh doanh bất động sản
Trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước về kinh doanh bất động sản cấp tỉnh quy định tại khoản 4 Điều 24, khoản 7 Điều 31, điểm a khoản 1, điểm a khoản 2 Điều 42, khoản 3 Điều 54, khoản 8 Điều 56, khoản 1 Điều 60, điểm d khoản 1 Điều 61, khoản 2 Điều 67 Luật Kinh doanh bất động sản năm 2023 do Sở Xây dựng thực hiện.
Việc cho phép chuyển nhượng toàn bộ hoặc một phần dự án bất động sản quy định tại điểm a khoản 2 Điều 41 Luật Kinh doanh bất động sản năm 2023, Điều 10, Điều 11 Nghị định số 96/2024/NĐ-CP ngày 24 tháng 7 năm 2024 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Kinh doanh bất động sản do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện.
Nhiệm vụ, thẩm quyền trong lĩnh vực Giao thông
Quy hoạch giao thông: Bộ trưởng Bộ Xây dựng được phân quyền phê duyệt quy hoạch mạng lưới đường bộ, quy hoạch kết cấu hạ tầngđường bộ, cảng biển và đường thủy nội địa.
Vận tải đường bộ: Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền cấp lại, điều chỉnh chứng chỉ thẩm tra viên an toàn giao thông đường bộ và cấp phép vận tải quốc tế theo các hiệp định với ASEAN, GMS, Trung Quốc, Lào, Campuchia.
Giao thông đường sắt: Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền quyết định tháo dỡ tuyến, đoạn, ga đường sắt quốc gia và đô thị, chấp thuận chủ trương xây dựng đường ngang.
Hàng hải và Đường thủy nội địa: Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền quyết định đưa, đưa lại, dừng, ngừng hoạt động, phê duyệt phương án phá dỡ tàu biển, cũng như chấp thuận vùng hoạt động tàu lặn. Bộ Xây dựng và Cục Hàng hải Việt Nam sẽ quản lý việc đặt tên, đổi tên cảng biển, bến cảng và cấp phép kinh doanh khai thác cảng.
Đăng kiểm: Bộ Xây dựng quyết định tuổi của phương tiện thủy được phép nhập khẩu, trong khi Sở Giao thông vận tải kiểm tra và xử lý vi phạm đối với phương tiện thủy nội địa.
Trách nhiệm triển khai và Quy định chuyển tiếp
Bộ Xây dựng có vai trò chủ trì, phối hợp với các Bộ, cơ quan ngang Bộ và địa phương để tổ chức thực hiện Nghị định, đồng thời hướng dẫn Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Các Bộ, cơ quan ngang Bộ và Ủy ban nhân cấp tỉnh có trách nhiệm bảo đảm nguồn lực cần thiết để thực hiện các nhiệm vụ được phân cấp.
Nghị định cũng có các quy định chuyển tiếp rõ ràng, đảm bảo các văn bản, giấy tờ đã được cơ quan có thẩm quyền ban hành, cấp trước khi Nghị định có hiệu lực vẫn tiếp tục có giá trị pháp lý cho đến khi hết thời hạn hoặc được sửa đổi, bổ sung. Các hồ sơ thủ tục hành chính đang được xử lý cũng sẽ tuân thủ các quy định chuyển tiếp để tránh gián đoạn.
Để hỗ trợ việc triển khai, Nghị định còn ban hành kèm theo các phụ lục chi tiết, bao gồm các thủ tục hành chính trong lĩnh vực nhà ở, kinh doanh bất động sản, quy hoạch giao thông, danh mục các công trình ảnh hưởng lớn đến an toàn, và các mẫu biểu hành chính cụ thể cho từng lĩnh vực.
Nghị định 144/2025/NĐ-CP đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc cải cách hành chính, hướng tới một nền hành chính công hiệu quả, minh bạch, và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân và doanh nghiệp.
