Đào tạo thể thao trong kỷ nguyên số

Sự kết hợp giữa công nghệ số và các nền tảng dữ liệu lớn đang tạo ra những thay đổi mang tính bước ngoặt đối với ngành thể thao. Việc chuyển dịch từ phương thức huấn luyện dựa trên kinh nghiệm sang mô hình quản trị bằng dữ liệu thực tế tại các trường đại học đang mở ra hướng đi mới nhằm nâng cao vị thế của thể thao Việt Nam trên đấu trường quốc tế.

Bước chuyển tư duy huấn luyện

Trong không gian nhà tập của bộ môn thể dục, Trường đại học Thể dục thể thao Bắc Ninh, không khí huấn luyện hiện nay đã mang một diện mạo khác biệt. Thay vì những lời nhắc nhở định tính, sinh viên và giảng viên cùng nhau làm việc trên các thiết bị phân tích chuyển động hiện đại. Khi một sinh viên thực hiện kỹ thuật nhào lộn trên không, toàn bộ quỹ đạo của cơ thể được camera đa góc độ ghi lại, sau đó hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ bóc tách từng giai đoạn của động tác để đối chiếu với các thông số chuẩn của những vận động viên hàng đầu thế giới.

Thạc sĩ Vũ Thị Mai Phương, giảng viên bộ môn thể dục chia sẻ: “Đối với giảng viên các bộ môn thực hành, việc áp dụng công nghệ là yếu tố quan trọng. Khi đưa công nghệ vào giảng dạy, sinh viên có cái nhìn chi tiết và sâu sắc hơn về từng kỹ thuật động tác. Bình thường, các em chỉ quan sát thầy, cô giáo thực hiện mẫu, vốn là những hình ảnh lướt qua nhanh và khó nắm bắt trọn vẹn các chi tiết nhỏ. Khi có AI can thiệp, những hình ảnh trực quan hiện ra rõ nét như một bản chụp CT, giúp các em học nhanh, hiểu rõ kỹ thuật”. Điều này giúp rút ngắn thời gian đào tạo.

Hiện nay, sinh viên chuyên ngành tại trường tham gia các buổi học có ứng dụng công nghệ với tần suất 2-3 buổi/tuần, mang lại hiệu quả rõ nét. Các phân tích chi tiết của AI giúp sinh viên thấy rõ lỗi sai và chỉnh sửa kịp thời.

Đối với giảng viên các bộ môn thực hành, việc áp dụng công nghệ là yếu tố quan trọng. Khi đưa công nghệ vào giảng dạy, sinh viên có cái nhìn chi tiết và sâu sắc hơn về từng kỹ thuật động tác. Bình thường, các em chỉ quan sát thầy, cô giáo thực hiện mẫu, vốn là những hình ảnh lướt qua nhanh và khó nắm bắt trọn vẹn các chi tiết nhỏ.

Thạc sĩ Vũ Thị Mai Phương, giảng viên bộ môn thể dục

Sinh viên Nguyễn Văn Khánh Phong, đội tuyển thể dục dụng cụ quốc gia, vận động viên giành Huy chương bạc tại ASIAD 19 cho biết: “Đây là một bước ngoặt giúp chúng em tiếp cận thể thao đỉnh cao nhanh nhất. Công nghệ phân tích sâu, kỹ từng động tác khi thực hiện trên dụng cụ, giúp vận động viên cảm nhận cơ thể tốt hơn. Dù ban đầu còn bỡ ngỡ với cách làm việc mới, nhưng sau một thời gian, chúng em đã thích nghi và dùng công nghệ để phát triển các kỹ thuật khó, chuẩn bị cho các đợt thi đấu quốc tế cùng những quốc gia mạnh”.

Đồng quan điểm, sinh viên Lã Phương Uyên, khóa 61 ngành thể dục, cho biết: “Ứng dụng công nghệ mang lại những trải nghiệm mới mẻ. Em từng lo lắng về độ khó của môn học, nhưng quá trình học tập trở nên thuận lợi hơn khi có sự chỉ dẫn của thầy, cô giáo thông qua các phần mềm phân tích. Trước đây, chúng em không biết chính xác kỹ thuật của mình đang ở đâu, nhưng khi được hỗ trợ bởi chuyển đổi số, mọi động tác đều hiện lên rõ ràng, giúp việc điều chỉnh tư thế trở nên chính xác”.

Học viên Nguyễn Hải Đăng, lớp huấn luyện thể thao, bày tỏ sự hứng thú: “Công nghệ giúp tôi biết mình sai ở điểm nào để cải thiện. Việc phân tích bài tập chi tiết giúp nâng cao kỹ năng chuyên môn, tạo nền tảng vững chắc cho công việc huấn luyện của tôi sau này”.

Tiến sĩ Nguyễn Hữu Hùng, Trưởng bộ môn thể dục cho biết: “Đảng ủy và Ban Giám hiệu nhà trường đã chỉ đạo sát sao việc đưa chuyển đổi số vào hoạt động giảng dạy. Chúng tôi tổ chức nhiều đợt tập huấn với sự tham gia của các chuyên gia giàu kinh nghiệm. Môn thể dục có cấu trúc phức tạp, độ khó cao, khi có công nghệ hỗ trợ sẽ giảm thiểu các yếu tố dẫn đến chấn thương”.

Tạo hệ sinh thái thể thao thông minh quốc gia

Sự thành công bước đầu tại Trường đại học Thể dục thể thao Bắc Ninh là kết quả của việc thực hiện Nghị quyết 57- NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Nhà giáo Ưu tú, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Văn Dũng, Phó Hiệu trưởng nhà trường cho biết: Nhà trường triển khai rộng rãi đến sinh viên việc ứng dụng khoa học, công nghệ trong học tập và nghiên cứu khoa học. Hiện nay, đội ngũ giảng viên đã ứng dụng rất thiết thực trong việc lập kế hoạch giảng dạy, phân tích dữ liệu, mang lại hiệu quả đào tạo cao.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Hà Việt, Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, Đào tạo và Môi trường (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đánh giá, chuyển đổi số đóng vai trò then chốt trong đổi mới đào tạo thể thao. Việc chuyển từ huấn luyện theo kinh nghiệm sang huấn luyện theo dữ liệu sẽ giúp theo dõi, kiểm soát lượng vận động, phân tích phong độ và đánh giá mệt mỏi của vận động viên một cách chính xác theo thời gian thực. Qua đó, tạo điều kiện để cá thể hóa trong huấn luyện, giúp tối ưu hóa giáo án cho từng đối tượng cụ thể.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Hà Việt: “Chuyển đổi số giúp nâng cao hiệu quả phòng tránh chấn thương thông qua các thiết bị đeo cung cấp dữ liệu sinh học tức thời. Điều quan trọng là chúng ta sẽ xây dựng được hệ thống dữ liệu vận động viên quốc gia, hình thành các hồ sơ về y sinh, thành tích và quá trình hồi phục. Đây là nền tảng để dự báo thành tích trong tương lai.

Chuyển đổi số giúp nâng cao hiệu quả phòng tránh chấn thương thông qua các thiết bị đeo cung cấp dữ liệu sinh học tức thời. Điều quan trọng là chúng ta sẽ xây dựng được hệ thống dữ liệu vận động viên quốc gia, hình thành các hồ sơ về y sinh, thành tích và quá trình hồi phục. Đây là nền tảng để dự báo thành tích trong tương lai.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Hà Việt, Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, Đào tạo và Môi trường (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch)

Thể thao toàn cầu đang bước vào giai đoạn cạnh tranh mới về dữ liệu và trí tuệ nhân tạo. Nhiều quốc gia đã chuyển sang sử dụng mô hình vận động viên ảo (Digital athlete) để phân tích tiềm năng con người. Việt Nam hiện vẫn còn phụ thuộc vào huấn luyện thủ công và thiếu sự liên thông dữ liệu giữa đào tạo, thi đấu, y sinh và dinh dưỡng. Nếu không thúc đẩy chuyển đổi số mạnh mẽ ngay từ bây giờ, chúng ta đối mặt với nguy cơ tụt hậu về thành tích và lãng phí nguồn lực đầu tư”.

Đề cập lộ trình cụ thể, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Hà Việt cho biết, trong giai đoạn 2026-2030, ngành thể thao chú trọng chuẩn hóa dữ liệu và xây dựng hồ sơ dữ liệu tập trung quy mô quốc gia. Các trung tâm huấn luyện sẽ được số hóa và thí điểm huấn luyện có ứng dụng công nghệ. Đến giai đoạn 2031-2035, mục tiêu là AI hóa toàn bộ hệ thống huấn luyện và vận hành bộ não điều hành thể thao quốc gia. Tầm nhìn đến năm 2045, Việt Nam hướng tới trở thành trung tâm công nghệ thể thao hàng đầu khu vực Đông Nam Á.

Đánh giá về mô hình của Trường đại học Thể dục thể thao Bắc Ninh, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Hà Việt nhận định đây là thí dụ điển hình về “sân vận động thông minh” và “nhà tập luyện thông minh”. Mô hình này cần được nhân rộng trong toàn ngành. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ tiếp tục chỉ đạo sát sao, có biện pháp hỗ trợ về hạ tầng kỹ thuật và nguồn lực để các trường học, trung tâm huấn luyện tiếp tục ứng dụng mạnh mẽ khoa học chuyển đổi số vào công tác đào tạo.

Mặc dù vẫn còn những khó khăn về chi phí bản quyền công nghệ hay kinh phí duy trì các nền tảng số, nhưng sự quyết tâm của các nhà giáo và tinh thần cầu thị của sinh viên đang tạo ra những tiền đề vững chắc. Việc coi khoa học, công nghệ là động lực cốt lõi và dữ liệu vận động viên là tài sản chiến lược sẽ giúp thể thao Việt Nam từng bước làm chủ kỷ nguyên số, tạo ra sự phát triển vững mạnh cho thành tích cao trong tương lai.